تلاش برای برکناری رئیس کنست؛ نخستین زورآزمایی ائتلاف مخالفان نتانیاهو - تسنیم

بین الملل

به گزارش گروه بین­‌الملل خبرگزاری تسنیم؛ با اعلام رسمی ملکف شدن گادی آیزنکوت،‌ رهبر حزب یاشار برای تشکیل کابینه جدید رژیم صهیونیستی از سوی اسحاق هرتزوگ، رئیس اسرائیل نخستین اقدام مشترک احزاب بلوک تغییر همراه با احزاب عربی، تلاش برای تغییر رئیس کنست (پارلمان) است. تدابیر و تمهیدات این احزاب نشان می­‌دهد آنها قصد ندارند تا زمان تشکیل کابینه که مأموریت آن به گادی آیزنکوت سپرده شده است، منتظر بماند و می‌خواهند از همان نخستین روز فعالیت پارلمان جدید، کنترل نهاد قانون‌گذاری را از حزب لیکود خارج کنند.

برای انجام این کار، لازم بود حداقل 61 نماینده درخواستی مبنی بر برگزاری انتخابات رئیس جدید کنست ارائه می­‌کردند که علاوه بر چهار حزب بلوک تغییر (اسرائیل خانه ما، یاشار، ائتلاف با هم و حزب دموکرات­ها)، احزاب عربی رعم و فهرست مشترک عربی نیز چنین مطالبه­‌ای را مطرح کردند. براین اساس با توجه به درخواست 67 نماینده، این انتخابات باید در روز دهم نوامبر (19 آبان) همزمان با برگزاری مراسم تحلیف نمایندگان کنست بیست و ششم  در نخستین جلسه پارلمان برگزار شود. در صورتی که امیر اوحانا، رئیس فعلی کنست رژیم صهیونیستی از این اقدام سرباز زند اپوزیسیون با شکایت به دیوان عالی می­‌توانند او را وادار به انجام انتخابات ظرف دو روز بعد از دهم نوامبر کنند.[1]

از این رو باید گفت اولین فعالیت مشترک احزاب مخالف نتانیاهو محقق شد. این در شرایطی است که طبق رویه معمول، انتخاب رئیس جدید کنست هم‌زمان با تشکیل کابینه جدید انجام می‌شود؛ اما موضوع فقط جایگزینی امیر اوحانا با یک چهره مخالف نتانیاهو نیست. زیرا ریاست کنست بر تعیین دستور کار پارلمان، مدیریت جلسات، روند بررسی طرح‌ها و لوایح و بخشی از سازوکارهای اداره پارلمان تأثیر مستقیم دارد. به همین دلیل، مخالفان نتانیاهو درصدد هستند حتی اگر آیزنکوت در تشکیل کابینه با مشکل مواجه شود، بتوانند از طریق کسب کنترل ریاست کنست و کمیسیون‌های پارلمانی، قدرت سیاسی و نظارتی خود را افزایش دهند.

رئیس فعلی کنست کیست؟

برای درک بهتر تصمیم مذکور احزاب اپوزیسیون لازم است اشاره شود که امیر اوحانا، عضو حزب لیکود و از چهره‌های نزدیک به نتانیاهو است که در دوره گذشته کنست، ریاست پارلمان رژیم صهیونیستی را بر عهده داشت. جناح اپوزیسیون معتقد است وی در این بازه زمانی در مدیریت پارلمان به نفع ائتلاف نتانیاهو عمل کرده و در مواردی از اختیارات خود برای محدود کردن ابتکارهای مخالفان استفاده کرده است. در همین رابطه آویگدور لیبرمن اوحانا را به عملکرد سیاست زده و نقض قواعد پارلمانی متهم کرده بود.

از نگاه اپوزیسیون، حفظ اوحانا در جایگاه ریاست کنست می‌تواند به لیکود امکان دهد حتی در صورت از دست دادن کابینه، همچنان بر بخشی از سازوکارهای پارلمانی تأثیر بگذارد. در مقابل، برکناری اوحانا می‌تواند نخستین نشانه عملی انتقال قدرت پارلمانی از جناح نتانیاهو به مخالفان و تبدیل یک توافق سیاسی به مطالبه رسمی پارلمانی باشد.[2]

گزینه‌های اپوزیسیون برای ریاست جدید کنست چه کسانی هستند؟

یکی از اختلافات مهم درون بلوک مخالفان نتانیاهو، تعیین جانشین اوحاناست. در ابتدا نام یائیر لاپید، رهبر حزب «یش عتید» و نفر دوم فهرست انتخاباتی ائتلاف «باهم»، به‌عنوان گزینه اصلی مطرح شد. بنت از این پیشنهاد حمایت کرد و لیبرمن نیز رسماً اعلام کرد حزبش از نامزدی لاپید پشتیبانی می­‌کند.[3]

اما این پیشنهاد با مخالفت بخشی از حزب یشار به رهبری آیزنکوت مواجه شده است. مقام‌های ارشد این حزب با ریاست لاپید موافق نیستند و معتقدند این جایگاه باید به یکی از چهره‌های مهم‌تر و تعیین‌کننده‌تر بلوک تغییر اختصاص یابد.[4] در این میان، یورام کوهن، رئیس سابق شین‌­بت، نفر دوم فهرست انتخاباتی یاشار مطرح شده است. این درگیری داخلی در واقع به دلیل رقابت بر سر سهم از سوی احزاب و دستیابی به یک کانون نفوذ سیاسی برمی­‌گردد.

پیامدهای تغییر رئیس کنست چیست؟

اگرچه گادی آیزنکوت مأمور تشکیل کابینه جدید رژیم صهیونیستی شده است اما با توجه به مهلت 28 روزه نخست و امکان تمدید 14 روزه این فرصت، این روند می­‌تواند بیش از یک ماه دیگر طول بکشد. در حالی که کنست حتی بدون تشکیل کابینه جدید نیز می‌تواند فعالیت مستقل خود را آغاز کند. در واقع اپوزیسیون برای اعمال قدرت سیاسی خود در چارچوب طرح­‌ها و تغییر قوانین، مجبور نیست تا زمان پایان مذاکرات ائتلافی منتظر بماند.

براین اساس تغییر رئیس کنست می‌تواند چند پیامد مهم به دنبال داشته باشد:

1)کنترل دستور کار پارلمان: رئیس کنست و هیئت‌رئیسه نقش مهمی در مدیریت جلسات و تنظیم دستور کار دارند. بنابراین، تغییر رئیس آن می‌تواند به مخالفان امکان دهد اولویت‌های پارلمانی خود را سریع‌تر دنبال کنند.

2) تشکیل کمیسیون تحقیق درباره وقایع 7 اکتبر: این مسئله یکی از اصلی­‌ترین خواسته­‌های رأی­ دهندگان احزاب بلوک تغییر است. در این راستا یائیر گولان، رئیس حزب دموکرات­‌ها پیش‌تر اعلام کرده بود یکی از نخستین اقدامات اپوزیسیون پس از آغاز به کار کنست، تلاش برای تشکیل کمیسیون تحقیق سراسری درباره شکست امنیتی 7 اکتبر خواهد بود. با توجه به اینکه در سه سال گذشته نتانیاهو به اشکال مختلف جلو این کار را گرفته بود، اکنون این موضوع می‌تواند فشار سیاسی علیه وی را افزایش دهد. موضوع قابل تأمل آنکه در دو ماه گذشته داده­‌ها و اطلاعات تازه­‌ای از وقایع منتهی به شکست اطلاعاتی 7 اکتبر منتشر شده که نشان می­‌دهد برخی از چهره‌های سیاسی حاضر در کابینه نتانیاهو در وقوع آن مقصر هستند.

3) تغییر رؤسای کمیسیون‌های پارلمانی: اپوزیسیون قصد دارد با استفاده از اکثریت پارلمانی، ترکیب کمیسیون‌ها و مسئولیت‌های نظارتی را نیز به سود و به ضرر جریان تحت رهبری نتانیاهو تغییر دهد.

4)  تلاش برای لغو قوانین موسوم به اصلاحات قضایی: این موضوع هم یکی دیگر از اهداف اعلام‌شده اپوزیسیون در طول مبارزات انتخاباتی بود. واقعیت این است که روزهای اول تشکیل کابینه نتانیاهو، تیم وی با ارائه مجموعه­‌ای از قوانین جدید تلاش کرد تغییراتی در ساختار قضائی رژیم ایجاد کند. این تغییرات موجب افزایش نقش قوه مجریه نسبت به قوه قضائیه می­‌شد، از این رو مخالفان این اقدامات، آن را نوعی «کودتای قضائی» نامیدند.[5]

براین اساس در تابستان سال 2023، یعنی کمتر از 9 ماه بعد از تشکیل کابینه راستگرای نتانیاهو، این موضوع موجب شکل­‌گیری موج گسترده­‌ای از مخالفت­‌ها شد که حتی خلبانان نیروی ذخیره ارتش رژیم صهیونیستی را نیز وادار به واکنش کرد. در آن زمان آنها اعلام کردند تا لغو این قوانین هیچ عملیات تمرینی انجام نخواهند داد. موضع­‌گیری سیاسی نظامیان، موجب هراس مقامات ارتش و وزارت جنگ اسرائیل شد. زیرا به زعم آنها این کار روی قدرت مانور ارتش اثر منفی می­‌گذاشت. از همین رو، برخی از مخالفان نتانیاهو، تأکید دارند طرح اصلاحات قضائی و به وجود آمدن مخالفت­‌های داخلی شدید نسبت به آن، زمینه­‌ساز تصمیم مقاومت فلسطین برای حمله به اسرائیل در وضعیت شکننده داخلی­‌اش در اکتبر 2023 شد. مسیر سنگلاخ پیش روی آیزنکوت برای تشکیل کابینه ائتلافی اسرائیل سناریوهای پیش روی انتخابات اسرائیل در گفتگو با تحلیلگر فلسطینی

براین اساس با توجه به تبعاتی که تغییر ریاست پارلمان در پی دارد، اپوزیسیون بنا دارند کنترل بخشی از ابزارهای پارلمانی را از دست نتانیاهو بگیرد. اما این تحولات را باید جدا از مذاکرات آیزنکوت برای تشکیل کابینه دانست. در حالی که او برای تشکیل کابینه با اختلافات جدی بین احزاب بلوک تغییر در خصوص نحوه برخورد با حریدی‌ها و استفاده از ظرفیت احزاب عربی مواجه است، کل جریان اپوزیسیون (احزاب یهودی و عرب) در خصوص تغییر ریاست پارلمان اشتراک نظر دارند. براین اساس این اقدام یک آزمون برای میزان همکاری آنها محسوب می­‌شود؛ زیرا دستیابی به اکثریت لازم برای تغییر رئیس کنست، به حمایت نمایندگان عرب وابسته است.

پانوشت:

[1]. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ohana-says-hell-allow-debate-on-new-knesset-speaker-if-request-comes-from-majority/

[2]. https://www.jpost.com/israel-election-2026/article-913564

[3]. https://www.jns.org/news/israel-news/knesset-speaker-amir-ohana-no-early-speaker-vote-without-61-signatures

[4]. https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yashar-officials-said-to-oppose-lapid-as-knesset-speaker/

[5]. https://en.idi.org.il/articles/66992