رویداد۲۴| مسعود پزشکیان امروز در سخنانی از تصمیم خود برای انتقال دفتر کارش به مکانی کوچک‌تر با هدف صرفه‌جویی در مصرف انرژی خبر داده است. او همچنین از خاموش کردن چراغ‌های اضافه سالن محل سخنرانی‌اش گفته و از مردم خواسته در فصل سرما با پوشیدن لباس بیشتر، مصرف انرژی و استفاده از سیستم‌های گرمایشی را کاهش دهند. این البته نخستین بار نیست که رئیس‌جمهور از چنین راهکار‌هایی برای عبور از بحران انرژی سخن می‌گوید. پیش از این هم شاهد خاموش کردن چراغ‌ها در حین جسله هیات دولت یا توصیه به کت نپوشیدن در تابستان و ... بودیم؛ اما مسئله اینجاست که آیا واقعاً در این شرایط، مهم‌ترین انتظاری که از رئیس‌جمهور وجود دارد، کوچک کردن دفتر کار و خاموش کردن چراغ‌هاست؟ صرفه‌جویی با اداره کشور فرق دارد
پزشکیان از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم بار‌ها درباره ضرورت صرفه‌جویی سخن گفته است. یک روز از مدیران خواست در اتاق‌های شش‌متری مستقر شوند، روز دیگر پیشنهاد داد چراغ‌های اضافه ادارات خاموش شود و در مقطعی هم از نصب پنل‌های خورشیدی در ساختمان‌های دولتی صحبت کرد. او حتی در سخنانی گفته بود اگر کشور بتواند تنها ۱۰ درصد در هزینه‌ها صرفه‌جویی کند، می‌توان منابع قابل‌توجهی برای بهبود معیشت و زندگی مردم آزاد کرد.
در روز‌های اخیر نیز این ادبیات پررنگ‌تر شده است. پزشکیان دهم آبان‌ماه در جلسه شورای اطلاع‌رسانی دولت از مردم خواست در مصرف برق، گاز و بنزین صرفه‌جویی کنند تا منابع بیشتری برای افزایش حقوق کارکنان و بهبود معیشت فراهم شود. شانزدهم آبان نیز در جلسه مدیریت مصرف انرژی، از تشکیل اتاق رصد روزانه عملکرد دستگاه‌های اجرایی و ارزیابی مدیران بر اساس میزان صرفه‌جویی سخن گفت. حالا هم تصمیم شخصی خود برای کوچک کردن دفتر کارش را هم به این مجموعه اضافه کرده است.
اینکه رئیس‌جمهور شخصاً به توصیه‌های صرفه‌جویی عمل کند، فی‌نفسه کار مثبتی است. هیچ‌کس هم از روشن ماندن چراغ‌های غیرضروری یا گرم کردن اتاق‌های خالی دفاع نمی‌کند. اما مشکل اینجاست که در تمام این مدت، بخش مهمی از سخنان رئیس‌جمهور به توصیه‌های رفتاری و فردی برای کاهش مصرف اختصاص پیدا کرده، در حالی که کشور با یک بحران جدی و ریشه‌دار در زیرساخت‌های انرژی روبه‌روست.
مردم قرار نیست با شنیدن خبر کوچک شدن دفتر رئیس‌جمهور به این نتیجه برسند که عجب مدیر حرفه‌ای و دلسوزی بر سر کار آمده است. چنین اقداماتی شاید برای یک مدیر در یک مجموعه کوچک نشانه توجه به هزینه‌ها باشد، اما از رئیس‌جمهور انتظار بسیار بزرگ‌تری وجود دارد. مردم رئیس‌جمهور انتخاب می‌کنند تا مشکلات ساختاری کشور را حل کند، نه اینکه هر چند روز یک بار از آنها بخواهد چراغی را خاموش کنند یا لباس بیشتری بپوشند. مردم تاوان کدام سوءمدیریت را پس می‌دهند؟
واقعیت این است که بحران انرژی ایران با خاموش کردن چند چراغ و کاهش چند درجه‌ای دمای ساختمان‌ها به وجود نیامده که با همین اقدامات هم برطرف شود. سال‌ها عدم سرمایه‌گذاری کافی، فرسودگی نیروگاه‌ها و شبکه انتقال، عقب‌ماندگی در توسعه ظرفیت تولید، مشکلات تأمین سوخت و سیاست‌گذاری‌های نادرست، کشور را به جایی رسانده که هر سال با نزدیک شدن به تابستان و زمستان، نگرانی از خاموشی و محدودیت انرژی دوباره بالا می‌گیرد.
گزارش کمیسیون انرژی مجلس درباره وضعیت برق کشور نشان می‌دهد که در تابستان ۱۴۰۳ تقاضای برق در زمان اوج مصرف به حدود ۸۰ هزار مگاوات رسیده، در حالی که حداکثر توان تولید همزمان شبکه حدود ۶۲ هزار مگاوات بوده است. یعنی کشور با شکافی حدود ۱۸ هزار مگاواتی مواجه بوده است. این فاصله را نمی‌توان با خاموش کردن چراغ اتاق رئیس‌جمهور جبران کرد.
در حوزه گاز نیز مسئله به همین اندازه جدی است. وقتی ظرفیت تولید، سرمایه‌گذاری، توسعه میادین، بهینه‌سازی مصرف و زیرساخت‌های انتقال متناسب با نیاز کشور پیش نرفته، طبیعی است که دولت‌ها در فصل سرما به سراغ محدودیت مصرف بروند. نتیجه هم معمولاً روشن است؛ فشار بر بخش خانگی، محدودیت گاز صنایع، کاهش تولید و تحمیل هزینه‌های بیشتر به اقتصاد.
سؤال اینجاست که مردم چرا باید هر سال نگران قطع برق و گاز باشند؟ چرا کارخانه و واحد تولیدی باید به دلیل کمبود انرژی از ظرفیت واقعی خود فاصله بگیرد؟ چرا خانواری که با تورم و کاهش قدرت خرید دست‌وپنجه نرم می‌کند، باید نگران هزینه گرمایش خانه‌اش هم باشد؟
قرار نیست مردم تاوان سال‌ها بی‌توجهی به زیرساخت‌ها و تصمیم‌های اشتباه را با سردتر نگه داشتن خانه‌هایشان بپردازند. صرفه‌جویی وظیفه همه است، اما مسئولیت اصلی مدیریت منابع، تأمین انرژی و اصلاح ساختار‌های معیوب بر عهده دولت است. از مردم انتظار همکاری دارید، از دولت چه انتظاری باید داشت؟
نکته قابل تأمل در سخنان پزشکیان این است که رئیس‌جمهور مرتب از ضرورت مشارکت مردم در کاهش مصرف انرژی صحبت می‌کند. این در حالی است که مردم در سال‌های گذشته بار‌ها با توصیه‌هایی از همین جنس مواجه شده‌اند. هر سال از آنها خواسته شده کمتر مصرف کنند، چراغ‌های اضافه را خاموش کنند، دمای خانه را پایین بیاورند و در مصرف آب و برق و گاز ملاحظه داشته باشند. اما آیا در مقابل، مردم شاهد یک تحول اساسی در وضعیت زیرساخت‌های انرژی بوده‌اند؟
دولت باید به جای تکرار توصیه‌های عمومی، گزارش روشنی از عملکرد خود ارائه کند. چه میزان سرمایه‌گذاری جدید در تولید برق و گاز انجام شده است؟ چه تعداد نیروگاه فرسوده بهسازی شده‌اند؟ برنامه مشخص برای کاهش هدررفت انرژی در شبکه‌های انتقال چیست؟ تکلیف توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و رفع موانع سرمایه‌گذاری در این بخش به کجا رسیده است؟ برای کاهش مصرف انرژی در ساختمان‌های دولتی و خصوصی چه برنامه عملیاتی و قابل سنجشی وجود دارد؟
اینها پرسش‌هایی است که پاسخ آنها می‌تواند نشان‌دهنده کارآمدی دولت باشد؛ نه اینکه رئیس‌جمهور در چه اتاقی می‌نشیند و چند چراغ در سالن سخنرانی‌اش روشن است.
البته اگر دولت در ساختمان‌های خود اسراف می‌کند، باید جلوی آن را بگیرد. اگر مدیران برای خود اتاق‌های بزرگ و ساختمان‌های پرهزینه در اختیار گرفته‌اند، باید این رویه اصلاح شود. اما این اقدامات باید بخشی از یک برنامه جامع برای اصلاح نظام اداری و مدیریت منابع باشد، نه اینکه به یک نمایش رسانه‌ای تبدیل شود که هر بار با یک توصیه تازه به مردم همراه است. کار رئیس‌جمهور ذکر مصیبت نیست
پزشکیان در بخشی از سخنان امروز خود گفته است برازنده ایران نیست که با وجود منابع سرشار، مردم با مشکل مواجه باشند. اتفاقاً این جمله می‌تواند نقطه شروع یک نقد جدی به عملکرد دولت باشد. اگر کشوری با این حجم از منابع نفت و گاز و ظرفیت‌های طبیعی، همچنان با بحران تأمین انرژی مواجه است، مسئله صرفاً میزان مصرف مردم نیست؛ مسئله کیفیت حکمرانی، اولویت‌بندی اقتصادی، سرمایه‌گذاری و نحوه اداره منابع است.
رئیس‌جمهور باید به جای آنکه مدام ذکر مصیبت گفته یا درباره چگونگی صرفه‌جویی مردم سخن بگوید، توضیح دهد دولت برای برطرف کردن ریشه‌های این وضعیت چه کرده و قرار است چه کند. مردم نیازمند برنامه‌ای روشن با زمان‌بندی مشخص هستند؛ برنامه‌ای که در آن معلوم باشد چه میزان ظرفیت جدید تولید انرژی ایجاد می‌شود، چه زمانی زیرساخت‌ها اصلاح خواهند شد و دولت چگونه قرار است از تکرار بحران‌های سالانه جلوگیری کند.
از سوی دیگر، نمی‌توان از مردم انتظار همراهی بی‌پایان داشت، اما درباره نتیجه این همراهی پاسخ روشنی نداد. اگر قرار است مردم مصرف خود را کاهش دهند تا تولید متوقف نشود، باید بدانند این صرفه‌جویی قرار است به چه نتیجه‌ای منجر شود و سهم دولت در این میان چیست.
پزشکیان می‌تواند دفتر کارش را کوچک‌تر کند، چراغ‌های اضافه را خاموش کند و حتی در سردترین روز‌های زمستان با لباس گرم در محل کار حاضر شود. هیچ‌کدام از این اقدامات هم ایرادی ندارد. اما اینها نه دستاورد بزرگ مدیریتی هستند و نه پاسخگوی انتظارات جامعه.
مردم از رئیس‌جمهور انتظار دارند به جای توصیه به تحمل بیشتر، راهی برای کمتر شدن مشکلات پیدا کند. انتظار دارند به جای عادی‌سازی کمبود‌ها و تبدیل صرفه‌جویی به وظیفه دائمی شهروندان، دولت مسئولیت خود را در قبال سال‌ها عقب‌ماندگی و سوءمدیریت بپذیرد.
آقای پزشکیان! کوچک کردن دفتر کار شما شاید چند متر از فضای اداری کشور را کم کند، اما آنچه مردم از شما می‌خواهند کوچک کردن فاصله میان وعده‌ها و عملکرد دولت است. بحران انرژی با خاموش کردن چراغ‌ها حل نمی‌شود؛ همان‌طور که بحران معیشت با توصیه به کمتر خرج کردن مردم حل نشده است. کشور به تصمیم‌های بزرگ، برنامه‌های اجرایی و مدیریت حرفه‌ای نیاز دارد. این همان چیزی است که مردم از رئیس‌جمهور انتظار دارند.
