قدرت خرید حقوق‌بگیران در نیمه دوم آبان ۱۴۰۵ را می‌توان با مقایسه حداقل دریافتی کارگران و قیمت کالاهای پرمصرف خانوار بهتر درک کرد. حداقل مزد پایه ماهانه کارگران در سال جاری ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار و ۵۵۰ تومان است که با اضافه شدن ۳ میلیون تومان حق مسکن و ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان بن کارگری، مجموع دریافتی ناخالص را به ۲۱ میلیون و ۸۲۵ هزار و ۵۵۰ تومان می‌رساند. این مبلغ پیش از کسر بیمه محاسبه شده است. مقایسه آن با قیمت برنج، مرغ، تخم‌مرغ، لبنیات و گوشت قرمز نشان می‌دهد یک ماه کار با حداقل دستمزد چه مقدار از نیازهای غذایی را پوشش می‌دهد. حداقل حقوق در آبان ۱۴۰۵ چقدر است؟
برای محاسبه قدرت خرید، ابتدا باید مشخص شود چه مبلغی را به‌عنوان درآمد ماهانه در نظر می‌گیریم. مبنای این بررسی، کارگر حداقل‌بگیر مجرد، بدون پایه سنوات و بدون حق اولاد است که یک ماه کامل ۳۰ روزه کار کرده باشد.
بر اساس مصوبه شورای عالی کار، حداقل مزد روزانه سال ۱۴۰۵ برابر با ۵۵۴ هزار و ۱۸۵ تومان تعیین شده است. بنابراین اجزای اصلی حقوق این کارگر به شکل زیر خواهد بود. عنوان دریافتی مبلغ ماهانه حقوق پایه ۱۶٬۶۲۵٬۵۵۰ تومان حق مسکن ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان بن کارگری ۲٬۲۰۰٬۰۰۰ تومان مجموع دریافتی ناخالص ۲۱٬۸۲۵٬۵۵۰ تومان
این مبلغ پیش از کسر حق بیمه و سایر کسورات احتمالی است و نباید با مبلغ نهایی واریزی به حساب کارگر یکسان در نظر گرفته شود.
کارگران متأهل، افراد دارای فرزند و کسانی که مشمول پایه سنوات هستند، دریافتی بیشتری دارند. برای همین، رقم فوق یک مبنای مقایسه برای حداقل‌بگیران است، نه حقوق یکسان تمام حقوق‌بگیران کشور. با یک ماه حقوق چند کیلو برنج می‌توان خرید؟
برنج یکی از مهم‌ترین اقلام سبد غذایی خانوار است و اختلاف قیمت انواع ایرانی آن تأثیر مستقیمی بر قدرت خرید دارد. در بازار، قیمت برنج اقتصادی با نمونه‌های ممتاز هاشمی، طارم و صدری فاصله قابل توجهی دارد.
بر اساس قیمت‌های خرده‌فروشی درج‌شده برای انواع برنج، نرخ هر کیلوگرم از حدود ۳۱۰ هزار تومان برای نیم‌دانه طارم هاشمی تا ۸۵۰ هزار تومان برای برنج دودی هیزمی فوق ممتاز متغیر است. نوع برنج قیمت هر کیلوگرم مقدار قابل خرید با حقوق برنج نیم‌دانه طارم هاشمی ۳۱۰٬۰۰۰ تومان ۷۰ کیلوگرم برنج ندا خوش‌پخت ۳۳۰٬۰۰۰ تومان ۶۶ کیلوگرم برنج شیرودی ۳۷۰٬۰۰۰ تومان ۵۸ کیلوگرم برنج فجر سوزنی ممتاز ۴۳۰٬۰۰۰ تومان ۵۰ کیلوگرم برنج طارم محلی ۴۸۰٬۰۰۰ تومان ۴۵ کیلوگرم برنج هاشمی ممتاز ۵۵۰٬۰۰۰ تومان ۳۹ کیلوگرم برنج طارم راتون ممتاز ۵۹۰٬۰۰۰ تومان ۳۶ کیلوگرم برنج کشت دوم فوق ممتاز ۶۳۰٬۰۰۰ تومان ۳۴ کیلوگرم برنج دودی هیزمی ممتاز ۶۵۰٬۰۰۰ تومان ۳۳ کیلوگرم برنج صدری دم‌سیاه فوق ممتاز ۷۴۰٬۰۰۰ تومان ۲۹ کیلوگرم برنج دودی هیزمی فوق ممتاز ۸۵۰٬۰۰۰ تومان ۲۵ کیلوگرم
مقادیر خرید به پایین گرد شده‌اند و فرض می‌کنند تمام دریافتی ناخالص صرف خرید همان یک محصول شود.
اختلاف قدرت خرید در همین گروه قابل توجه است. با یک ماه حداقل حقوق می‌توان حدود ۷۰ کیلوگرم نیم‌دانه طارم هاشمی خرید، اما مقدار برنج دودی ممتاز به ۲۵ کیلوگرم محدود می‌شود.
به عبارت دیگر، انتخاب نوع برنج می‌تواند مقدار کالایی را که خانوار با درآمد ثابت تهیه می‌کند، تقریباً سه برابر تغییر دهد. البته این مقایسه درباره قدرت خرید است و به معنای امکان مصرف تمام این مقدار برنج توسط یک خانواده در یک ماه نیست. قدرت خرید مرغ و تخم‌مرغ؛ پروتئین چقدر از حقوق را مصرف می‌کند؟
محصولات پروتئینی بخش مهمی از هزینه خوراک خانوار را تشکیل می‌دهند. مرغ کامل معمولاً نسبت به قطعات آماده مصرف قیمت پایین‌تری دارد، اما خرید سینه و فیله هزینه بیشتری به خانواده تحمیل می‌کند.
برای نمونه، قیمت مرغ کامل حدود ۳۳۰ هزار تومان در هر کیلوگرم است، درحالی‌که قیمت فیله مرغ به ۸۷۳ هزار تومان می‌رسد. این اختلاف نشان می‌دهد انتخاب نوع محصول تا چه اندازه بر قدرت خرید اثر دارد. محصول قیمت مصرف‌کننده مقدار قابل خرید با حقوق مرغ کامل ۳۳۰٬۰۰۰ تومان ۶۶ کیلوگرم ران مرغ با پوست و کمر ۲۸۵٬۰۰۰ تومان ۷۶ کیلوگرم سینه مرغ با استخوان ۶۰۳٬۰۰۰ تومان ۳۶ کیلوگرم فیله مرغ ۸۷۳٬۰۰۰ تومان ۲۵ کیلوگرم تخم‌مرغ شانه معمولی ۳۰ عددی ۵۴۰٬۰۰۰ تومان ۴۰ شانه تخم‌مرغ شانه سلامت ۳۰ عددی ۵۵۸٬۰۰۰ تومان ۳۹ شانه تخم‌مرغ درجه یک ۳۰ عددی ۶۰۰٬۹۵۰ تومان ۳۶ شانه تخم‌مرغ خرده‌فروشی ۳۰ عددی ۵۵۰٬۰۰۰ تا ۸۰۰٬۰۰۰ تومان ۲۷ تا ۳۹ شانه
در این بخش، اختلاف قیمت مرغ کامل و فیله اهمیت زیادی دارد. خرید یک کیلوگرم فیله به‌جای مرغ کامل، ۵۴۳ هزار تومان هزینه بیشتری دارد. بنابراین برای خانواده‌ای که مصرف پروتئین بالایی دارد، نوع خرید می‌تواند بر مقدار کالایی که در طول ماه تهیه می‌کند تأثیر بگذارد.
در مورد تخم‌مرغ نیز قیمت هر شانه به وزن، کیفیت و نوع بسته‌بندی وابسته است. خرید شانه ارزان‌تر همیشه به معنای ارزش خرید بیشتر نیست و وزن واقعی محصول نیز باید بررسی شود. گوشت قرمز؛ حداقل حقوق چند کیلو گوشت می‌خرد؟
گوشت قرمز یکی از گروه‌هایی است که فاصله قیمت میان انواع مختلف آن، قدرت خرید خانوار را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در بازار، قیمت قطعات گوسفندی و گوساله از حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان تا بیش از ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم متفاوت است. به همین دلیل، یک ماه حداقل حقوق برای خرید بعضی قطعات امکان تهیه مقدار بیشتری گوشت را فراهم می‌کند، اما برای قطعات گران‌تر، مقدار خرید به کمتر از ۱۰ کیلوگرم می‌رسد. نوع گوشت قیمت هر کیلوگرم مقدار قابل خرید با حقوق ران کامل ممتاز گوسفندی ۲٬۲۹۰٬۰۰۰ تومان ۹ کیلوگرم سردست گوسفندی ۱٬۹۰۰٬۰۰۰ تومان ۱۱ کیلوگرم نیم‌شقه ران گوسفندی ۲٬۰۴۰٬۰۰۰ تومان ۱۰ کیلوگرم نیم‌شقه سردست گوسفندی ۱٬۹۵۰٬۰۰۰ تومان ۱۱ کیلوگرم کف دست گوسفندی با ماهیچه ۱٬۹۸۰٬۰۰۰ تومان ۱۱ کیلوگرم راسته با استخوان گوسفندی ۱٬۷۵۰٬۰۰۰ تومان ۱۲ کیلوگرم شقه لاشه گوسفندی ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ تومان ۱۲ کیلوگرم گردن گوسفندی ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ تومان ۱۹ کیلوگرم دمبالیچه گوسفندی ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ تومان ۱۹ کیلوگرم ران گوساله ۲٬۶۰۰٬۰۰۰ تومان ۸ کیلوگرم ماهیچه ممتاز گوساله ۲٬۴۷۶٬۰۰۰ تومان ۸ کیلوگرم مغز ران ممتاز گوساله ۲٬۳۴۵٬۰۰۰ تومان ۹ کیلوگرم سردست ممتاز گوساله ۲٬۳۴۵٬۰۰۰ تومان ۹ کیلوگرم گوشت چرخ‌کرده ممتاز گوساله ۱٬۵۲۰٬۰۰۰ تومان ۱۴ کیلوگرم
برای مثال، خرید ۱۰ کیلوگرم ران ممتاز گوسفندی به ۲۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان نیاز دارد؛ یعنی حتی مجموع دریافتی ناخالص یک ماه کارگر حداقل‌بگیر نیز برای تهیه این مقدار کافی نیست.
در مقابل، خرید ۱۰ کیلوگرم گردن گوسفندی با قیمت کیلویی یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان، ۱۱ میلیون تومان هزینه دارد. البته این دو محصول از نظر کاربرد غذایی و نوع برش قابل مقایسه مستقیم نیستند. روغن، لبنیات و شکر؛ خریدهای کوچک با هزینه ماهانه قابل توجه
قدرت خرید فقط با گوشت و برنج سنجیده نمی‌شود. محصولاتی مانند روغن، شیر، ماست، پنیر و شکر نیز به دلیل تکرار خرید در طول ماه، سهم مهمی از بودجه خانوار را مصرف می‌کنند.
جدول زیر نشان می‌دهد حداقل حقوق ماهانه چه تعداد از بسته‌های پرمصرف این گروه را پوشش می‌دهد. محصول وزن یا بسته‌بندی قیمت مصرف‌کننده مقدار قابل خرید روغن سرخ‌کردنی ۸۱۰ گرم ۳۵۰٬۰۰۰ تا ۵۸۷٬۰۰۰ تومان ۳۷ تا ۶۲ بطری روغن پخت‌وپز ۸۱۰ گرم ۳۷۷٬۵۰۰ تا ۶۱۲٬۰۰۰ تومان ۳۵ تا ۵۷ بطری شیر کم‌چرب ۹۴۶ گرم ۱۰۰٬۰۰۰ تا ۱۵۰٬۰۰۰ تومان ۱۴۵ تا ۲۱۸ بطری ماست کم‌چرب دبه ۲٫۵ کیلوگرمی ۲۹۵٬۰۰۰ تومان ۷۳ دبه پنیر سفید بسته ۴۰۰ گرمی ۱۸۶٬۰۰۰ تا ۲۰۳٬۰۰۰ تومان ۱۰۷ تا ۱۱۷ بسته کره بسته ۵۰ گرمی ۵۴٬۹۰۰ تا ۶۴٬۲۰۰ تومان ۳۳۹ تا ۳۹۷ بسته خامه ساده بسته ۲۰۰ گرمی ۱۱۵٬۰۰۰ تا ۱۳۰٬۰۰۰ تومان ۱۶۷ تا ۱۸۹ بسته شکر سفید بسته‌بندی یک کیلوگرم ۱۲۵٬۰۰۰ تومان ۱۷۴ کیلوگرم
در این گروه نیز اختلاف قیمت محصولات یکسان قابل توجه است. برای مثال، قیمت روغن سرخ‌کردنی ۸۱۰ گرمی از ۳۵۰ هزار تومان شروع می‌شود و در برخی عرضه‌ها به ۵۸۷ هزار تومان می‌رسد.
در مورد شیر نیز اختلاف ۵۰ هزار تومانی میان دو سر بازه قیمت، در خریدهای تکرارشونده اهمیت پیدا می‌کند. خانواده‌ای که هر روز شیر مصرف می‌کند، در طول ماه با هزینه‌ای متفاوت از خانواری روبه‌رو می‌شود که مصرف محدودی دارد. مقایسه نهایی؛ کدام کالا بیشترین فشار را به قدرت خرید وارد می‌کند؟
مقایسه قیمت‌ها نشان می‌دهد کالاهای مختلف سهم یکسانی از درآمد حقوق‌بگیران ندارند. برخی اقلام مانند شیر، شکر و مرغ کامل با مبلغ نسبتاً کمتری قابل خرید هستند، اما گوشت قرمز ممتاز و برنج‌های گران‌قیمت بخش بزرگی از درآمد ماهانه را مصرف می‌کنند.
برای روشن شدن تفاوت، هزینه خرید چند سبد مشخص را با دریافتی ناخالص ۲۱ میلیون و ۸۲۵ هزار و ۵۵۰ تومانی مقایسه می‌کنیم. سبد خرید ترکیب خرید هزینه کل سبد پروتئینی اول ۲ کیلو مرغ کامل و یک شانه تخم‌مرغ ۱٬۲۱۰٬۰۰۰ تا ۱٬۴۶۰٬۰۰۰ تومان سبد لبنیات یک شیر، یک ماست، یک پنیر و یک کره ۴۳۵٬۹۰۰ تا ۵۱۲٬۲۰۰ تومان سبد برنج اقتصادی ۱۰ کیلوگرم برنج ندا ۳٬۳۰۰٬۰۰۰ تومان سبد برنج ممتاز ۱۰ کیلوگرم برنج هاشمی ۵٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان سبد گوشت گوسفندی ۲ کیلوگرم سردست ۳٬۸۰۰٬۰۰۰ تومان سبد گوشت گوساله ۲ کیلوگرم ران ۵٬۲۰۰٬۰۰۰ تومان
این ارقام هزینه خرید ترکیب‌های مشخص‌شده هستند و هزینه سایر اقلام غذایی، حمل‌ونقل و مخارج زندگی را شامل نمی‌شوند.
برای نمونه، یک سبد شامل ۱۰ کیلوگرم برنج هاشمی و ۲ کیلوگرم ران گوساله، ۱۰ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان هزینه دارد؛ یعنی نزدیک به نیمی از دریافتی ناخالص یک ماه کارگر حداقل‌بگیر.
اگر همین خانواده بخواهد مرغ، تخم‌مرغ، لبنیات، روغن، حبوبات، میوه و سبزیجات را نیز خریداری کند، بخش دیگری از درآمد ماهانه صرف تأمین نیازهای غذایی خواهد شد. تفاوت حقوق پایه با قدرت خرید واقعی خانوار
یکی از نکات مهم در ارزیابی قدرت خرید این است که افزایش حقوق اسمی الزاماً به معنای افزایش توان خرید نیست. ممکن است حقوق کارگر در مقایسه با سال گذشته افزایش پیدا کرده باشد، اما اگر هزینه اقلام پرمصرف نیز با سرعت بیشتری بالا برود، مقدار کالایی که با درآمد ماهانه می‌توان خرید، رشد متناسبی نخواهد داشت.
از طرف دیگر، تمام حقوق‌بگیران شرایط یکسانی ندارند. کارگر مجرد، کارگر متأهل دارای فرزند، کارمند دولت و بازنشسته از نظر میزان درآمد، مزایا و کسورات در گروه‌های متفاوتی قرار می‌گیرند.
برای مثال، کارگری که حق اولاد و پایه سنوات دریافت می‌کند، قدرت خرید بیشتری نسبت به کارگر تازه‌وارد با همان حداقل مزد پایه دارد. بااین‌حال، افزایش دریافتی لزوماً به معنای پوشش کامل هزینه‌های خانواده نیست؛ زیرا تعداد اعضای خانوار و هزینه‌های مسکن و رفت‌وآمد نیز در میزان درآمد باقی‌مانده برای خرید خوراک اثر دارند.
نکته دیگر اینکه جدول‌های بالا فرض می‌کنند تمام حقوق ماهانه برای خرید یک قلم کالا هزینه شود. در زندگی واقعی چنین اتفاقی نمی‌افتد و خانوار باید درآمد خود را میان چندین گروه هزینه تقسیم کند.
به همین دلیل، تعداد کیلوگرم برنج، مرغ یا گوشت قابل خرید به‌تنهایی معیار کامل رفاه نیست؛ اما مقایسه آن‌ها تصویری روشن از فاصله میان دستمزد و قیمت کالاهای ضروری ارائه می‌دهد.
در نیمه دوم آبان ۱۴۰۵، حداقل دریافتی ناخالص ۲۱ میلیون و ۸۲۵ هزار تومانی، برای خرید برخی اقلام خوراکی مقدار قابل توجهی کالا فراهم می‌کند؛ اما تهیه هم‌زمان سبد متنوعی از مواد غذایی، بدون در نظر گرفتن هزینه مسکن، قبوض، حمل‌ونقل و سایر مخارج، به‌مراتب دشوارتر است.
