آفریقا؛ فرصت بزرگ تجارت ایران - سایت خبری اقتصاد پویا

اقتصاد پویا / سرویس نفت و انرژی - قاره آفریقا با جمعیتی جوان، منابع طبیعی گسترده، ظرفیت‌های قابل توجه تولیدی و بازاری به ارزش تقریبی ۲۵۰۰ میلیارد دلار، یکی از فرصت‌های مهم اقتصاد جهانی برای توسعه تجارت و سرمایه‌گذاری به شمار می‌رود. این قاره که دومین قاره بزرگ جهان محسوب می‌شود، در سال‌های اخیر به دلیل رشد جمعیت، افزایش شهرنشینی، توسعه زیرساخت‌ها و شکل‌گیری طبقه متوسط در برخی کشورهای خود، بیش از گذشته مورد توجه قدرت‌های اقتصادی و تجاری قرار گرفته است. با وجود این ظرفیت‌ها، سهم ایران از بازار گسترده آفریقا همچنان با انتظارات و توانمندی‌های اقتصادی کشور فاصله دارد. مسئله اصلی این است که توسعه روابط تجاری با این قاره نباید صرفاً در چارچوب سفرهای هیأت‌های اقتصادی، برگزاری نشست‌های مشترک، امضای تفاهم‌نامه‌ها و حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی تعریف شود. آنچه می‌تواند روابط اقتصادی ایران و کشورهای آفریقایی را وارد مرحله تازه‌ای کند، تبدیل ارتباطات سیاسی و تجاری به پروژه‌های مشترک، قراردادهای اجرایی و همکاری‌های پایدار میان شرکت‌ها و فعالان اقتصادی است.

حسین قیدر / تجربه بسیاری از کشورهای موفق در توسعه تجارت خارجی نشان می‌دهد که حضور در بازارهای بین‌المللی بدون شناخت دقیق نیازهای مصرف‌کنندگان و ساختار اقتصادی کشورهای مقصد، نتیجه قابل توجهی به همراه نخواهد داشت. آفریقا نیز برخلاف تصور عمومی، یک بازار یکپارچه با شرایط تجاری مشابه نیست. کشورهای این قاره از نظر سطح درآمد، ساختار مصرف، قوانین تجاری، نظام بانکی، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، زبان، فرهنگ و حتی الگوی تقاضای مصرف‌کنندگان تفاوت‌های قابل توجهی دارند. بنابراین، نمی‌توان با یک نسخه واحد برای تمام کشورهای آفریقایی برنامه‌ریزی کرد. ورود موفق به بازارهایی مانند آفریقای جنوبی، کنیا، نیجریه، غنا، تانزانیا یا کشورهای شمال آفریقا، مستلزم بررسی جداگانه ظرفیت‌ها و محدودیت‌های هر کشور است. شرکت ایرانی باید پیش از ورود به هر بازار بداند چه محصولی را، با چه قیمتی، از چه مسیری و برای کدام گروه از مصرف‌کنندگان عرضه می‌کند.از سوی دیگر، جمعیت جوان آفریقا یک فرصت مهم برای آینده تجارت محسوب می‌شود. نسل‌های جدید این قاره، به‌ویژه نسل زد و نسل آلفا، در حال تغییر الگوهای مصرف، ارتباطات، آموزش و کسب‌وکار هستند. گسترش استفاده از فناوری‌های دیجیتال، شبکه‌های اجتماعی و تجارت الکترونیک می‌تواند زمینه‌های جدیدی برای همکاری شرکت‌های ایرانی و آفریقایی ایجاد کند. در چنین شرایطی، نگاه سنتی به تجارت خارجی که عمدتاً بر صادرات کالاهای خام یا فروش محصولات از طریق واسطه‌ها متمرکز است، دیگر پاسخگوی ظرفیت‌های موجود نیست. شرکت‌های ایرانی باید به دنبال ایجاد ارتباط مستقیم با شرکت‌های آفریقایی، توسعه خدمات مشترک، سرمایه‌گذاری در زنجیره‌های تولید و استفاده از ظرفیت استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای نوآور باشند. این تغییر رویکرد می‌تواند به جای فروش مقطعی کالا، زمینه ایجاد روابط اقتصادی بلندمدت را فراهم کند.نمایشگاه‌ها؛ از ویترین تجاری تا محل انعقاد قراردادیکی از ابزارهای مهم توسعه روابط اقتصادی میان کشورها، حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی و رویدادهای تجاری است. با این حال، در بسیاری از موارد، نمایشگاه‌ها به محلی برای نمایش توانمندی‌ها و معرفی محصولات محدود می‌شوند و پس از پایان رویداد، ارتباطات شکل‌گرفته نیز استمرار پیدا نمی‌کند. این در حالی است که ارزش واقعی حضور در نمایشگاه زمانی مشخص می‌شود که مذاکرات اولیه به توافق‌های تجاری، سفارش خرید، قراردادهای صادراتی و پروژه‌های مشترک منجر شود.برای تغییر این وضعیت، شرکت‌های ایرانی باید پیش از حضور در نمایشگاه‌های آفریقایی، برنامه مشخصی برای شناسایی خریداران، توزیع‌کنندگان، سرمایه‌گذاران و شرکای احتمالی داشته باشند. حضور بدون هدف و صرفاً برای معرفی محصولات، نه‌تنها هزینه‌های قابل توجهی به بنگاه‌ها تحمیل می‌کند، بلکه ممکن است تصویری غیرحرفه‌ای از توان صادراتی کشور ارائه دهد. در مقابل، اگر شرکت‌ها پیش از آغاز نمایشگاه، فهرستی از مشتریان بالقوه تهیه کنند، مذاکرات اولیه را انجام دهند و درباره ظرفیت تولید، قیمت، کیفیت و شرایط تحویل کالا اطلاعات دقیق در اختیار طرف مقابل قرار دهند، احتمال تبدیل مذاکرات به قرارداد افزایش پیدا می‌کند.در این میان، نقش نسل جدید فعالان اقتصادی و کارآفرینان اهمیت زیادی دارد. نسل زد و آلفا با ابزارهای دیجیتال، ارتباطات بین‌المللی و روش‌های جدید بازاریابی آشنایی بیشتری دارند و می‌توانند حلقه اتصال شرکت‌های ایرانی با بازارهای نوظهور باشند. استفاده از پلتفرم‌های تجاری، شبکه‌های تخصصی، بازاریابی دیجیتال و ارتباط مستقیم با شرکت‌های خارجی می‌تواند هزینه ورود به بازار را کاهش دهد. با این حال، فناوری به‌تنهایی کافی نیست و باید در کنار آن، شناخت حقوقی و اقتصادی بازار مقصد نیز وجود داشته باشد. نمایشگاه‌ها باید به نقطه آغاز همکاری تبدیل شوند، نه پایان یک فعالیت تبلیغاتی.شناخت بازار؛ شرط نخست صادرات موفق به آفریقایکی از اشتباهات رایج در سیاست‌های توسعه صادرات، تصور وجود تقاضای آماده برای محصولات ایرانی در بازارهای خارجی است. در حالی که برخورداری از محصول باکیفیت و قیمت رقابتی به‌تنهایی برای موفقیت صادرات کافی نیست. صادرکننده باید بداند مصرف‌کننده بازار مقصد چه ویژگی‌هایی را در محصول ترجیح می‌دهد، چه سطح قیمتی برای او قابل قبول است، بسته‌بندی مورد پسند بازار چیست و چه استانداردهایی باید رعایت شود. همچنین شناخت رقبا، شبکه توزیع، قوانین واردات، تعرفه‌ها، مقررات گمرکی و الزامات بهداشتی و فنی از جمله مواردی است که پیش از ورود به بازار باید بررسی شود.در این زمینه، نمونه همکاری چند شرکت برای تولید و صادرات لواشک به روسیه قابل توجه است. این شرکت‌ها برای شناخت ذائقه مصرف‌کنندگان بازار مقصد، حدود ۱۰۰ هزار دلار هزینه کردند تا مشخص شود مشتریان روسی چه نوع محصول، طعم، ترکیب و ویژگی‌هایی را بیشتر می‌پسندند. این تجربه نشان می‌دهد که صادرات موفق صرفاً به معنای تولید یک محصول و ارسال آن به کشور مقصد نیست، بلکه شناخت رفتار مصرف‌کننده و سرمایه‌گذاری برای بازارسنجی، بخشی از هزینه‌های ضروری ورود به بازارهای خارجی است.همین رویکرد باید در توسعه تجارت با آفریقا نیز مورد توجه قرار گیرد. ممکن است محصولی که در بازار ایران با استقبال گسترده مواجه است، در یک کشور آفریقایی مشتری چندانی نداشته باشد یا برای رقابت با محصولات کشورهای دیگر نیازمند تغییر در بسته‌بندی، قیمت، اندازه یا حتی فرمول تولید باشد. برای مثال، در حوزه مواد غذایی، تفاوت‌های فرهنگی و ذائقه‌ای می‌تواند تعیین‌کننده باشد. در حوزه پوشاک، مصالح ساختمانی، محصولات پتروشیمی، دارو و تجهیزات صنعتی نیز استانداردها و نیازهای بازار مقصد باید به‌صورت دقیق بررسی شوند.شرکت‌های ایرانی همچنین باید از ورود شتاب‌زده و بدون ارزیابی ریسک به بازارهای آفریقایی پرهیز کنند. تحلیل ریسک سیاسی و اقتصادی، بررسی وضعیت زنجیره تأمین، شناخت نظام قضایی، قوانین قراردادها، نظام بانکی و ارزی و روش‌های انتقال پول از مهم‌ترین پیش‌نیازهای فعالیت تجاری در این قاره است. تفاوت نظام‌های حقوقی و بانکی کشورها می‌تواند در صورت ناآگاهی، هزینه‌های سنگینی به صادرکنندگان تحمیل کند. همچنین بررسی اعتبار خریدار خارجی، نحوه دریافت وجه، شرایط بیمه حمل‌ونقل و امکان استفاده از روش‌های مطمئن پرداخت باید پیش از امضای قرارداد انجام شود.دیپلماسی اقتصادی؛ حلقه مفقوده حضور پایدار در آفریقاتوسعه تجارت با آفریقا تنها وظیفه صادرکنندگان و شرکت‌های خصوصی نیست، بلکه به پشتیبانی هدفمند نهادهای دولتی و دستگاه‌های مسئول تجارت خارجی نیاز دارد. در بسیاری از بازارهای آفریقایی، شناخت فضای کسب‌وکار، دسترسی به اطلاعات معتبر، یافتن شرکای تجاری و آشنایی با مقررات محلی برای شرکت‌های خارجی دشوار است. در چنین شرایطی، سفارتخانه‌ها، رایزنان بازرگانی و نهادهای توسعه تجارت می‌توانند نقش مؤثری در کاهش هزینه‌های ورود به بازار ایفا کنند.البته مأموریت این نهادها نباید صرفاً به برگزاری نشست‌های تشریفاتی و تبادل هیأت‌های تجاری محدود شود. شناسایی فرصت‌های واقعی صادراتی، تهیه گزارش‌های تخصصی از بازار کشورهای هدف، معرفی شرکت‌های معتبر، کمک به حل مشکلات حقوقی و تجاری و تسهیل ارتباط میان بنگاه‌های ایرانی و آفریقایی باید در اولویت قرار گیرد. همچنین لازم است اطلاعات مربوط به قوانین گمرکی، نظام مالیاتی، مقررات ارزی و شرایط سرمایه‌گذاری در اختیار فعالان اقتصادی قرار گیرد تا تصمیم‌گیری آنها بر اساس داده‌های واقعی انجام شود.از طرف دیگر، توسعه روابط بانکی و ایجاد مسیرهای مطمئن برای تسویه مبادلات تجاری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. حتی اگر یک شرکت ایرانی بتواند مشتری مناسبی در آفریقا پیدا کند و قرارداد صادراتی نیز منعقد شود، نبود سازوکار مطمئن برای دریافت پول می‌تواند کل فعالیت را با مشکل مواجه کند. بنابراین، دیپلماسی اقتصادی باید در کنار مذاکرات تجاری، برای ایجاد راهکارهای مالی، بیمه‌ای و لجستیکی نیز برنامه داشته باشد. استفاده از ظرفیت کشورهای واسطه، توسعه همکاری با شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی و شناسایی مسیرهای جایگزین برای انتقال کالا و پول می‌تواند بخشی از موانع موجود را کاهش دهد.آفریقا را نباید صرفاً به‌عنوان مقصدی برای فروش کالاهای مازاد یا بازاری برای افزایش آمار صادرات در نظر گرفت. این قاره می‌تواند به بستری برای توسعه سرمایه‌گذاری مشترک، انتقال فناوری، ایجاد خطوط تولید، مشارکت در پروژه‌های زیرساختی و شکل‌گیری زنجیره‌های تأمین منطقه‌ای تبدیل شود.اما دستیابی به چنین جایگاهی نیازمند تغییر نگاه از تجارت مقطعی به همکاری بلندمدت است. اگر قرار باشد هر سفر تجاری با چند تفاهم‌نامه به پایان برسد و پس از آن پیگیری مؤثری صورت نگیرد، ظرفیت‌های گسترده این بازار همچنان دست‌نخورده باقی خواهد ماند.اقتصاد ایران برای افزایش سهم خود از بازارهای جهانی به مقاصد جدید و متنوع نیاز دارد و آفریقا می‌تواند یکی از مهم‌ترین این مقاصد باشد. با این حال، فرصت‌های اقتصادی به‌خودی‌خود به قرارداد و درآمد صادراتی تبدیل نمی‌شوند. بازارشناسی، تحلیل ریسک، شناخت فرهنگ تجاری، ایجاد ارتباط مستقیم میان شرکت‌ها و فراهم کردن زیرساخت‌های مالی و لجستیکی، لازمه حضور پایدار در این قاره است. زمان آن رسیده که به جای شمارش سفرها و تفاهم‌نامه‌ها، میزان قراردادهای اجرایی، ارزش صادرات پایدار، سرمایه‌گذاری مشترک و تعداد شرکت‌های متصل به یکدیگر را معیار موفقیت روابط اقتصادی ایران و آفریقا قرار دهیم. به اشتراک بگذارید : https://eghtesadepooya.ir/?p=106469