به گزارش تابناک، برای شناخت صادق نوروزی باید از جایی شروع کرد که هنوز نه خبری از حزب توسعه ملی بود و نه کسی تصور می‌کرد جوانان مذهبی و سیاسی دماوند روزی در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی نقش‌آفرین شوند.
او متعلق به نسلی بود که سیاست را از محافل کوچک مذهبی، انجمن‌های دانش‌آموزی و فعالیت‌های دانشجویی آغاز کرد. نسلی از جوانان مذهبی که در سال‌های پایانی حکومت پهلوی، اسلام سیاسی را نه صرفاً به‌عنوان یک اعتقاد مذهبی، بلکه به‌عنوان الگویی برای تغییر ساختار سیاسی و اجتماعی کشور دنبال می‌کرد.
نوروزی در دانشگاه صنعتی شریف نیز با فضای سیاسی و فکری متفاوتی روبه‌رو شد. آشنایی با آثار شریعتی و مطهری، گرایش اولیه به سازمان مجاهدین خلق و سپس فاصله گرفتن از آن پس از تغییر ایدئولوژی سازمان، نشان می‌دهد مسیر فکری او در آن سال‌ها در حال شکل‌گیری و بازتعریف بود.
دستگیری در سال ۱۳۵۴ نقطه عطف دیگری در زندگی او شد. او در زندان با بهزاد نبوی آشنا شد؛ آشنایی‌ای که بعدها به یکی از پیوندهای ماندگار در زندگی سیاسی‌اش تبدیل شد.در واقع، اگر بخواهیم یک ویژگی مهم در زندگی سیاسی نوروزی پیدا کنیم، باید به همین ارتباطات تشکیلاتی توجه کنیم. او از نسلی بود که روابط سیاسی را در محافل کوچک و زندان شکل داد و بعدها همان شبکه ارتباطی را در قالب سازمان و حزب ادامه داد.
سازمانی که دو بار متولد شد
تاریخ سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، بدون شناخت اختلافات درونی آن قابل فهم نیست.
این سازمان در سال‌های نخست پس از انقلاب از مجموعه‌ای از گروه‌های مسلمان مبارز تشکیل شد. اما اختلافات فکری و سیاسی میان اعضا به‌تدریج گسترش یافت و سرانجام در سال ۱۳۶۵ سازمان اولیه تعطیل شد.چند سال بعد، گروهی از نیروهای قدیمی تصمیم گرفتند تشکیلات تازه‌ای را با همان نام و با ساختاری جدید احیا کنند.
صادق نوروزی در روایت این ماجرا، نکته‌ای را بیان می‌کند که برای تاریخ سیاسی جمهوری اسلامی اهمیت دارد: بنیان‌گذاران تشکیلات جدید حتی برای احیای سازمان نزد هاشمی رفسنجانی رفتند و با او مشورت کردند، اما از این اقدام استقبال نشد.با این حال، آنها تصمیم خود را گرفتند و از وزارت کشور مجوز فعالیت دریافت کردند.
این روایت نشان می‌دهد احیای سازمان صرفاً نتیجه یک توافق سیاسی در سطوح بالای قدرت نبود؛ بلکه حاصل تصمیم گروهی از فعالان سیاسی بود که به ضرورت ادامه فعالیت تشکیلاتی اعتقاد داشتند.
در این میان، نوروزی را باید یکی از چهره‌های مهم نسل دوم سازمان دانست؛ نسلی که تلاش کرد تجربه مبارزه پیش از انقلاب را به فعالیت حزبی در جمهوری اسلامی تبدیل کند. انتشار هفته‌نامه عصر ما نیز در همین چارچوب اهمیت پیدا می‌کند.
عصر ما فقط یک نشریه برای اطلاع‌رسانی درباره فعالیت‌های سازمان نبود. این هفته‌نامه در دوره‌ای منتشر می‌شد که نیروهای موسوم به خط امام به دنبال تعریف دوباره موقعیت خود در سیاست ایران بودند. در آن سال‌ها، سازمان مجاهدین انقلاب به‌تدریج از یک تشکل سیاسی با پیشینه انقلابی به یکی از بازیگران مهم جریان اصلاح‌طلبی تبدیل شد.
نوروزی در این مجموعه، برخلاف برخی چهره‌های دیگر، بیشتر در حوزه فعالیت‌های تشکیلاتی و سیاسی شناخته می‌شد.
دوم خرداد؛ روایتی از پشت صحنه انتخاب خاتمی
یکی از مهم‌ترین بخش‌های خاطرات سیاسی نوروزی، روایت او از چگونگی ورود سیدمحمد خاتمی به انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۳۷۶ است.
این روایت از آن جهت اهمیت دارد که به جای بازسازی انتخابات از منظر نتیجه نهایی، روند تصمیم‌گیری نیروهای سیاسی پیش از انتخابات را نشان می‌دهد.
به گفته نوروزی، سازمان مجاهدین انقلاب در ابتدا به دنبال حضور میرحسین موسوی بود. وقتی موسوی نپذیرفت، نام‌های دیگری از جمله موسوی‌خوئینی‌ها، مهدی کروبی و محمد خاتمی مطرح شدند.
سرانجام با برگزاری جلسات و گفت‌وگوهای متعدد، مسیر به سمت خاتمی تغییر کرد. نکته جالب در روایت نوروزی، میزان تردید اولیه نیروهای سازمان درباره امکان پیروزی خاتمی است.
او می‌گوید تصور نمی‌کردند خاتمی بتواند در برابر ناطق‌نوری پیروز شود و حتی برآوردشان حدود هفت تا هشت میلیون رأی بود.
این اعتراف از نظر تاریخ سیاسی مهم است؛ زیرا نشان می‌دهد حتی نیروهایی که در شکل‌گیری ائتلاف دوم خرداد نقش داشتند، در ابتدا از ظرفیت اجتماعی آن اطلاع دقیقی نداشتند.
پیروزی خاتمی، در نتیجه، فقط یک پیروزی انتخاباتی نبود؛ بلکه به معنای آشکار شدن ظرفیتی اجتماعی بود که بخشی از فعالان سیاسی نیز ابعاد آن را به‌درستی پیش‌بینی نکرده بودند.
نوروزی همچنین از تلاش ناموفق برای ادغام سازمان مجاهدین انقلاب و نیروهای جبهه مشارکت سخن گفته است.
این بخش از روایت او برای شناخت تفاوت‌های درونی اصلاح‌طلبان اهمیت دارد. برخلاف تصور رایج، جریان اصلاحات از ابتدا یک مجموعه یکدست نبود. سازمان مجاهدین انقلاب، جبهه مشارکت و سایر تشکل‌ها در بسیاری از مواضع اشتراک داشتند، اما درباره سازمان‌دهی سیاسی و شیوه فعالیت اختلاف‌نظرهایی نیز میان آنها وجود داشت.
در مجلس ششم این تفاوت‌ها در قالب فراکسیون‌های جداگانه نیز دیده می‌شد. نوروزی را باید یکی از شاهدان نزدیک به شکل‌گیری و گسترش جریان اصلاحات دانست؛ کسی که روایت‌هایش می‌تواند بخشی از تاریخ پشت‌صحنه دوم خرداد را روشن کند.
پرونده هسته‌ای؛ جایی که اختلاف با دولت احمدی‌نژاد آشکار شد
یکی از اسناد مهم برای شناخت دیدگاه سیاسی نوروزی، مصاحبه ۱۹ مهر ۱۳۸۴ او با عنوان «نظام باید عبور از پل هسته‌ای را به جمعی از عقلا بسپارد» است.
این مصاحبه در زمانی انجام شد که دولت محمود احمدی‌نژاد تازه مستقر شده بود و پرونده هسته‌ای ایران وارد مرحله تازه‌ای از تنش با اروپا و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌شد. نوروزی در این گفت‌وگو از رویکرد دولت خاتمی دفاع می‌کند و معتقد است مسیر اعتمادسازی با اروپا می‌توانست نتایج بهتری داشته باشد.
اما نکته مهم‌تر از دفاع او از دولت خاتمی، نوع نگاهش به ساختار تصمیم‌گیری در سیاست خارجی است.
او معتقد بود پرونده‌ای با این میزان اهمیت نباید در معرض تصمیمات پراکنده و اظهارنظرهای متناقض قرار بگیرد.در بخشی از مصاحبه، به نبود مرجع رسمی و روشن برای اعلام سیاست‌های راهبردی اشاره می‌کند و می‌گوید تصمیمات باید با مشارکت صاحب‌نظران اتخاذ و به شکل رسمی ثبت و ابلاغ شوند.
این نگاه، صرفاً یک موضع‌گیری درباره پرونده هسته‌ای نبود. در واقع نوروزی از نوعی عقلانیت نهادی دفاع می‌کرد؛ عقلانیتی که بر اساس آن، سیاست‌های کلان باید دارای مرجع تصمیم‌گیری مشخص، مسئولیت‌پذیری و امکان پاسخگویی باشند.
او همچنین با این تصور که در شرایط اختلاف سیاسی، احزاب باید برای حفظ وحدت از بیان دیدگاه‌های خودداری کنند موافق نبود.
از نظر او، احزاب نیز می‌توانند مدعی دفاع از منافع ملی باشند و باید امکان انتقال دیدگاه‌هایشان به جامعه و مسئولان وجود داشته باشد.
این مواضع در سال ۱۳۸۴، تصویری از نوروزی ارائه می‌کند که در سیاست خارجی بر مذاکره، اعتمادسازی و تصمیم‌گیری کارشناسی تأکید داشت.
از سازمان مجاهدین تا حزب توسعه ملی؛ تلاش برای ادامه یک مسیر
انحلال سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۸۹، پایان فعالیت سیاسی بسیاری از اعضای آن نبود.
گروهی از اعضای سابق سازمان، سال‌ها بعد تصمیم گرفتند تشکل تازه‌ای را با عنوان حزب توسعه ملی ایران اسلامی راه‌اندازی کنند. صادق نوروزی یکی از چهره‌های اصلی این مجموعه بود.
در مصاحبه‌ای با ایرنا، او به صراحت درباره ارتباط تشکیلاتی این حزب با دو دوره سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی توضیح داده است.
نوروزی می‌گفت بخشی از اعضای حزب توسعه ملی از اعضای سابق این دو تشکل هستند، اما این موضوع به معنای تکرار عین به عین مواضع گذشته نیست.
این جمله برای شناخت رویکرد او اهمیت دارد.
او از یک طرف به تجربه تاریخی سازمان مجاهدین انقلاب وفادار بود و از طرف دیگر معتقد بود فعالیت سیاسی باید متناسب با شرایط جدید جامعه بازتعریف شود. حتی انتخاب نام «توسعه ملی» نیز در همین چارچوب قابل بررسی است.نوروزی توضیح می‌داد که توسعه ملی فقط توسعه سیاسی نیست و ابعاد اقتصادی و اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد. او از حزبی دفاع می‌کرد که بتواند در حوزه‌های مختلف کشور برنامه داشته باشد و صرفاً به رقابت انتخاباتی محدود نشود.
در یکی از مهم‌ترین بخش‌های همان مصاحبه، نقد قابل توجهی به ساختار سیاست ایران وارد می‌کند: به اعتقاد او، در بسیاری از موارد جریان‌ها و باندهای سیاسی جای احزاب شناسنامه‌دار را گرفته‌اند.
او معتقد بود فعالیت سیاسی در قالب حزب، امکان پاسخگویی را افزایش می‌دهد؛ زیرا حزب دارای ساختار، مسئولیت و مرجع مشخص است.این نگاه، یکی از محورهای ثابت اندیشه سیاسی نوروزی در سال‌های پایانی فعالیتش بود.
سیاست‌ورزی در سال‌های پایانی؛ از انتخابات تا وفاق ملی
در سال‌های اخیر، نوروزی در جایگاه دبیرکل حزب توسعه ملی و از اعضای فعال جبهه اصلاحات حضور داشت.یکی از موضوعات مورد توجه او، مسئله خالص‌سازی در ساختار سیاسی بود. در گفت‌وگوهای انتخاباتی سال ۱۴۰۳، به نقد عملکرد دولت سیزدهم و وضعیت رقابت سیاسی در کشور پرداخت.
در این دوره، او همچنان بر ضرورت تقویت احزاب و بازگشت فعالیت سیاسی به چارچوب‌های شناسنامه‌دار تأکید می‌کرد.در موضوع صداوسیما نیز موضع‌گیری داشت. در ارزیابی عملکرد پیمان جبلی، مسئله اصلی را صرفاً تعداد مخاطبان نمی‌دانست، بلکه بر نقش رسانه ملی در ایجاد همبستگی اجتماعی و بازسازی اعتماد عمومی تأکید می‌کرد.
در یکی از مواضع منتشرشده در مهر ۱۴۰۵، از ضرورت تقویت آشتی ملی و پایان دادن به دوقطبی جنگ و مذاکره سخن گفته بود.
محمدصادق نوروزی مرگ ناگهانی و عجیبی ه داشت، وقتی میخواست پکیج منزلش را شخصا تعمیر کند، از ارتفاع افتاد و درگذشت.
