تهدید واشنگتن در آستانه تصمیمی تاریخی

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

در حالی که ترامپ ایران را به‌طور جدی تهدید کرده است و تهران بر حق غنی‌سازی تأکید دارد، مذاکرات ژنو به نقطه عطفی در روابط پرتنش دو کشور تبدیل شده است.

 هم‌زمان با تشدید لحن تهدیدآمیز مقام‌های آمریکایی و تقویت حضور نظامی ایالات متحده در منطقه، نمایندگان ایران و آمریکا برای دوری سرنوشت‌ساز از مذاکرات هسته‌ای در ژنو آماده می‌شوند. گفت‌وگوهایی که می‌تواند مسیر تنش‌ها را به‌سوی توافقی هر شاید شکننده یا رویارویی پرهزینه تغییر دهد.

یک هشدار جدی
به نوشته رویترز، مقام‌های ارشد دولت ترامپ مدعی شدند که جمهوری اسلامی ایران تهدیدی جدی برای ایالات متحده محسوب می‌شود؛ این اظهارات در آستانه مذاکرات روز پنج‌شنبه درباره برنامه هسته‌ای تهران مطرح شد. مذاکره‌کنندگان آمریکایی و ایرانی قرار است روز پنج‌شنبه در ژنو دیدار کنند؛ این سومین دور مذاکرات هسته‌ای در سال جاری است. این در حالی است که آمریکا یکی از بزرگ‌ترین استقرارهای نظامی خود در خاورمیانه را تقویت کرده و احتمال انجام حملاتی علیه جمهوری اسلامی مطرح شده است.

 ترامپ در سخنرانی وضعیت کشور خود در روز سه‌شنبه، ادعا کرد ایران برنامه هسته‌ای خود را از سر گرفته، در حال ساخت موشک‌هایی است که «به‌زودی» قادر خواهند بود به ایالات متحده برسند و مسئول بمب‌گذاری‌های کنار جاده‌ای است که منجر به کشته شدن نیروهای نظامی و غیرنظامیان آمریکایی شده است. او همچنین هشدار داد اگر توافقی برای حل اختلاف دیرینه بر سر برنامه هسته‌ای تهران حاصل نشود، آن روز برای ایران «بسیار بد» خواهد بود. ایران نیز تهدید کرده است در صورت حمله، پایگاه‌های آمریکایی در منطقه را هدف قرار خواهد داد.

مشکل بزرگ؟
 مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا که در جریان سفر به سنت کیتس و نویس با خبرنگاران گفت‌وگو می‌کرد و اظهارات ترامپ را تکرار کرد. روبیو ادعا کرد: «پس از آنکه برنامه هسته‌ای آن‌ها نابود شد، به آن‌ها گفته شد که تلاش نکنند آن را از سر بگیرند، اما اکنون می‌بینیم که چنین می‌کنند. می‌توانید ببینید که همواره در تلاش‌اند بخش‌هایی از آن را بازسازی کنند. آن‌ها در حال حاضر غنی‌سازی نمی‌کنند، اما می‌کوشند به نقطه‌ای برسند که در نهایت بتوانند این کار را انجام دهند».  

روبیو همچنین ادعا کرد ایران تعداد بسیار زیادی موشک بالستیک در اختیار دارد که منافع آمریکا در منطقه را تهدید می‌کند و در حال تلاش برای توسعه سلاح‌هایی است که بتوانند به خاک اصلی ایالات متحده برسند. او افزود: «فراتر از برنامه هسته‌ای، آن‌ها این تسلیحات متعارف را در اختیار دارند که صرفاً برای حمله به آمریکا و آمریکایی‌ها طراحی شده‌اند، اگر بخواهند چنین کنند... همین حالا نیز سلاح‌هایی در اختیار دارند که می‌توانند بخش زیادی از اروپا را هدف قرار دهند.»

روبیو گفت اصرار تهران بر اینکه موضوع موشک‌های بالستیک در مذاکرات ژنو مطرح نشود، «مشکل بزرگی» است. با این حال تأکید کرد که نمی‌خواهد مذاکرات روز پنج‌شنبه را چیزی فراتر از «فرصت بعدی برای گفت‌وگو» توصیف کند، هرچند امیدوار است پیشرفتی حاصل شود. او گفت: «امیدواریم این مذاکرات ثمربخش باشد، اما در نهایت باید گفت‌وگوهایی فراتر از صرفاً برنامه هسته‌ای داشته باشیم». بر اساس اعلام دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا، ایران بزرگ‌ترین ذخیره موشک‌های بالستیک در خاورمیانه را در اختیار دارد. موشک‌های ایرانی دارای بردی خودخواسته تا ۲ هزار کیلومتر (۱۲۴۰ مایل) هستند که به گفته تهران برای دفاع از کشور کافی است، زیرا فاصله تا اسرائیل را پوشش می‌دهد.

 جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا پیش‌تر در همان روز گفت نمایندگان آمریکا، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، روز پنج‌شنبه در ژنو با هیأتی ایرانی دیدار خواهند کرد تا بررسی کنند آیا امکان دستیابی به توافق وجود دارد یا نه. ونس به خبرنگاران گفت: «اصل موضوع بسیار ساده است: ایران نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد.»

مذاکرات سرنوشت‌ساز 
در این شرایط، به نوشته نیویورک تایمز، پنج‌شنبه، ایالات متحده و ایران در ژنو دور تازه‌ای از مذاکرات هسته‌ای با ریسک بسیار بالا برگزار می‌کنند؛ نتیجه این گفت‌وگوها ممکن است تعیین کند که دو کشور به سوی جنگ می‌روند یا به توافق دست می‌یابند.

به گفته چهار مقام ایرانی، پیشنهاد تهران به‌گونه‌ای طراحی شده که سطحی از غنی‌سازی را حفظ کند و در عین حال به ترامپ امکان اعلام پیروزی بدهد. بر اساس این پیشنهاد، ایران تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای و غنی‌سازی اورانیوم را برای سه تا پنج سال ارائه می‌کند. پس از آن، به یک کنسرسیوم هسته‌ای منطقه‌ای خواهد پیوست و در عین حال سطح بسیار پایینی از غنی‌سازی که حدود ۱.۵ درصد را برای تحقیقات پزشکی حفظ خواهد کرد. ایران همچنین پیشنهاد خواهد داد ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا را که همچنان در اختیار دارد، به‌صورت مرحله‌ای رقیق کند و به بازرسان آژانس هسته‌ای سازمان ملل اجازه دسترسی کامل برای نظارت بر تمامی مراحل و اطمینان از پایبندی بدهد.

در مذاکرات چه خواهد گذشت؟
در این مذاکرات، ایران باید آمریکایی‌ها را متقاعد کند که قصد نظامی‌سازی برنامه هسته‌ای خود را ندارد و همزمان به ترامپ فضای کافی بدهد تا ادعا کند دستاوردی فراتر از رؤسای‌جمهور پیشین آمریکا داشته است. در مقابل، آمریکا نیز باید مشوق‌های ملموسی ارائه دهد؛ از جمله کاهش تهدید جنگ و رفع تحریم‌های اقتصادی، به‌ویژه در حوزه بانکداری بین‌المللی و فروش نفت که به فروپاشی نزدیک اقتصاد ایران انجامیده است. مقام‌های ایرانی همچنین گفته‌اند پیشنهادشان شامل تعهد به خرید کالاهای آمریکایی مانند هواپیماهای مسافربری و دعوت از شرکت‌های آمریکایی برای سرمایه‌گذاری در صنایع انرژی، نفت و گاز ایران و دسترسی به معادن مواد معدنی همچون لیتیوم خواهد بود.

حسین موسویان، دیپلمات ارشد پیشین و سخنگوی تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران در سال ۲۰۱۵، گفت: «همکاری اقتصادی گسترده میان ایران و آمریکا می‌تواند به‌عنوان کاتالیزوری برای اعتمادسازی عمل کند». برنامه موشکی ایران به‌ویژه برد موشک‌های بالستیک آن که حدود ۲ هزار کیلومتر است و می‌تواند اسرائیل و تمامی پایگاه‌های آمریکا در منطقه را هدف قرار دهد و نیز حمایت ایران از گروه‌های مسلح منطقه‌ای، فعلاً در دستور کار مذاکرات نیست.
 
گام بعدی چیست؟
ایران هشدار داده در صورت حمله، فوراً تلافی خواهد کرد و تمامی پایگاه‌ها و تأسیسات آمریکا در منطقه و نیز اسرائیل را با موشک‌های بالستیک هدف خواهد گرفت.  تحلیلگران و فرماندهان ارشد پیشین آمریکایی هشدار داده‌اند جنگ با ایران می‌تواند طولانی و ویرانگر باشد، به نیروهای آمریکایی آسیب برساند و منابع نظامی آمریکا را تحلیل ببرد. به این ترتیب، نگاه‌ها در سراسر منطقه و فراتر از آن به ژنو دوخته شده است.

 صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم هاوس، گفت: «این دور، دور تعیین‌کننده خواهد بود. اگر ایران آمادگی کافی برای مصالحه نشان ندهد و آمریکا نیز تمایلی برای کاهش تحریم‌ها نداشته باشد، اوضاع منفجر خواهد شد. پنج‌شنبه همه کارت‌هایشان را رو خواهند کرد.»