مسیر ایران در مذاکرات ژنو

دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

 کمتر از ۴۸ساعت مانده به برگزاری دور دوم مذاکرات میان ایران و آمریکا در ژنو، گمانه‌زنی‌ها درباره ماهیت و محورهای این گفت‌وگوهای حساس بالا گرفته است. درحالی‌که پیش‌تر، برخی منابع خبری از احتمال برگزاری این نشست در وین خبر داده بودند، معاون وزیر امور خارجه ایران تایید کرد که دور بعدی مذاکرات میان ایران و آمریکا سه‌شنبه در ژنو برگزار خواهد شد. این مقام دیپلماتیک در گفت‌وگو با یک رسانه انگلیسی عنوان کرد که ایران با امید به امکان دستیابی به توافق، به دور بعدی مذاکرات در ژنو خواهد رفت.
 
امیدواری به توافق
با نزدیک‌تر شدن زمان برگزاری نشست سرنوشت‌ساز در سوئیس که عمان میانجی‌گر آن خواهد بود، مجید تخت‌روانچی، معاون وزیر امور خارجه کشورمان، طی مصاحبه‌ای با شبکه بی‌بی‌سی، به تشریح رویکردها و انتظارات ایران از مذاکرات پیش رو پرداخت. بی‌بی‌سی در گزارش خود با محوریت این مصاحبه عنوان کرد: ایران اعلام کرده که در صورتی که ایالات متحده آماده گفت‌وگو درباره لغو تحریم‌ها باشد، تهران نیز برای رسیدن به توافق هسته‌ای حاضر به بررسی گزینه‌های مصالحه است. معاون وزیر امور خارجه ایران، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی تاکید کرد که ادامه مسیر توافق به ‌صداقت و اراده آمریکا‌ بستگی دارد.

این در حالی است که مقام‌های آمریکایی مدعی‌اند که این ایران بوده که روند پیشرفت مذاکرات طولانی را کند کرده است. روز شنبه ۱۴ فوریه، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، طی سفر خود به مونیخ آلمان گفت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور این کشور، توافق با تهران را ترجیح می‌دهد، اما دستیابی به مصالحه با ایران «بسیار دشوار» است. از سوی دیگر، رئیس‌جمهور آمریکا تهدید کرده است در صورت عدم دستیابی به توافقی برای مهار برنامه هسته‌ای ایران، به گزینه نظامی علیه این کشور روی می‌آورد و در همین رابطه ایالات متحده حضور نظامی خود در منطقه را افزایش داده است.

تخت‌روانچی در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی در تهران گفت: «توپ در زمین آمریکاست تا ثابت کند که می‌خواهد به توافق برسد.» وی افزود: «اگر آنها صادق باشند، مطمئنم که در مسیر دستیابی به توافق قرار خواهیم گرفت.» بی‌بی‌سی در ادامه گزارش خود نوشت: ایران و آمریکا اوایل فوریه مذاکرات غیرمستقیمی را در عمان برگزار کردند و قرار است دور دوم این مذاکرات روز سه‌شنبه در ژنو برگزار شود. تخت‌روانچی گفته این گفت‌وگوها کمابیش در مسیر مثبتی بوده، اما برای قضاوت زود است. از سوی دیگر، ترامپ نیز این مذاکرات را مثبت توصیف کرده است. بنا به گزارش بی‌بی‌سی، معاون وزیر خارجه ایران پیشنهاد تهران برای رقیق‌سازی اورانیوم با غنای ۶۰درصد را نشانه‌ای از آمادگی برای مصالحه دانست. وی همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا ایران مانند توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ حاضر است ذخیره بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده خود را از کشور خارج کند، گفت: «برای گفتن اینکه در جریان مذاکرات چه خواهد شد، هنوز زود است.»

نه به تعطیلی غنی‌سازی و توان دفاعی
نکته مهم دیگر در مصاحبه تخت‌روانچی با بی‌بی‌سی رد هرگونه سناریوی مبتنی بر غنی‌سازی صفر از سوی ایران بود. بر اساس این گزارش، یکی از مطالبات اصلی ایران این بوده که مذاکرات صرفا بر موضوع هسته‌ای متمرکز باشد. بنا به گزارش بی‌بی‌سی، تخت‌روانچی در این باره گفت: «برداشت ما این است که آنها به این نتیجه رسیده‌اند که اگر می‌خواهید توافقی داشته باشید، باید بر موضوع هسته‌ای تمرکز کنید.» بی‌بی‌سی افزود که ایران توقف کامل غنی‌سازی را «خط قرمز» و ناقض حقوق خود ذیل معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای می‌داند. برخلاف اظهارات اخیر ترامپ مبنی بر اینکه ایران باید غنی‌سازی را به طور کامل کنار بگذارد، تخت‌روانچی تصریح کرد: «موضوع غنی‌سازی صفر دیگر مطرح نیست و از نظر ایران روی میز مذاکره قرار ندارد.»

این در حالی است که روز جمعه ۱۳ فوریه، ترامپ طی اظهاراتی بار دیگر خواستار توقف غنی‌سازی در ایران شده بود. وی در گفت‌وگو با خبرنگاران مدعی شد: «ما می‌خواهیم ایران غنی‌سازی اورانیوم را به طور کامل متوقف کند و اگر توافق مناسبی با ما داشته باشد، می‌تواند از حمله جلوگیری کند.» تخت‌روانچی در ادامه گفت‌وگوی خود با بی‌بی‌سی همچنین تاکید کرد که ایران تحت هیچ شرایطی از توان موشکی و دفاعی خود کوتاه نخواهد آمد. وی با رد مذاکره درباره برنامه موشکی ایران، گفت: «وقتی اسرائیلی‌ها و آمریکایی‌ها به ما حمله کردند موشک‌ها به کمک‌ ما آمدند؛ پس چگونه می‌توانیم بپذیریم خود را از توان دفاعی محروم کنیم.»

پیام‌های متناقض واشنگتن
بنا به گزارش بی‌بی‌سی، نگرانی از پیام‌های متناقض آمریکا بسیاری را در رابطه با رویکرد این کشور در قبال تهران نگران کرده است. تخت‌روانچی در این رابطه به بی‌بی‌سی گفت: «می‌شنویم که آنها علاقه‌مند به مذاکره هستند؛ هم علنا گفته‌اند و هم در پیام‌های خصوصی از طریق عمان اعلام کرده‌اند که می‌خواهند این مسائل به‌صورت مسالمت‌آمیز حل شود.» اما ترامپ در اظهارات اخیر خود بار دیگر بر تغییر نظام در ایران تاکید کرده و گفته بود: «به نظر می‌رسد این بهترین اتفاقی باشد که می‌تواند رخ دهد.» بی‌بی‌سی افزود: تخت‌روانچی با اشاره به پیام‌هایی که از طریق بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، منتقل می‌شود، گفت که چنین مواضعی در پیام‌های خصوصی مطرح نشده است. عمان اکنون میانجی اصلی عرب در این مذاکرات به شمار می‌رود و کشورهایی مانند قطر نیز نقش فعالی دارند.

اجماع منطقه‌ای علیه جنگ
معاون وزیر امور خارجه ایران در بخشی دیگر از مصاحبه خود بار دیگر نسبت به انجام هرگونه ماجراجویی از جانب ایالات متحده هشدار داد. وی در این مصاحبه با اشاره به افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه گفت: «یک جنگ دیگر فاجعه‌بار و برای همه بد خواهد بود. همه آسیب خواهند دید، به‌ویژه آغازگران تجاوز.» بنا به گزارش بی‌بی‌سی، این دیپلمات ایرانی افزود: «اگر احساس کنیم تهدید وجودی است، متناسب پاسخ خواهیم داد. حتی فکر کردن به چنین سناریوی خطرناکی عاقلانه نیست، زیرا کل منطقه به هم می‌ریزد.»

بی‌بی‌سی در ادامه عنوان کرد که تخت‌روانچی در پاسخ به سوالی درباره تبعات حضور نظامیان آمریکایی در منطقه گفت: «در این صورت، بازی متفاوت خواهد بود اما تقریبا اجماع کاملی در منطقه علیه جنگ وجود دارد.» وی افزود: «امیدواریم از راه دیپلماسی موفق شویم، هرچند صددرصد مطمئن نیستیم. باید هوشیار باشیم تا غافلگیر نشویم.» معاون وزیر امور خارجه ایران با بیان اینکه مذاکره‌کنندگان ایرانی با امید به ژنو می‌روند، افزود: «ما تمام تلاش خود را می‌کنیم، اما طرف مقابل نیز باید صداقت خود را ثابت کند.»

ادامه سیاست فشار حداکثری
تخت‌روانچی در حالی از امیدواری دیپلمات‌های ایرانی به حصول نتایج مثبت از نشست ژنو سخن گفت که بنا به گزارش رسانه‌های غربی، واشنگتن و تل‌آویو بر سر سیاست فشار حداکثری علیه تهران به توافق رسیده‌اند. در همین رابطه، آکسیوس گزارش داده که رئیس‌جمهور آمریکا ‌ترامپ و نخست‌وزیر اسرائیل ‌در دیدار روز چهارشنبه گذشته خود در کاخ سفید توافق کردند فشار اقتصادی ایالات متحده بر ایران افزایش یابد، به‌ویژه در حوزه فروش نفت به چین.

آکسیوس افزود: اهمیت موضوع در آن است که بیش از ۸۰درصد صادرات نفت ایران به چین انجام می‌شود. اگر چین خرید نفت از ایران را کاهش دهد فشار اقتصادی بر تهران به شکل قابل‌توجهی تشدید خواهد شد. مقام‌های آمریکایی می‌گویند کارزار فشار حداکثری هم‌زمان با ادامه گفت‌وگوهای هسته‌ای با ایران و نیز تقویت نظامی آمریکا در خاورمیانه برای احتمال حمله در صورت شکست دیپلماسی پیش خواهد رفت.

به گفته مقام‌های آمریکایی، ترامپ و نتانیاهو در مورد هدف نهایی هم‌نظر بودند، یعنی ایرانی بدون توان دستیابی به سلاح هسته‌ای. اما درباره مسیر رسیدن به این هدف اختلاف داشتند. یک مقام آمریکایی مدعی شد که نتانیاهو به ترامپ گفته است دستیابی به توافقی «خوب» با ایران ممکن نیست و حتی در صورت امضای توافق، ایران به آن پایبند نخواهد ماند. در مقابل، ترامپ به گفته همان مقام اظهار کرده است که هنوز احتمال دستیابی به توافق وجود دارد و گفته است: «خواهیم دید، آیا ممکن است؟ بیایید آن را امتحان کنیم.»

جایگاه آژانس در حل اختلاف
با توجه به موضوعیت ویژه برنامه هسته‌ای ایران در مذاکرات میان تهران و واشنگتن، بررسی نقشی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در میانه این پرونده ایفا می‌کند نیازمند توجه ویژه است. اظهارات مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره به ‌رسمیت ‌شناختن حق غنی‌سازی ایران، در میانه تاکید غیرسازنده ایالات متحده بر نادیده گرفتن این حق، می‌تواند چارچوب قانونی گسترده‌تری به موضع ایران در مذاکرات پیش رو بدهد. این در حالی است که رسانه‌ها روز یکشنبه ۲۶ بهمن گزارش دادند که تیم مذاکره‌کننده ایرانی روز دوشنبه با گروسی دیدار خواهد کرد.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در تازه‌ترین اظهارات خود پیرامون برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، عنوان کرده که تهران حق دارد توانمندی‌های هسته‌ای مسالمت‌آمیز را در اختیار داشته باشد. همچنین، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی یک روز بعد در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ گفت: «از زمان جنگ ۱۲روزه، وضعیت به‌طور عمیق تغییر کرده، اما دستیابی به توافق در مذاکرات با آمریکا از نظر فنی همچنان ممکن است.» تغییر مثبت رویکرد از جانب آژانس می‌تواند در گام نخست اعتماد از‌میان‌رفته بین ایران و آژانس را بازگرداند و زمینه مهمی را برای چانه‌زنی به تهران در ژنو ارائه کند.