شکاف ترامپ با مشاوران بر سر جنگ با ایران

روزنامه جوان/متن پیش رو در جوان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

رئیس‌جمهور امریکا که اظهارنظر درباره نحوه برخورد او با ایران به یک عادت روزانه‌اش تبدیل شده، جمعه شب در پاسخ به این پرسش که آیا در حال بررسی یک حمله محدود است تا ایران را برای توافق تحت فشار بگذارد، به خبرنگاران گفته که «فکر می‌کنم می‌توانم بگویم که در حال بررسی آن هستم» و البته بلافاصله از ایرانی‌ها خواست که بهتر است «برای یک توافق عادلانه مذاکره کنند». دونالد ترامپ در حالی حجم بزرگی از ادوات نظامی را به سمت خاورمیانه گسیل کرده که از طرف مشاورانش تحت فشار است که به جای ایران، روی نگرانی‌های اقتصادی رأی‌دهندگان امریکایی تمرکز کند که می‌تواند نتیجه انتخابات آتی کنگره امریکا را تحت تأثیر قرار دهد. 

 مقام‌های دولت امریکا همچنان در حال ارسال سیگنال‌های متفاوت به ایران هستند، نشانه‌هایی که هم از آنها جنگ بیرون می‌آید و هم دیپلماسی و توافق. دونالد ترامپ که یکی از بزرگ‌ترین حجم ادوات نظامی را از سال ۲۰۰۳، یعنی جنگ عراق به خاورمیانه فرستاده، چندان از این ناراضی نیست که مقامات تهران را در وضعیت معلق و ابهام نگه دارد. خود ترامپ که موضع‌گیری درباره ایران به عادات روزانه او بدل شده، جمعه شب در پاسخ به این سؤال که آیا در حال بررسی یک حمله محدود برای تحت فشار قرار دادن ایران به منظور توافق است، به خبرنگاران در کاخ سفید گفت: «فکر می‌کنم می‌توانم بگویم که در حال بررسی آن هستم». ترامپ البته بعداً در پاسخ به سؤالی اضافه کرد: «بهتر است آنها برای یک توافق عادلانه مذاکره کنند»؛ دو پرسش و پاسخی که هم سیگنال دیپلماسی و توافق در خود دارد و هم جنگ. بقیه سیگنال‌های صادر شده از واشینگتن هم، مشابه همین است. نیویورک‌تایمز جمعه شب نوشت که ارتش امریکا صد‌ها نیروی مستقر در پایگاه هوایی العدید دوحه را تخلیه کرده و از برخی پایگاه‌های خود در بحرین نیز خروج نیرو انجام داده در حالی که طی یک هفته گذشته بیش از ۱۰۰ فروند هواپیمای متعلق به ارتش امریکا وارد اروپا و خاورمیانه شده است، تحرکاتی که می‌تواند نشان‌دهنده آماده شدن برای رویارویی و همزمان آمادگی برای پاسخ احتمالی ایران در یک سناریوی جنگی قلمداد شود. همزمان، آکسیوس که تنها چند روز قبل در گزارشی به قلم باراک راوید، رویارویی نظامی با ایران را گریزناپذیر خوانده بود، روز جمعه به نقل از یک مقام امریکایی نوشت دولت ترامپ در حال بررسی و آماده پذیرش پیشنهاد ایران برای انجام غنی‌سازی «نمادین» اورانیوم است؛ اقدامی که با هدف نشان دادن انعطاف محدود واشینگتن مطرح شده است. به نوشته آکسیوس، دولت ترامپ در حال بررسی طرحی است که بر اساس آن، به ایران اجازه داده می‌شود غنی‌سازی را به صورت «نمادین» ادامه دهد، مشروط بر اینکه هیچ راهی برای دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای بازنماند، طرحی که به نوشته آکسیوس نشان می‌دهد که حتی در چارچوب خطوط قرمز تعیین‌شده از سوی رئیس‌جمهور امریکا و ایران، ممکن است روزنه‌ای هرچند کوچک برای رسیدن به توافقی وجود داشته باشد که هم توان هسته‌ای ایران را محدود کند و هم از وقوع جنگ جلوگیری کند. در حالی که یک مقام ارشد دولت «دونالد ترامپ» که در جریان جزئیات مذاکرات میان تهران و واشینگتن در هفته قبل قرار دارد، گفته که موضع ترامپ بر عدم غنی‌سازی از سوی ایران است، اما این برعهده ایران است که پیشنهاد متقابل ارائه دهد. 

واقعی یا لبه پرتگاه؟
یک دیپلمات آگاه به مذاکرات دیروز با اشاره به پیشنهادات مختلف برای خروج مواد غنی‌شده با غلظت بالا به ویژه اورانیوم تا ۶۰ درصد از ایران، با تأکید بر اینکه باقی ماندن مواد هسته‌ای با هر غلظتی در کشور از موضوعات کلیدی مدنظر ایران است، به ایسنا گفت: ما در مذاکرات با امریکا بر این موضع تأکید کردیم که مواد هسته‌ای از کشور خارج نمی‌شود. همزمان، یک منبع آگاه از مذاکرات با اشاره به مذاکرات اخیر در ژنو به رویترز گفته که وقتی میانجی‌های عمانی پاکتی از طرف امریکایی حاوی پیشنهاد‌های مربوط به موشک را تحویل دادند، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، حتی از باز کردن آن خودداری کرد و آن را پس فرستاد. تحت چنین شرایطی و با چنین حجمی از ادوات نظامی که به خاورمیانه گسیل شده، در حالی که ترامپ و اعضای کابینه او، همزمان از «جنگ» و «دیپلماسی» صحبت می‌کنند، به سختی می‌توان سمت و سوی رویداد‌ها را پیش‌بینی کرد. بخش مهمی از ناظران، می‌گویند که بعید است ترامپ با اعزام این حجم از جنگنده، ناوهواپیمابر و سایر ادوات نظامی- اطلاعاتی، هیچ اقدامی علیه ایران انجام ندهد. این در حالی است که بخشی از ناظران، همچنان نشانه‌هایی از وجود «بازی لبه پرتگاه» (Brinkmanship) ارائه می‌کنند تا به گفته آنها تهران برای دستیابی به یک مصالحه بر سر امتیازاتی که ترامپ می‌خواهد، تحت فشار قرار گیرد، چیزی که البته ترامپ نیز از گفتن آن ابایی نداشته است: «اگر آنها به توافق نرسند، عواقب آن بسیار شدید خواهد بود.» عبدالله باعبود، کارشناس امور خاورمیانه و خلیج فارس رویکرد ترامپ را با رویارویی امریکا و شوروی در بحران موشکی کوبا مقایسه می‌کند و می‌گوید: «تهدید‌های ترامپ درباره ایران شبیه به [بازی]لبه پرتگاه است، نه یک دستور جنگ قریب‌الوقوع. آیا خطرناک است؟ بله. 

امریکایی‌ها حمایت نمی‌کنند
تحت چنین شرایطی در حالی که ترامپ هر سه گزینه اقدام نظامی محدود، اقدام نظامی گسترده و دستیابی به توافق را برای خود باز نگه داشته، به نظر می‌رسد در داخل دولت او یک شکاف فزاینده در حال شکل‌گیری است، شکافی که وقتی به سطح جامعه امریکا می‌رسد، نمایان‌تر است. رویترز دیروز در گزارشی نوشت ترامپ دستور افزایش شدید نیرو‌ها در خاورمیانه و آماده‌سازی برای یک حمله هوایی چند هفته‌ای بالقوه به ایران را داده، اما او به طور مفصل برای عموم مردم امریکا توضیح نداده که چرا ممکن است ایالات متحده را به تهاجمی‌ترین اقدام علیه جمهوری اسلامی از زمان انقلاب ۱۹۷۹ سوق دهد. در حالی که اغلب مسائل داخلی مانند هزینه زندگی را که نظرسنجی‌های عمومی نشان می‌دهد برای اکثر امریکایی‌ها اولویت‌های بسیار بالاتری دارند، تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. یک مقام ارشد کاخ سفید به رویترز می‌گوید که به رغم لفاظی‌های جنگ‌طلبانه ترامپ، هنوز هیچ «حمایت یکپارچه‌ای» در داخل دولت او برای پیشبرد حمله به ایران وجود ندارد. مشاوران کاخ سفید و مقامات کمپین جمهوریخواه خواهان این هستند که ترامپ بر اقتصاد تمرکز کند، نکته‌ای که به گفته یکی از حاضران در جلسه توجیهی خصوصی این هفته با وزرای متعدد کابینه، به عنوان موضوع اصلی کمپین مورد تأکید قرار گرفت، جلسه‌ای که البته خود ترامپ در آن حضور نداشت. رویترز می‌نویسد که انتخابات نوامبر ۲۰۲۶ [کنگره]مشخص خواهد کرد که آیا حزب جمهوریخواه ترامپ همچنان کنترل هر دو مجلس کنگره ایالات متحده را در دست خواهد داشت یا خیر. از دست دادن یک یا هر دو مجلس به دموکرات‌های مخالف، چالشی را برای ترامپ در سال‌های پایانی ریاست جمهوری‌اش ایجاد خواهد کرد. راب گادفری، استراتژیست جمهوریخواه، می‌گوید که درگیری طولانی مدت با ایران، خطر سیاسی قابل‌توجهی را برای ترامپ و دیگر جمهوریخواهان به همراه خواهد داشت. گادفری اضافه می‌کند: «رئیس‌جمهور باید در نظر داشته باشد که پایگاه سیاسی که او را به نامزدی جمهوریخواهان - سه بار متوالی - سوق داد و همچنان به او پایبند است، نسبت به تعامل خارجی و درگیری‌های خارجی تردید دارد، زیرا پایان دادن به دوران «جنگ‌های ابدی» یک وعده صریح انتخاباتی بود.» به نوشته رویترز، هرچند اعضای جنبش انزواطلب «امریکا را دوباره با عظمت کنیم» از حمله برق‌آسا برای برکناری نیکولاس مادورو حمایت کرد، اما اگر امریکا را به سمت جنگ با ایران سوق دهد، که دشمنی بسیار قدرتمندتر خواهد بود، ممکن است با واکنش‌های منفی بیشتری روبه‌رو شود.