برآوردهای معیشتی آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد تأمین حداقل مواد غذایی برای هر نفر در ماه حدود ۸ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان هزینه دارد. به این ترتیب، یک خانواده سه‌نفره برای تهیه حداقل سبد خوراکی خود به حدود ۲۶ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان نیاز پیدا می‌کند؛ رقمی که تقریباً به اندازه یک حقوق ماهانه کارگری است. این هزینه هنوز شامل اجاره مسکن، قبوض، پوشاک، رفت‌وآمد، درمان، آموزش و سایر مخارج زندگی نیست. بنابراین، محاسبه هزینه واقعی زندگی در ۱۹ آبان باید میان سبد خوراکی و سبد کامل معیشت تفاوت قائل شود. هزینه سبد معیشت خانواده در آبان به حدود ۱۰۰ میلیون تومان رسید
برای محاسبه مخارج ضروری خانواده باید دو هزینه متفاوت را در نظر گرفت: هزینه تهیه مواد غذایی و هزینه کامل زندگی. برآورد حداقل خوراک یک نفر در ماه حدود ۸ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان است. این رقم برای خانواده‌ای با سه عضو به حدود ۲۶ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان می‌رسد.
در مقابل، برآورد مطرح‌شده از سوی فرامرز توفیقی، فعال کارگری، هزینه سبد حداقلی معیشت خانوار را در پایان مهرماه حدود ۱۰۰ میلیون تومان نشان می‌دهد. این رقم یک برآورد معیشتی است و نباید آن را با هزینه صرفاً خوراکی یا یک نرخ رسمی مصوب اشتباه گرفت. هزینه خوراک خانواده سه‌نفره چقدر است؟
خوراک یکی از مهم‌ترین بخش‌های مخارج ماهانه است؛ زیرا خانواده ناچار است این هزینه را به‌صورت روزانه و هفتگی پرداخت کند. برآورد حداقل خوراک ماهانه یک نفر، ۸ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان است.
محاسبه هزینه حداقل خوراک
یک نفر در ماه
۸٬۹۰۰٬۰۰۰ تومان
خانواده سه‌نفره در ماه
۲۶٬۷۰۰٬۰۰۰ تومان
میانگین روزانه خانواده
۸۹۰٬۰۰۰ تومان
خانواده چهار‌نفره در ماه
۳۵٬۶۰۰٬۰۰۰ تومان
محاسبه بر مبنای برآورد حداقل خوراک ماهانه هر نفر انجام شده است.
این محاسبه نشان می‌دهد که یک خانواده سه‌نفره برای تأمین حداقل نیازهای غذایی خود باید به‌طور متوسط روزانه نزدیک به ۹۰۰ هزار تومان بودجه اختصاص دهد. این مبلغ شامل هزینه اجاره، پوشاک، درمان، آموزش و سایر خدمات نیست.
سبد غذایی مورد محاسبه شامل اقلامی مانند نان، برنج، ماکارونی، گوشت، مرغ، لبنیات، روغن، حبوبات و میوه است. بنابراین، نمی‌توان با حذف چند قلم ضروری و کاهش تنوع غذایی، این رقم را به‌عنوان هزینه یک سبد کامل و متعادل در نظر گرفت. قیمت کالاهای اساسی؛ خریدهای روزمره چقدر هزینه دارد؟
قیمت فروش محصولات غذایی در بازار مصرف، نقش مستقیمی در مخارج خانواده دارد. حتی زمانی که مقدار خرید تغییر نمی‌کند، انتخاب نوع محصول، وزن بسته‌بندی و کیفیت کالا می‌تواند مبلغ پرداختی را افزایش دهد.
برخی از قیمت‌های قابل مشاهده در بازار کالاهای اساسی عبارت‌اند از: کالای مصرفی وزن یا واحد قیمت مرغ کامل هر کیلوگرم ۳۳۰٬۰۰۰ تومان ران مرغ هر کیلوگرم ۲۸۵٬۰۰۰ تومان سینه مرغ با استخوان هر کیلوگرم ۶۰۳٬۰۰۰ تومان فیله مرغ هر کیلوگرم ۸۷۳٬۰۰۰ تومان تخم‌مرغ معمولی شانه ۳۰ عددی ۵۴۰٬۰۰۰ تومان تخم‌مرغ بسته‌بندی شانه ۳۰ عددی ۵۵۸٬۰۰۰ تا ۸۰۰٬۰۰۰ تومان شیر کم‌چرب بطری ۹۴۶ گرمی ۱۰۰٬۰۰۰ تا ۱۵۰٬۰۰۰ تومان ماست کم‌چرب دبه ۲٫۵ کیلوگرمی ۲۹۵٬۰۰۰ تومان پنیر سفید بسته ۴۰۰ گرمی ۱۸۶٬۰۰۰ تا ۲۰۳٬۰۰۰ تومان کره بسته ۵۰ گرمی ۵۴٬۹۰۰ تا ۶۴٬۲۰۰ تومان خامه ساده بسته ۲۰۰ گرمی ۱۱۵٬۰۰۰ تا ۱۳۰٬۰۰۰ تومان روغن سرخ‌کردنی بطری ۸۱۰ گرمی ۳۵۰٬۰۰۰ تا ۵۸۷٬۰۰۰ تومان روغن پخت‌وپز بطری ۸۱۰ گرمی ۳۷۷٬۵۰۰ تا ۶۱۲٬۰۰۰ تومان شکر بسته‌بندی هر کیلوگرم ۱۲۵٬۰۰۰ تومان گوشت و محصولات پروتئینی؛ بخش پرهزینه خرید خانوار
تفاوت قیمت مرغ کامل و قطعات آماده مصرف، یکی از عواملی است که می‌تواند هزینه خرید ماهانه را تغییر دهد. برای مثال، یک خانواده با خرید یک کیلوگرم فیله مرغ به‌جای مرغ کامل، حدود ۵۴۳ هزار تومان هزینه بیشتری پرداخت می‌کند.
در تخم‌مرغ نیز تفاوت وزن و نوع بسته‌بندی اهمیت دارد. شانه‌های ۳۰ عددی الزاماً وزن یکسانی ندارند و مقایسه صرفاً بر اساس تعداد، همیشه معیار مناسبی برای تشخیص خرید اقتصادی نیست.
برای خانواده‌هایی که مصرف پروتئین بالایی دارند، ترکیب خرید مرغ، تخم‌مرغ، گوشت قرمز و حبوبات اهمیت زیادی دارد. جزئیات بیشتر درباره هزینه واقعی خرید مرغ و تخم‌مرغ برای خانواده نشان می‌دهد انتخاب قطعه و نوع بسته‌بندی چگونه مبلغ نهایی را تغییر می‌دهد. روغن و لبنیات؛ هزینه‌های کوچک اما تکرارشونده
شیر، ماست، پنیر و روغن معمولاً در فهرست خریدهای تکراری خانواده قرار دارند. به همین دلیل، افزایش قیمت این محصولات حتی اگر در هر نوبت خرید چندان بزرگ به نظر نرسد، در مجموع ماهانه اثر قابل توجهی دارد.
برای نمونه، یک دبه ماست ۲٫۵ کیلوگرمی با قیمت ۲۹۵ هزار تومان، به‌ازای هر کیلوگرم حدود ۱۱۸ هزار تومان هزینه دارد. این محاسبه ساده نشان می‌دهد مقایسه قیمت بر اساس وزن، معیار دقیق‌تری از مقایسه مبلغ روی بسته است.
همچنین روغن سرخ‌کردنی و روغن مخصوص پخت‌وپز قیمت یکسانی ندارند. بنابراین نوع مصرف و مقدار موردنیاز باید در برنامه خرید لحاظ شود. بررسی قیمت روغن، لبنیات و شکر و تفاوت بسته‌های مصرفی نیز برای محاسبه مخارج این بخش کاربرد دارد. هزینه کامل زندگی خانواده در آبان به ۱۰۰ میلیون تومان نزدیک شد
در محاسبه سبد معیشت، مواد غذایی تنها بخشی از هزینه‌ها را تشکیل می‌دهند. خانوار برای ادامه زندگی باید هزینه‌های دیگری را نیز پرداخت کند که بعضی از آنها اجتناب‌ناپذیر هستند.
مهم‌ترین گروه‌های هزینه عبارت‌اند از:
مسکن: اجاره ماهانه، شارژ ساختمان و هزینه تعمیرات ضروری.
خوراک: نان، برنج، گوشت، مرغ، لبنیات، روغن، حبوبات و میوه.
حمل‌ونقل: هزینه رفت‌وآمد شغلی، تحصیلی و سفرهای ضروری.
درمان: دارو، ویزیت پزشک، آزمایش و خدمات درمانی.
پوشاک: خرید لباس، کفش و هزینه‌های ضروری خانواده.
آموزش: لوازم‌التحریر، شهریه و هزینه‌های تحصیلی فرزندان.
خدمات عمومی: آب، برق، گاز، تلفن و اینترنت.
برآورد ۱۰۰ میلیون تومانی هزینه سبد معیشت، تصویری از مجموع فشار این گروه‌های هزینه‌ای ارائه می‌کند؛ اما نباید تصور کرد تمام خانواده‌ها دقیقاً همین مبلغ را خرج می‌کنند. محل سکونت، مالک یا مستأجر بودن، تعداد فرزندان و سطح مصرف، تفاوت زیادی در هزینه نهایی ایجاد می‌کند. هزینه روزانه زندگی در ۱۹ آبان چقدر می‌شود؟
اگر برآورد ماهانه ۱۰۰ میلیون تومان را برای یک ماه ۳۰ روزه تقسیم کنیم، میانگین هزینه روزانه یک خانواده به حدود ۳ میلیون و ۳۳۳ هزار تومان می‌رسد.
در بخش خوراک نیز سهم روزانه خانواده سه‌نفره بر اساس برآورد ۲۶ میلیون و ۷۰۰ هزار تومانی، حدود ۸۹۰ هزار تومان است. نوع هزینه مخارج ماهانه میانگین روزانه حداقل خوراک خانواده سه‌نفره ۲۶٬۷۰۰٬۰۰۰ تومان ۸۹۰٬۰۰۰ تومان کل سبد معیشت برآوردی ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان ۳٬۳۳۳٬۳۳۳ تومان
این ارقام میانگین محاسباتی هستند؛ نه اینکه خانواده هر روز دقیقاً همین مبلغ را پرداخت کند. برای مثال، اجاره خانه ممکن است در ابتدای ماه پرداخت شود، درحالی‌که هزینه خوراک و رفت‌وآمد در طول ماه توزیع می‌شود. فاصله دستمزد با هزینه واقعی زندگی چقدر است؟
یکی از مهم‌ترین نکات در بررسی وضعیت معیشت، مقایسه درآمد با هزینه تأمین نیازهای ضروری است.
حداقل مزد پایه ماهانه کارگران در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان تعیین شده است. این مبلغ با مزایایی مانند حق مسکن، کمک‌هزینه اقلام مصرفی، حق تأهل و حق اولاد متفاوت است و نباید پایه مزد را با دریافتی نهایی هر کارگر یکسان دانست.
در مقابل، تنها هزینه حداقل خوراک یک خانواده سه‌نفره حدود ۲۶ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان برآورد می‌شود. بنابراین، حتی پیش از پرداخت اجاره خانه و سایر هزینه‌های ضروری، مخارج غذایی از پایه مزد ماهانه بیشتر است.
اگر هزینه کامل معیشت را نیز حدود ۱۰۰ میلیون تومان در نظر بگیریم، فاصله درآمد و مخارج به‌مراتب بیشتر خواهد بود. این اختلاف برای خانواده‌هایی که تنها یک منبع درآمد دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. قیمت میوه و سبزیجات چه اثری بر سبد خرید دارد؟
میوه و سبزیجات از اقلامی هستند که مصرف آنها در طول هفته تکرار می‌شود. سیب‌زمینی، پیاز، گوجه‌فرنگی، خیار و میوه‌های فصل در تهیه وعده‌های غذایی نقش دارند و تغییر هزینه خرید آنها می‌تواند بودجه هفتگی خانواده را تحت تأثیر قرار دهد.
نکته مهم در این گروه، تفاوت نرخ عمده‌فروشی و مبلغ پرداختی مصرف‌کننده است. هزینه حمل‌ونقل، نگهداری، ضایعات و حاشیه سود فروشنده باعث می‌شود قیمت نهایی مغازه با نرخ عمده تفاوت داشته باشد.
در خرید این محصولات، مقایسه کیفیت و درجه‌بندی کالا نیز اهمیت دارد. برای نمونه، قیمت گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای و بوته‌رس یا انواع مختلف سیب و موز لزوماً یکسان نیست. فهرست قیمت میوه و صیفی‌جات و تفاوت محصولات بازار می‌تواند جزئیات بیشتری از این بخش سبد خرید ارائه کند.
برای خانواده‌هایی که می‌خواهند مخارج خود را کنترل کنند، برنامه‌ریزی خرید هفتگی، توجه به وزن واقعی بسته‌ها و مقایسه قیمت محصولات مشابه اهمیت دارد؛ با این حال، کاهش هزینه نباید به حذف مواد غذایی ضروری و افت کیفیت تغذیه منجر شود.
با رسیدن به ۱۹ آبان ۱۴۰۵، مسئله اصلی خانوارها همچنان فاصله میان درآمد قابل استفاده و هزینه واقعی تأمین نیازهای زندگی است؛ فاصله‌ای که در سبد خوراکی نیز به‌تنهایی به چندین میلیون تومان می‌رسد و با اضافه شدن هزینه مسکن و خدمات ضروری، فشار بیشتری بر بودجه ماهانه خانواده وارد می‌کند.
