اقتصاد۲۴- موضوع جمع‌آوری درختان شکسته و افتاده و همچنین احتمال برداشت درختان حاشیه رودخانه‌ها در جنگل‌های شمال کشور، در روزهای اخیر به یکی از مباحث مورد توجه فعالان محیط‌زیست تبدیل شده است. در این میان، نگرانی‌هایی درباره احتمال قطع درختان زنده و سالم با توجیه مدیریت خطرات ناشی از سیلاب مطرح شده است.
از سوی دیگر، موضوع مطالبات شرکت چوب و کاغذ مازندران بابت تعهدات حفاظتی و احیایی طرح‌های قدیمی جنگلداری و درخواست این شرکت برای دریافت چوب نیز به یکی دیگر از محور‌های بحث درباره بهره‌برداری از جنگل‌های شمال تبدیل شده است.
اقتصادنیوز در گفتوگو با کامران پورمقدم، معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، جزئیات موضع این سازمان درباره برداشت درختان حاشیه رودخانه‌ها، سرنوشت درختان شکسته و افتاده، درخواست شرکت چوب و کاغذ مازندران و برنامه‌های حفاظتی برای جنگل‌های هیرکانی را بررسی کرده است.
مشروح گفتوگو با کامران پورمقدم، معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، را در ادامه می‌خوانید.
*سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور متولی اصلی حفاظت از جنگل‌هاست. با این حال، درباره طرحی که برای برداشت درختان حاشیه رودخانه‌ها مطرح شده، نگرانی‌هایی درباره قطع درختان وجود دارد. به نظر می‌رسد برخی درختان نیز علامت‌گذاری شده‌اند تا برداشت شوند. موضع سازمان منابع طبیعی درباره این موضوع چیست و اساساً چه ملاحظاتی در این زمینه وجود دارد؟
سازمان منابع طبیعی با این موضوع موافق نیست و بخشنامه مشخصی نیز در خصوص ممنوعیت برداشت درختان سرپا در حریم و حاشیه رودخانه‌ها صادر کرده و آن را به تمام استان‌ها ابلاغ کرده است. صرف وجود سیلاب یا احتمال وقوع آن، نمی‌تواند دلیلی برای برداشت درختان زنده، سرپا و سالم در حاشیه و کناره‌های رودخانه‌ها باشد و چنین اقدامی ممنوع است. این ابلاغیه فقط مختص منطقه هیرکانی نیست، بلکه به سراسر کشور ابلاغ شده است.
به هر حال، درختانی که در حاشیه رودخانه‌ها قرار دارند، با سیستم ریشه‌ای خود از کناره‌های رودخانه حفاظت می‌کنند و در کاهش جریان‌های سیلابی نیز مؤثر هستند. اگر این درختان برداشت شوند، با افزایش رسوبات موجود در آب، قدرت تخریب سیلاب‌ها افزایش پیدا می‌کند و اتفاقاً در پایین‌دست خسارت بیشتری به وجود خواهد آمد.
با این حال، با توجه به ابلاغ سازمان مدیریت بحران درباره پدیده آب‌وهوایی و احتمال وقوع بارش‌های سیلابی، برخی استان‌ها، به‌ویژه استانداری‌ها و دستگاه‌هایی که پیش‌بینی می‌کردند احتمال وقوع سیل وجود دارد، دستورالعمل‌هایی برای انجام این اقدامات صادر کرده بودند. اما سازمان منابع طبیعی با این موضوع مخالفت کرد و مانع برداشت درختان سالم و سرپا در حاشیه و کناره‌های رودخانه‌ها شد.
در حال حاضر نیز گروه‌های نظارتی و کارشناسی ما به‌طور کامل این موضوع را رصد می‌کنند. مواردی هم که پیش از این درختان برای برداشت نشانه‌گذاری شده بودند، متوقف شدند و تمام این نشانه‌گذاری‌ها پاک شد. اکنون سازمان به‌طور کامل بر این موضوع نظارت دارد و مانع برداشت درختان حاشیه و کناره‌های رودخانه‌هاست.
*بنابراین، در حال حاضر برداشت درختان حاشیه رودخانه‌ها کاملاً متوقف شده است؟ چه تعداد درخت پیش از این برای برداشت نشانه‌گذاری شده بودند و آیا آماری از میزان درختانی که قرار بود برداشت شوند، وجود دارد؟
ببینید، تقریباً آن چیزی که شرکت آب منطقه‌ای در استان‌های شمالی، به‌ویژه در مازندران، پیگیری کرده بود، مربوط به تعداد زیادی از درختان بود. پیشنهاد‌های گسترده‌ای برای برداشت این درختان ارائه شده بود و تقریباً درباره بخش عمده رودخانه‌های موجود در استان مازندران درخواست شده بود که درختان حاشیه آنها برداشت شوند. بنابراین، با ورود سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، از این اقدام ممانعت به عمل آمد.
البته موضوع درختان شکسته و افتاده در مسیر رودخانه‌ها متفاوت است. برخی از این درختان بر اثر سیل، طوفان، وزش باد در سال‌های گذشته یا وجود برف، از ریشه خارج شده یا شکسته شده بودند و در مسیر بستر جریان آب قرار گرفته بودند.
درباره آن دسته از درختان شکسته‌ای که امکان انسداد مسیر جریان آب یا دهانه پل‌ها را داشتند، موافقت شد که از مسیر جریان رودخانه خارج شوند. اما درختان زنده و سرپایی که تنه سالم و سیستم ریشه‌ای مناسبی داشتند و در حاشیه و کناره رودخانه‌ها قرار گرفته بودند، همگی حفظ شدند و از برداشت آنها ممانعت به عمل آمد.
*آیا درباره تعداد درختان شکسته و افتاده‌ای که برای جلوگیری از انسداد مسیر رودخانه‌ها و دهانه پل‌ها از بستر رودخانه خارج شده‌اند نیز آمار مشخصی در اختیار دارید؟
متأسفانه آمار دقیقی در این زمینه ندارم، اما به هر حال تعدادی درخت شکسته در این مسیر‌ها وجود داشت که ما فقط اجازه دادیم از مسیر جریان رودخانه و نقاطی که احتمال طغیان آب وجود داشت، خارج شوند تا در صورت وقوع سیلاب، به دهانه پل‌ها و تأسیسات آسیب وارد نکنند. مخالفت سازمان منابع طبیعی با پرداخت بدهی شرکت چوب و کاغذ از محل برداشت جنگل
*موضوع دیگری که در ارتباط با جنگل‌های شمال مطرح شده، بحث مطالبات شرکت چوب و کاغذ مازندران است. این شرکت بابت تعهدات گذشته خود در حوزه حفاظت و احیای جنگل‌ها مطالباتی دارد و ظاهراً درخواست کرده است که این مطالبات از محل چوب جنگل‌ها پرداخت شود. درباره جزئیات این موضوع و اینکه آیا امکان بهره‌برداری اقتصادی از چوب جنگل‌های هیرکانی برای پرداخت این بدهی وجود دارد، توضیح می‌دهید؟
بیشتر بخوانید:ایده عجیب قطع درختان هیرکانی
شرکت چوب و کاغذ مازندران یکی از مجریان و بهره‌برداران طرح‌های قدیمی جنگلداری بود؛ طرح‌هایی که پیش از سال ۱۳۹۵ اجرا می‌شدند. با تصویب قانون ممنوعیت برداشت چوب از جنگل‌ها و اجرای طرح تنفس جنگل از سال ۱۳۹۶، این طرح‌ها متوقف شدند و در واقع هرگونه بهره‌برداری چوبی از جنگل‌ها تعطیل شد.
این شرکت در قبال تعهداتی که برای اجرای عملیات احیایی و حفاظتی جنگل بر عهده داشت، متناسب با میزان بهره‌برداری از جنگل در طرح‌های سابق، تعهداتی را انجام داده بود. شرکت اعلام کرده بود که در قبال این تعهدات اجرایی، نیاز دارد به آن چوب اختصاص داده شود.
این موضوع مورد ارزیابی قرار گرفت و مشخص شد که مبلغ ریالی مطالبات این شرکت بابت تعهدات حفاظتی و احیایی، حدود ۶۲ میلیارد تومان است. شرکت درخواست داشت که معادل این مبلغ را به‌صورت چوب دریافت کند.
اما با اجرای قانون ممنوعیت بهره‌برداری از جنگل‌ها، اساساً منع قانونی برای برداشت چوب از جنگل وجود دارد. بنابراین، نه‌تنها این شرکت، بلکه هیچ شرکت دیگری نمی‌تواند به این بهانه درخواست دریافت چوب از جنگل داشته باشد.
به همین دلیل، سازمان منابع طبیعی با این درخواست کاملاً مخالفت کرد. چندین جلسه در این زمینه برگزار شد و به شرکت نیز اعلام کردیم که اگر بابت اجرای پروژه‌ها و تعهدات خود طلبی دارد، می‌توانیم معادل مبلغ ریالی آن را تأمین و پرداخت کنیم؛ اما اینکه بخواهد معادل این مطالبات را به‌صورت چوب دریافت کند، امکان‌پذیر نیست.
در حال حاضر، هم از نظر قانونی شرایطی برای برداشت چوب از جنگل وجود ندارد و هم اساساً جنگل‌ها شرایطی ندارند که بخواهیم بهره‌برداری چوبی از آنها انجام دهیم. این موضوع به‌صورت رسمی به شرکت ابلاغ شده است و ما با برداشت چوب از جنگل‌ها برای پرداخت بدهی این شرکت کاملاً مخالف هستیم. اجرای طرح‌های مدیریت پایدار؛ برنامه سازمان برای مقابله با قاچاق چوب و تخریب جنگل‌ها
*با توجه به محدودیت‌های قانونی برداشت چوب و تهدید‌هایی که جنگل‌های هیرکانی با آن مواجه هستند، سازمان منابع طبیعی چه برنامه‌ای برای حفاظت از این جنگل‌ها و مقابله با عواملی مانند قاچاق چوب، تغییر کاربری و آتش‌سوزی دارد؟
ببینید، موضوعی که اکنون باید مورد توجه قرار بگیرد، تکالیفی است که سازمان منابع طبیعی بر اساس ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم بر عهده دارد. بر اساس این ماده، سازمان منابع طبیعی مکلف است طرح‌های مدیریت پایدار جنگل را برای حفاظت و احیای جنگل‌ها اجرا کند.
این طرح‌ها آماده شده‌اند و ان‌شاءالله بتوانیم با اجرای آنها، تهدیداتی را که عمدتاً به قطع‌های غیرمجاز، تغییر کاربری و قاچاق چوب مربوط می‌شوند، کنترل کنیم و جلوی آنها را بگیریم.
این طرح‌ها ماهیت حفاظتی دارند و اگر بتوانیم هرچه سریع‌تر آنها را به مرحله اجرا دربیاوریم، قطعاً چالش‌هایی که در جنگل‌های هیرکانی وجود دارد، از جمله قاچاق چوب، آفات و بیماری‌ها و همچنین آتش‌سوزی‌هایی که اتفاق می‌افتند، بهتر کنترل خواهند شد.
با اجرای این برنامه‌ها می‌توانیم به حفظ سلامت اکوسیستم جنگل‌ها کمک کنیم. منبع: اقتصاد نیوز
