خط‌ونشان پکن برای واشنگتن؛ نبرد سنگین‌وزن‌ها نزدیک است؟

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

در حالی‌که وزیر خارجه آمریکا در کنفرانس امنیتی مونیخ سعی داشت روابط ایالات متحده و اروپا را به مسیری مثبت هدایت کند، وزیر خارجه چین از این تریبون استفاده کرد تا نقشه راه رهبر این کشور برای جهانی متفاوت را ترسیم کند.

 چند دقیقه پس از آنکه مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در یک سخنرانی آشتی‌جویانه در کنفرانس امنیتی مونیخ اعلام کرد که ایالات متحده و اروپا به یکدیگر تعلق دارند، همتای چینی او نیز در محل سخنرانی حاضر شد. وانگ‌یی، وزیر خارجه چین از همان تریبون در روز شنبه (25 بهمن) به حضار اظهار داشت که چین و اتحادیه اروپا شریک یکدیگر هستند، نه رقیب هم. او گفت: «تا زمانی که این نکته را به شکل جدی در نظر داشته باشیم، قادر خواهیم بود در مواجهه با چالش‌ها، انتخاب‌های درست را انجام دهیم، از سوق پیدا کردن جامعه بین‌الملل به سوی تفرقه جلوگیری کنیم و باعث ارتقای پیشرفت ادامه‌دار تمدن بشری شویم.»

شکافی که چین آن را یک «فرصت بزرگ» می‌بیند
به نوشته سی‌ان‌ان، سخنرانی‌های روبیو و وانگ در زمانی انجام شد که تغییر اساسی سیاست خارجی آمریکا باعث به لرزه‌ درآمدن پیوندهای دیرینه واشنگتن با متحدان غربی شده است که اکنون به شکل آشکار اعلام می‌کنند دوران امنیت و قوانین جهانی به رهبری آمریکا به پایان رسیده است. اکنون رقابتی در جریان است تا به آنچه که پس از این می‌آید، شکل دهد.

 روبیو از تریبون خود در کنفرانس سالانه امنیتی مونیخ استفاده کرد تا به رهبران اروپایی اطمینان دهد دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا به اتحاد غرب متعهد است، حتی با وجود اینکه معتقد است اروپا باید تلاش بیشتری برای حمایت از آن انجام دهد و اینکه سیستم بین‌المللی کنونی باید از نو ساخته شود.

وانگ، یک دیپلمات باسابقه که نماینده سیاست خارجی شی جین‌پینگ، رهبر چین برای بیش از یک دهه بوده است، آماده بود تا یک پاسخ دقیق و در عین حال تند ارائه دهد. او اعلام داشت: «مشکلات سیستم بین‌المللی فعلی عمدتا به سازمان ملل متحده مربوط نبوده، بلکه به کشورهای خاصی مربوط است که به بزرگ‌نمایی در تفاوت‌ها می‌پردازند، رویکرد اولویت دادن به خود را دنبال می‌کنند، درگیر رویارویی بلوکی می‌شوند و تفکر جنگ سرد را احیا می‌کنند»؛ او در تذکری آشکار به سیاست و کشورداری آمریکا اضافه کرد: «چین و اروپا باید با یکدیگر اقدامات یکجانبه را رد کنند، از تجارت آزاد محافظت به عمل آورند و با رویارویی کشورها به شکل بلوکی مخالفت کنند.»

اما وانگ در حالی پیشنهاد چین را ارائه داد که پکن به دنبال حفظ ثبات روابط خود با ایالات متحده است، آن هم پیش از سفر مورد انتظار ترامپ به چین در اواخر بهار. این دیدار تاریخی که می‌تواند ثبات نسبی میان دو اقتصاد بزرگ جهان را که پس از دیدار شی جین‌پینگ و ترامپ در کره جنوبی در پاییز گذشته پدید آمده بود، تقویت کند.  وانگ در پاسخ به سوالی درباره این دیدار، به حضار در مونیخ گفت که از چشم‌انداز روابط چین و ایالات متحده «مطمئن» است، اما در مورد چگونگی برهم خوردن روابط دو کشور هشدار داد.

خط و نشان چین برای آمریکا؟
به گفته این مقام ارشد چین، دو چشم‌انداز متفاوت برای روابط آمریکا و چین وجود دارد؛ یکی اینکه ایالات متحده بتواند چین را به طور معقول درک کند و با آن همکاری داشته باشد و دیگری اینکه واشنگتن به دنبال جدایی باشد، با چین به صورت غیرمنطقی مخالفت کند و روی خطوط قرمز آن، از جمله در موضوع تایوان، پا بگذارد. او گفت که مسیر دوم احتمالا چین و ایالات متحده را به سمت درگیری سوق می‌دهد.

روبیو همچنین در کنفرانس روز شنبه به رابطه ایالات متحده و چین پرداخت و خود که یک چهره شناخته‌شده ضدچین به حساب می‌آید، در جلسه پرسش و پاسخ به حضار گفت که اگر دو قدرت بزرگ کره زمین برای مدیریت مناطقی که منافعشان با هم همسو نیست، با یکدیگر ارتباط برقرار نکنند، سوء استفاده ژئوپلیتیکی خواهد بود.

روبیو و وانگ همچنین در حاشیه کنفرانس مونیخ، در روز جمعه برای مذاکراتی که به نظر می‌رسد زمینه را برای سفر مورد انتظار ترامپ فراهم می‌کند، دیدار کردند. وانگ پس از نشست روز جمعه گفت که دیپلمات‌های ارشد دو کشور، مذاکرات مثبت و سازنده‌ای داشته‌اند و به طور مشترک اجماع مهم حاصل‌شده توسط رهبران خود را اجرا خواهند کرد.

یارکشی چین در قاره سبز در نبود آمریکا؟
سوال کلیدی که وانگ و هیئت همراهش ممکن است در مونیخ به بررسی آن پرداخته باشند این است که اروپا تا چه حد به خواسته‌های گسترده‌تر پکن گوش می‌دهد. چین مدت‌هاست که به دنبال ترویج دیدگاه خود برای جهانی است که دیگر تحت سلطه اتحادها و نهادهای تحت رهبری ایالات متحده نباشد و با منافع پکن همسوتر باشد. چین، اروپا را به عنوان قطب مهمی می‌بیند که نباید به راحتی در کنار ایالات متحده قرار بگیرد.

 پیام وانگ در این گردهمایی این بود که چین نیرویی استوار برای صلح و نیرویی قابل اعتماد برای ثبات است و او ابتکار شی جین‌پینگ برای تغییر شکل حکومت جهانی را به عنوان پاسخی برای برهه کنونی ارائه داد. اما پیام پکن مخاطبان سرسختی دارد، زیرا رهبران اروپایی نگران کسری تجاری شدید با چین و تسلط این کشور بر زنجیره‌های تأمین استراتژیک هستند. از سوی دیگر، روابط پکن و اروپا در سال‌های اخیر به دلیل حمایت چین از روسیه در جریان جنگ با اوکراین و نگرانی رهبران اروپایی از تجاوز نظامی چین در دریای چین جنوبی و اطراف تایوان که پکن آن را قلمرو خود می‌داند، تیره شده است.

روز یکشنبه، لین چیا-لونگ، وزیر امور خارجه تایوان، موضع وانگ درباره چین به عنوان یک قدرت صلح‌آمیز را مورد انتقاد قرار داد و گفت که تحریکات نظامی اخیر این کشور در تضاد با اصول سازمان ملل است. (چین می‌گوید رزمایش‌های نظامی آن از حاکمیت ملی این کشور دفاع می‌کند و وانگ در اظهارات خود در مونیخ، برخی از کشورها را به تلاش برای جدا کردن تایوان از چین متهم کرد و ژاپن - نه خود - را به عنوان تهدید منطقه‌ای معرفی کرد.)

لحظه تحقق رویای پکن؟
علی‌رغم این نگرانی‌ها، پکن شاهد گشایش‌هایی است زیرا رهبران غربی در مواجهه با تغییر روابط با ایالات متحده، سیاست خارجی خود را مجددا تنظیم می‌کنند. در ماه‌های اخیر، تعدادی از رهبران کشورهای متحد آمریکا به پکن سفر کرده‌اند و به دنبال تعمیق همکاری و گفت‌وگو با چین در بحبوحه اختلافات با آمریکا هستند. پیش از رویداد مونیخ، برگزارکنندگان اعلام کردند که نظم بین‌المللی پس از ۱۹۴۵ به رهبری آمریکا اکنون در حال نابودی است و ایالات متحده به عنوان قدرتمندترین توپ ویرانگر این نظم عمل می‌کند.

اروپایی‌ها ممکن است پس از سخنرانی روبیو، آسودگی خاطر پیدا کرده باشند، اما تهدیدهای ماه گذشته ترامپ برای تصرف گرینلند - قلمرو دانمارک، متحد آمریکا در ناتو - هنوز در گوش اروپایی‌ها طنین‌انداز است و پکن امیدوار است که اروپا حداقل کمی دقیق‌تر به حرف‌های این کشور گوش دهد.