محدودیت منابع آبی و ضرورت تغییر الگوی کشت در طارم

ایرنا/ زنجان - ایرنا - شهرستان طارم، نگین سرسبز استان زنجان که از دیرباز به‌عنوان مهد تولید محصولات متنوع کشاورزی و باغی شناخته می‌شود، امروز با چالش جدی کم‌آبی و سوء مدیریت منابع آب دست‌وپنجه نرم می‌کند. مسئولان و کارشناسان حوزه آب و کشاورزی با هشدار نسبت به آینده نگران‌کننده این منطقه بر لزوم تغییر الگوی کشت و مدیریت اصولی منابع آبی تاکید دارند.

به گزارش ایرنا، ‌شهرستان طارم با اقلیم معتدل و خاک حاصلخیز خود، همواره به‌عنوان یکی از قطب‌های کشاورزی کشور مطرح بوده است؛ از زیتون‌های مرغوب و انارهای شیرین گرفته تا شالیزارهای برنج و باغ‌های گردو، همه و همه نشان از ظرفیت‌های بالای این شهرستان دارند.

در سال‌های اخیر، تغییرات اقلیمی، خشکسالی و سوء مدیریت منابع آبی، این منطقه خوش‌آب‌وهوا را با بحران جدی مواجه کرده است. امروز کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر برای مدیریت آب و تغییر الگوی کشت اقدامی فوری صورت نگیرد، آینده کشاورزی طارم و محصولات استراتژیک آن در معرض تهدید جدی قرار خواهد گرفت.

ضرورت جایگزینی تولید زیتون با کشت برنج در طارم

رئیس انجمن زیتون استان زنجان با هشدار نسبت به وضعیت بحرانی منابع آبی شهرستان طارم گفت: سالانه ۶۲۰ میلیون مترمکعب آب از ۲۲ رودخانه اصلی منطقه تولید می‌شود که حدود ۷۲ میلیون مترمکعب آن صرف باغ‌های زیتون می‌شود.

مهدی عباسی افزود: با مدیریت صحیح می‌توان این میزان را به ۳۵ تا ۴۰ میلیون مترمکعب کاهش داد و همچنان نیاز باغ‌های زیتون را تأمین کرد.

وی با انتقاد از کشت گسترده برنج در بستر رودخانه‌ها اظهار داشت: در شهرستان طارم ۶ هزار هکتار سطح زیر کشت برنج وجود دارد که ۲ هزار و ۸۰۰ هکتار آن در بستر رودخانه‌ها قرار گرفته است؛ این موضوع علاوه بر مصرف بالای آب، مشکلات حقوقی و مالکیتی نیز ایجاد کرده و فشار مضاعفی بر منابع آبی وارد کرده است.

مصرف آب زیتون یک‌هفتم برنج است و جایگزینی آن با کشت برنج می‌تواند سالانه ۶۸ میلیون متر مکعب صرفه‌جویی در منابع آبی طارم ایجاد کند؛ همچنین از نظر اقتصادی، زیتون سه برابر برنج سودآورتر برآورد شده است

رئیس انجمن زیتون استان زنجان پیشنهاد کرد: به ازای هر هکتار حذف کشت برنج، یک هکتار باغ زیتون در اراضی شیب‌دار توسعه یابد.

به گفته وی مصرف آب زیتون یک‌هفتم برنج است و این تغییر می‌تواند سالانه ۶۸ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی در منابع آبی ایجاد کند؛ همچنین از نظر اقتصادی، زیتون سه برابر برنج سودآورتر برآورد شده است.

عباسی با اشاره به مطالعات وزارت نیرو تأکید کرد: ۷۵ درصد بحران آب ناشی از سوء مدیریت و تنها ۲۵ درصد ناشی از خشکسالی است.

وی همچنین خواستار تسریع در آبگیری سد شهریار در شهرستان میانه شد که با وجود پیشرفت فیزیکی صد درصدی هنوز وارد مدار بهره‌برداری نشده است.

عباسی هشدار داد: خشکسالی و سوء مدیریت سالانه حدود پنج کیلومتر به سمت بالادست پیشروی می‌کند و اگر اقدامی فوری صورت نگیرد، باغ‌های زیتون در مناطق طارم و گیلوان با خطر خشکیدگی جدی مواجه خواهند شد.

وی با اشاره به ظرفیت «مثلث زیتون» در سه استان زنجان، قزوین و گیلان گفت: اگر این ظرفیت به‌درستی مدیریت شود، می‌تواند علاوه بر حفظ منابع آب، جایگاه اقتصادی منطقه را نیز تقویت کند.

آینده منابع آب شهرستان طارم نگران‌کننده است

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای زنجان نیز با اشاره به برداشت سالانه ۴۷ میلیون مترمکعب آب از چاه‌های کشاورزی در شهرستان طارم گفت: آینده منابع آب این شهرستان نگران‌کننده است و اگر امروز برای مدیریت آن برنامه‌ریزی نکنیم، فردا باید پاسخگوی بحران‌های جدی باشیم.

اکبر باقری افزود: در سطح شهرستان طارم هزار و ۲۳۰ حلقه چاه مجاز داریم که از این تعداد، هزار حلقه چاه برای مصارف کشاورزی با حجم تخلیه ۳۹ میلیون مترمکعب و ۶۲ حلقه چاه برای صنایع وابسته به کشاورزی با حجم تخلیه یک میلیون مترمکعب فعال است.

وی با یادآوری مصوبه سال ۱۳۹۸ مبنی بر ممنوعیت تأمین آب صنایع وابسته به کشاورزی، اظهار داشت: با وجود این مصوبه، تا تیرماه امسال حدود ۵۶ واحد صنعتی در شهرستان طارم تأمین آب شدند، اما از تیرماه با دستور صریح معاون وزیر نیرو، تأمین آب برای صنایع تکمیلی و وابسته به کشاورزی به‌طور کامل ممنوع اعلام شد.

آینده منابع آب این شهرستان نگران‌کننده است و اگر امروز برای مدیریت آن برنامه‌ریزی نکنیم، فردا باید پاسخگوی بحران‌های جدی باشیم. مدیرعامل آب منطقه‌ای زنجان همچنین به موضوع آزادسازی آب برای کشاورزی طارم اشاره و تصریح کرد: گاهی فشارهایی برای رهاسازی زودهنگام آب وجود دارد، اما باید مراقب باشیم تا در نیمه دوم تابستان بتوانیم نیاز باغات زیتون را تأمین کنیم؛ اگر مدیریت درستی صورت نگیرد، محصولات استراتژیک منطقه مانند زیتون آسیب خواهند دید.

باقری با تأکید بر ضرورت مدیریت توسعه کشاورزی در شرایط کم‌آبی، اظهار داشت: آینده منابع آب طارم نگران‌کننده است؛ دولت باید با شناسایی و مدیریت اراضی و اموال خود، نقش فعال‌تری ایفا کند؛ برخی اراضی سال‌هاست در اختیار کشاورزان و تولیدکنندگان قرار دارد، اما باید وضعیت مالکیت و بهره‌برداری آن‌ها مشخص شود.

مدیریت منابع آب و توسعه زیتون با رویکرد پایدار و اقتصاد چرخشی

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان طارم با تأکید بر اهمیت مدیریت منابع آب موجود، احداث استخرهای معیشتی، اجرای سیستم‌های آبیاری نوین و توسعه کشت گلخانه‌ای را راهکارهای کلیدی برای افزایش بهره‌وری معرفی کرد و گفت: این اقدامات در کنار توسعه سطح زیرکشت زیتون و فرآوری چرخشی محصول، آینده پایدار کشاورزی طارم را تضمین می‌کند.

منوچهر یارمحمدی اظهار داشت: با توجه به محدودیت منابع آبی، مدیریت صحیح مصرف آب در بخش کشاورزی به‌ویژه در باغات زیتون، اولویت اصلی ماست؛ در همین راستا، طرح‌های متنوعی از جمله احداث ۴۲ استخر معیشتی در روستاهای شهرستان، اجرای سیستم‌های آبیاری تحت فشار و قطره‌ای و توسعه کشت گلخانه‌ای در دستور کار قرار گرفته است.

وی افزود: شهرستان طارم با ۱۹ هزار هکتار سطح زیر کشت زیتون، رتبه نخست تولید این محصول در کشور را دارد و میانگین تولید سالانه آن به ۶۰ هزار تن می‌رسد؛ ۷۰ درصد محصول برداشت‌شده در ۱۵۰ واحد فرآوری شهرستان به‌صورت کنسروی، شور و زیتون شکسته آماده‌سازی و عرضه و ۳۰ درصد باقی‌مانده نیز برای استحصال روغن به ۳۵ کارخانه روغن‌کشی ارسال می‌شود.

ترکیب مدیریت منابع آب با توسعه زیتون و استفاده بهینه از پسماندها، نمونه‌ای موفق از تلفیق اقتصاد چرخشی با کشاورزی پایدار است که می‌تواند الگویی برای سایر مناطق کشور باشدیارمحمدی با اشاره به اهمیت توسعه پایدار زیتون در شهرستان گفت: اجرای سیستم‌های نوین آبیاری علاوه بر کاهش مصرف آب، موجب افزایش بهره‌وری و کیفیت محصول شده است. همچنین توسعه سطح زیرکشت و ایجاد واحدهای فرآوری جدید، ارزش افزوده قابل‌توجهی برای اقتصاد منطقه به همراه دارد.

وی ادامه داد: در رویکرد اقتصاد چرخشی، پسماندهای زیتون شامل هسته، تفاله و شاخ و برگ درختان نیز به چرخه تولید بازمی‌گردند؛ هسته‌ها برای تولید روغن صنعتی و سپس خوراک دام استفاده می‌شوند و شاخ و برگ حاصل از هرس نیز به کود آلی تبدیل می‌شود. این کودها ضمن تقویت خاک، باعث کاهش وابستگی به کودهای شیمیایی و ارتقای سلامت محصولات کشاورزی می‌شوند.

مدیر جهاد کشاورزی طارم تأکید کرد: ترکیب مدیریت منابع آب با توسعه زیتون و استفاده بهینه از پسماندها، نمونه‌ای موفق از تلفیق اقتصاد چرخشی با کشاورزی پایدار است که می‌تواند الگویی برای سایر مناطق کشور باشد.