مسئله کتاب و مطالعه را معمولا با شاخصهای آماری، سرانه مطالعه، قیمت کتاب یا رقابت رسانههای جدید توضیح میدهند. این عوامل بیتردید موثرند، اما اگر مسئله را صرفا در همین سطح ببینیم، تحلیل ما سطحی خواهد بود. مسئله عمیقتر از کمبود کتاب یا حتی کمبود مخاطب است؛ مسئله به «نیاز انسان به فهم» و نسبت او با دانایی باز میگردد. جامعهای که پرسشهای جدی نداشته باشد، حتی اگر کتاب ارزان و فراوان هم در اختیارش باشد، لزوما اهل مطالعه نخواهد شد.