[محمدرضا نادری گیسور] پاداش استقامت و تدبیر

دشمن با محاسباتی مبتنی بر برتری نظامی و تصور ضعف و شکنندگی ایران، جنگی را آغاز کرد که قرار بود در زمانی کوتاه به تسلیم کشور بینجامد، اما اکنون پس از گذشت ۹ ماه، نه‌تنها به اهداف اعلام‌شده خود نرسیده، بلکه با پیامدهای سنگین سیاسی، اقتصادی و امنیتی ماجراجویی خویش دست‌به‌گریبان است.

۹ ماه پس از حمله ناجوانمردانه دشمن آمریکایی و صهیونیستی، که با بمباران دفتر مقام معظم رهبری و شهادت امام خامنه‌ای و شماری از فرماندهان عالی‌رتبه نیروهای مسلح آغاز شد و داغی سنگین بر دل ملت ایران نهاد، اکنون شرایط به‌گونه‌ای رقم خورده است که موقعیت سیاسی ترامپ و نتانیاهو به‌شدت متزلزل شده و حتی شماری از یاران، نزدیکان و متحدان سیاسی آنها نیز به انتقاد از عملکردشان برخاسته‌اند.

در حقیقت، آنچه قرار بود نمایش قدرت و اقتدار سران امریکا و اسرائیل باشد، به بحرانی برای اعتبار سیاسی و آینده آنها تبدیل شده و در مقابل، بر اعتبار و سربلندی ایران در میان ملت‌های جهان افزود.

شکست معماران جنگ

تحولات سیاسی در سرزمین‌های اشغالی یکی از نشانه‌های آشکار این وضعیت است. نتانیاهو، نخست‌وزیری که با غرور از قدرت نظامی اسرائیل سخن می‌گفت و در پی تحقق رؤیای سرنگونی نظام جمهوری اسلامی و تجزیه و نابودی ایران بود، پس از شکست در انتخابات کنست، اکنون با بحران مشروعیت و مخالفت‌های گسترده داخلی روبرو است و آخرین روزهای حضورش را به عنوان نخست وزیر می‌گذراند. عملکرد او در جنگ غزه، که موجی از اعتراضات جهانی را علیه رژیم صهیونیستی برانگیخت، در کنار ناکامی‌های امنیتی و سیاسی و شکست در برابر ایران، کار را به جایی رساند که ساکنان سرزمین های اشغالی کسی را که ۱۹ سال قدرت را در اسرائیل در دست داشت، در انتخابات اخیر کنار نهادند و به ائتلاف حاکم درس سختی دادند. 

نتیجه آن شده که حالا «اسحاق هرتزوگ»، رئیس‌ رژیم صهیونیستی «گادی  آیزنکوت» را مامور تشکیل دولت کرده است. در چنین شرایطی، پرونده‌های فساد مالی و سوءاستفاده از قدرت سایه سنگینی بر آینده سیاسی نتانیاهو انداخته است و انتظار می رود او در آینده نزدیک، با زندان و روزهایی سخت روبرو شود. به این ترتیب، مردی که خود را ضامن امنیت اسرائیل معرفی می‌کرد و رویای تغییر رژیم و نابودی ایران را در سر می‌پروراند، حالا باید تاوان هزینه‌های سنگین تصمیماتش را بپردازد.

ترامپ نیز شرایط بهتری ندارد. نارضایتی از عملکرد رئیس‌جمهوری که با شعار «اول آمریکا» به قدرت رسید و وعده داده بود منافع مردم کشورش را بر هر چیز دیگری مقدم بدارد، در پی جنگ با ایران به تحریک اسرائیل به جایی رسید که حتی هم حزبی‌هایش، حاضر نشدند در انتخابات اخیر کنگره، عکس او را در پوسترهای انتخاباتی خویش استفاده کنند. آثار جنگ امریکا با ایران به جایی رسید که «موج آبی» هواداران حزب دموکرات خیلی زود به «سونامی آبی» تبدیل شد و حزب جمهوریخواه ترامپ و رنگ قرمز آن را در کام خود فروبرد.

جنگ ایران چنین سرنوشتی برای ترامپ رقم زد که او در هر دو مجلس، نمایندگان و سنا اکثریت حزبی خود را از دست داد و او در دو سال باقیمانده ریاست جمهوری، روزهای دشواری را برای پیشبرد برنامه هایش خواهد داشت.

همه ناظران و تحلیگر سیاسی، دلیل این شکست تاریخی را تبعات ناشی از جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز می دانند؛ چیزی که خود ترامپ نیز به آن اعتراف کرده و اکنون شاهد شکاف و موجی از اختلاف و استعفا در دولت خویش است.

پیامدهای اقتصادی جنگ با ایران، اختلال در بازار انرژی و افزایش نگرانی‌ها درباره آینده اقتصاد آمریکا، از جمله عواملی بود که هزینه سیاسی تصمیمات کاخ سفید را افزایش داد و یکی از متوهم ترین و مدعی ترین سران کاخ سفید را واداشت اکنون در برابر مردم و خبرنگاران، سرش را پایین بگیرد و برای بسیاری از سوالات آنها، پاسخی نداشته باشد.

با این حال، استقامت ایران در جنگ و تدبیر رهبران آن از جمله بستن تنگه هرمز فقط در شکست نتانیاهو و ترامپ خلاصه نمی شود؛ اعتراضات عمومی و رویدادهای خشونت باری که این روزها در کشورهای مختلف اروپایی شاهد آن هستیم جلوه دیگری از نتایج این استقامت است و آثار آن، شاید به همین جا نیز ختم نشود.

از پیروزی امروز تا پایان تهدید 

اما، آیا با شکست ترامپ و نتانیاهو – آغازگران جنگ- در انتخابات و شورش مردم در کشورهای اروپایی برای تنبیه دولت هایشان به عنوان حامی متجاوزان، ماموریت دولت و ملت ایران به پایان رسیده و توطئه دشمنان برای همیشه خنثی شده است؟!

پاسخ روشن است. نباید تصور کرد تضعیف موقعیت سیاسی ترامپ و نتانیاهو به معنای پایان تهدیدها علیه ایران است. ترامپ همچنان تا دو سال دیگر در کاخ سفید حضور خواهد داشت و تغییر ترکیب کنگره نیز لزوماً به معنای تغییر فوری سیاست خارجی آمریکا نیست. در اسرائیل نیز حتی زمانی که انتقال قدرت به‌صورت قطعی انجام شود، نمی‌توان درباره پایان سیاست‌های جنگ‌طلبانه آن با اطمینان سخن گفت.

معنای این واقعیت آن است که احتمال آغاز دور تازه‌ای از تنش و حتی درگیری نظامی همچنان وجود دارد؛ موضوعی که مردم، مسئولان و نیروهای مسلح ایران به‌خوبی از آن آگاهند و باید برای سناریوهای مختلف آمادگی داشته باشند. اظهارات مسئولان نظامی درباره ظرفیت‌های دفاعی جدید، از جمله شهرهای موشکی و توانمندی‌هایی که هنوز رونمایی نشده‌اند، در همین چارچوب قابل ارزیابی است. حفظ قدرت بازدارندگی و آمادگی دفاعی، ضرورتی انکارناپذیر است؛ زیرا تجربه نشان داده است که دشمن زمانی از ماجراجویی دست می‌کشد که هزینه آن را سنگین و غیرقابل‌تحمل بداند.

مسئولان نیز تأکید کرده‌اند که برای روزها و ماه‌های پیش رو و سناریوهای گوناگون برنامه‌ریزی کرده‌اند. اکنون مهم آن است که این آمادگی صرفاً در حوزه نظامی باقی نماند و اقتصاد، مدیریت بازار، دیپلماسی و زندگی روزمره مردم نیز متناسب با شرایط پیش رو سامان یابد.

تاب‌آوری ملی؛ راز اصلی پیروزی

با همه اینها، رمز اصلی ناکامی دشمن و شرط موفقیت در برابر توطئه‌های آینده، یک مفهوم اساسی است: تاب‌آوری ملی.

امروز رقابت واقعی میان کشورها و ملت‌ها، تنها بر سر قدرت نظامی، فناوری و امکانات اقتصادی نیست؛ بلکه بر سر میزان تاب‌آوری در برابر فشارها و بحران‌هاست. هر ملتی که بتواند در شرایط سخت و در برابر محدودیت‌ها و فشارهای طولانی‌مدت، انسجام و اراده خود را حفظ کند، شانس بیشتری برای پیروزی خواهد داشت. می‌توان این وضعیت را به ورزشکاری تشبیه کرد که وزنه‌ای سنگین را بالای سر نگه داشته است؛ قدرت او فقط در بلندکردن وزنه نیست، بلکه در تداوم توانایی حفظ آن معنا پیدا می‌کند.

ملت ایران در ماه‌های گذشته نشان داده است که از چنین ظرفیتی برخوردار است. حضور مردم در صحنه، حفظ انسجام اجتماعی، ایستادگی در برابر تهدیدهای خارجی و ادامه زندگی و فعالیت در شرایط جنگی، سرمایه‌ای بزرگ برای جامعه ما بوده است. اما یک نکته مهم را نباید فراموش کرد: تاب‌آوری مردم نامحدود نیست. نمی‌توان انتظار داشت جامعه برای مدت طولانی همه فشارهای اقتصادی، معیشتی و روانی را تحمل کند، بی‌آنکه مسئولان برای کاهش این فشارها چاره‌ای جدی و برنامه ای اساسی بیندیشند.

تدبیر مسئولان؛ تکمیل مقاومت  

اینجاست که مسئولیت دولت و سایر نهادهای تصمیم‌گیر دوچندان می‌شود. اگر مردم با استقامت خود، دشمن را در رسیدن به اهدافش ناکام گذاشته‌اند، مسئولان باید با تدبیر و کارآمدی، این سرمایه اجتماعی را حفظ و از آن برای گرفتن امتیازهای بیشتر و تثبیت دستاوردهای کشور استفاده کنند.

نخستین وظیفه، مهار گرانی‌های روزافزون و جلوگیری از فشار بیشتر بر معیشت مردم است. دولت باید نظارت مؤثرتری بر بازار اعمال کند، با احتکار و گران‌فروشی مقابله نماید و با برنامه ریزی و مدیریت درست، اجازه ندهد هزینه‌های جنگ و فشارهای خارجی بیش از این بر دوش خانوارها سنگینی کند. مردم نباید احساس کنند که در کنار تحمل تهدیدهای خارجی، باید با مشکلاتی که ناشی از ضعف مدیریت داخلی است نیز دست‌وپنجه نرم کنند.

دومین وظیفه، استفاده هوشمندانه از فرصت‌های دیپلماتیک است. پیشنهادهای میانجی‌ها برای پایان جنگ باید با دقت بررسی شود و اگر زمینه‌ای برای تأمین منافع ملی و جلوگیری از تکرار تجاوز وجود دارد، نباید فرصت را از دست داد. 

البته تجربه مذاکرات گذشته نشان داده است که به وعده‌ها و تعهدات آمریکا نمی‌توان صرفاً بر اساس اظهارات سیاسی و امضاهای کاغذی اعتماد کرد. مذاکره زمانی معنا و اعتبار دارد که با اقدامات عملی، تضمین‌های قابل راستی‌آزمایی و احترام به حقوق و منافع ایران همراه باشد. در چنین شرایطی، قدرت نظامی و دیپلماسی دو ابزار مکمل‌اند، نه جایگزین یکدیگر.

سومین ضرورت، تدوین برنامه‌ای روشن برای دوران پس از جنگ است. ایران نباید آینده خود را به شکست یا پیروزی انتخاباتی اشخاصی مانند ترامپ و نتانیاهو گره بزند. 

اما، باید از فرصت به‌وجودآمده برای تقویت اقتصاد ملی، توسعه روابط منطقه‌ای، گسترش همکاری با همسایگان، بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده و کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر فشارهای خارجی استفاده کرد.

پاداش مقاومت در زندگی مردم 

تردیدی نیست که ملت ایران در این نبرد تاریخی، هزینه‌های سنگینی پرداخته و استقامت بزرگی از خود نشان داده است. این نبرد و استقامت اگرچه اعتبار و سربلندی برای ما به ارمغان آورده اما جنگ هنوز به پایان نرسیده است. 

هرچند، روند اوضاع نشان می‌دهد اگر در چند هفته آینده و تا زمان استقرار منتخبان انتخابات آمریکا و اسرائیل در مسندهایشان، درگیری تازه‌ای با ایران رخ ندهد، پایان جنگ دور از دسترس نخواهد بود.

در شرایط جدید، انتظار طبیعی مردم آن است که این ایستادگی تاریخی به دستاوردهایی ملموس و ماندگار تبدیل شود؛ امنیت پایدارتر، اقتصاد باثبات‌تر، مهار تورم، بهبود معیشت و چشم‌اندازی روشن‌تر برای آینده.

استقامت مردم، دشمن را در رسیدن به اهدافش ناکام گذاشت؛ اما این تنها نیمی از مسیر پیروزی است. نیمه دیگر، بر عهده مسئولانی است که باید با تصمیم‌های درست، به‌موقع و شجاعانه، از فرصت تاریخی پیش‌آمده بهره بگیرند.مردم سهم خود را با مقاومت ادا کرده‌اند؛ اکنون نوبت مسئولان است که سهم خود را با تدبیرو تصمیمات درست ادا کنند. پاداش استقامت ملت، چیزی جز حکمرانی کارآمد، امنیت پایدار و زندگی بهتر برای مردم نیست.