تحول آموزشی؛ از توانمندسازی معلمان تا عدالت یادگیری در مدارس سراسر کشور

ایرنا/ تهران - ایرنا - وزارت آموزش و پرورش در یک سال گذشته با تکیه بر راهکارهای سند تحول بنیادین، گامی بی‌سابقه در بازتعریف فرآیندهای یاددهی - یادگیری برداشته است.

گروه جامعه ایرنا - محور این تحول "ارتقای کیفیت آموزشی، توانمندسازی نیروی انسانی، گسترش عدالت آموزشی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در مدارس" بوده است.

برنامه‌ها و طرح‌های اجرا شده از دوره ابتدایی تا متوسطه و از مدارس عشایری و مناطق محروم تا هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای، حکایت از یک رویکرد نظام‌مند، نوآورانه و اثرگذار دارد.

جمعیت دانش آموزی/ آمار مدارس و کلاس‌های درس

وزارت آموزش و پرورش با بیش از ۱۷ میلیون دانش آموز و یک میلیون معلم تقریبا با ۳۰ میلیون نفر از جمعیت کشور ارتباطی مستقیم و تنگاتنگ دارد، این آمار نشاندهنده وظیفه سنگین وزارت آموزش و پرورش در راستای تعلیم و تربیت فرزندان این مرز و بوم است.

تعداد ۱۰۷ هزار و ۱۷۱ مدرسه در سطح کشور وجود دارد که شامل ۶۱ هزار و ۳۴۶ مدرسه در پایه ابتدایی، ۲۳ هزار و ۷۹ مدرسه در مقطع متوسطه اول، ۲۱ هزار و ۱۸۶ مدرسه در دوره متوسطه دوم و یک‌هزار و ۵۶۰ مدرسه آموزش و پرورش است، علاوه بر این ۴۱ هزار و ۳۶۵ مدرسه ابتدایی در مناطق روستایی کشور وجود دارد.

همچنین ۲۱ هزار و ۷۰۲ مدرسه در پایه پیش دبستانی وجود دارد و تعداد کل هنرستان‌ها در سطح کشور ۶۹۸۳ شامل ۵۹۹۶ هنرستان و ۹۸۷ مجتمع هنرستانی است.

تعداد مدارس غیردولتی کشور ۱۹ هزار و ۷۵۱ واحد است، مدارس غیردولتی با مشارکت ۱۱۰ هزار معلم و حضور ۲.۵ میلیون دانش‌آموز فعالیت دارند، این میزان معادل ۱۶.۴ درصد مدارس کشور است.

از مجموع ۵۵۹ هزار و ۲۴۳ کلاس درس در سطح کشور، تعداد ۳۱۰ هزار و ۴۶ کلاس درس در مقطع ابتدایی، ۸۶ هزار و ۵۱۸ کلاس درس در مقطع متوسطه اول ، ۱۵۰ هزار و ۲۳۶ کلاس در مقطع متوسطه دوم است.

دانش آموزان مقطع ابتدایی

تعداد کل دانش آموزان در مقطع ابتدایی، ۹ میلیون و ۲۲۰ هزار نفر است که از این میان، هشت میلیون و ۷۸۱ هزار دانش‌آموز معادل ۹۵ درصد کل دانش‌آموزان ایرانی و ۴.۷۵ درصد مابقی نیز اتباع خارجی هستند.

طبق آمارهای موجود یک میلیون و ۲۵۷ هزار موالید ۶ سال تمام (برای حضور در کلاس اول) داریم که از نظر تعداد جمعیتی نسبت به سال قبل کاهشی بوده و این کاهش به دلیل روند کاهشی جمعیت در سال‌های گذشته است.

در همین ارتباط، هفت میلیون و ۲۴۵ هزار دانش آموز در پایه دوم تا ششم مقطع ابتدایی برای سال تحصیلی جدید ثبت نام کرده‌اند.

۲۶۸ هزار معلم در دوره ابتدایی مشغول فعالیت هستند که از این میان ۱۶۷ هزار نفر از آنها زیر ۱۰ سال، ۷۶ هزار نفر از آنها بین ۱۰ تا ۲۲ سال، ۲۴ هزار نفر از آنها بین۲۲ تا ۲۸ سال و ۵ هزار نفر آنها بالای ۲۹ سال سابقه کار دارند.

دانش آموزان مقطع متوسطه اول و دوم

در حال حاضر حدود ۶ میلیون و ۹۸۰ هزار دانش آموز در مقطع متوسطه اول و دوم برای سال تحصیلی جدید ثبت نام خود را قطعی کرده‌اند که از این حیث اطلاعات بیش از ۹۴ درصد از دانش آموزان به صورت نهایی ثبت شده‌اند.

بر همین اساس ، سه میلیون و ۹۰۰ هزار دانش آموز در متوسطه اول و مابقی در متوسطه دوم (نظری و هنرستان) حضور دارند.

عدالت آموزشی اولویت محوری دولت چهاردهم

یکی از موضوعات مهمی که در دوره فعلی وزارت آموزش و پرورش مطرح است و متولیان آن نیز بارها به آن پرداخته‌اند؛ مربوط به عدالت آموزشی است.

نهضت عدالت آموزشی را باید یکی از کلان پروژه مهم دولت با محوریت شخص رئیس جمهور دانست که در این راستا بیش از ۶۰ نشست مختلف برای پیشبرد بهتر این طرح برگزار شد البته هر چند تمامی دولت‌های گذشته (بعد از انقلاب) خدمات و اقدامات زیادی را در این حوزه انجام دادند اما مسعود پزشکیان با نگاهی راهبردی به آموزش و پرورش، این وزارتخانه را نقطه آغاز تحول پایدار در کشور توصیف کرد.

در راستای اجرای این نهضت ملی و مردمی، تاکنون هفت هزار و ۷۰۰ پروژه در قالب نظام مسائل آموزشی کشور برای سال جاری طراحی و تعریف شده است؛ البته برای سال تحصیلی جدید ۲ هزار و ۴۰۰ طرح عمرانی با ظرفیت ۱۱ هزار کلاس درس تکمیل و در اختیار دانش آموزان قرار خواهد گرفت.

موضوع ارتقای کیفیت تعلیم و تربیت به عنوان یکی دیگر از برنامه‌های تحولی در آموزش و پرورش است که مبتنی بر احداث فضاهای فیزیکی و توسعه زیرساخت‌ها و تامین تجهیزات به طور همزمان در هر سه حوزه برنامه ریزی و اجرای آنها است.

تحول در آموزش ابتدایی؛ توانمندسازی معلمان و ایجاد محیط یادگیری فعال

اجرای برنامه «توانا» در دوره ابتدایی، نقطه آغاز تحول آموزشی است حرکتی که بر شایستگی حرفه‌ای معلمان به عنوان محور اصلی تحول تأکید دارد و آن‌ها را با آخرین روش‌های تدریس فعال، طراحی محیط‌های یادگیری مثبت و به‌کارگیری هوش مصنوعی در کلاس‌های درس آشنا می‌کند.

این برنامه با گستره پوشش بیش از ۹۰ درصد مناطق آموزشی کشور اجرا شد و در نتیجه آن بیش از چهار هزار و ۷۰۰ مدرس استانی و منطقه‌ای تربیت شدند، کسانی که به عنوان رهبران تحول در مدارس خود عمل می‌کنند.

برگزاری جشنواره ملی اصلاح روش‌های آموزش و محیط‌های یادگیری نیز با مشارکت حدود ۱۰۰ هزار معلم، به یک آوردگاه تبادل ایده‌های نوآورانه تبدیل شد.

۳۱۴ اثر برگزیده کشوری در این رویداد بازتاب مستقیم تلاش معلمان و به تصویر کشیدن تعلیم فعال، مشارکتی و خلاق است.

کارشناسان و منتقدان این جشنواره را نمونه‌ای موفق از هم‌افزایی تجربیات معلمان و تولید دانش بومی آموزشی می‌دانند.

از سوی دیگر برگزاری "اجتماعات یادگیری معلمان» با عضویت بیش از ۲۸۸ هزار نفر و تولید بیش از ۵۲ هزار محتوای آموزشی هم بستری مستمر برای یادگیری جمعی و همکارانه ایجاد کرده است.

با فعال شدن این شبکه فرصتی فراهم شد تا تجربیات موفق و روش‌های عملیاتی در سطح کشور به اشتراک گذاشته شود که حاوی پیام نوآوری و همکاری حرفه‌ای معلمان ابتدایی است.

عدالت آموزشی و کیفیت‌بخشی در مناطق محروم و عشایری

در مناطق روستایی و عشایری، تمرکز ویژه‌ای بر کاهش شکاف آموزشی و ایجاد فرصت‌های برابر یادگیری انجام شد.

صرف بیش از ۱۱۵ میلیارد تومان اعتبار برای تجهیز مدارس، برگزاری اردوهای ملی دانش‌آموزان عشایر، افزایش هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای و ایجاد شبکه‌ای از مدارس سیار و شبانه‌روزی، همگی نشان از تعهد عملی وزارت آموزش و پرورش به عدالت آموزشی دارد.

طرح حامی؛ کاهش فقر یادگیری و فرصت‌های برابر

طرح «حامی» با هدف کاهش فقر یادگیری و ارتقای سواد پایه دانش‌آموزان نیازمند در بیش از ۲۸ هزار مدرسه و پوشش بیش از ۲ میلیون دانش‌آموز اجرا شد.

نتایج آماری این طرح، بهبود عملکرد ۴۹ درصد دانش‌آموزان دارای وضعیت «نیازمند تلاش بیشتر» را نشان می‌دهد؛ دستاوردی که کارشناسان آن را نمونه‌ای بارز از اثربخشی مداخلات هدفمند و تحقق عدالت آموزشی توصیف کردند.

متوسطه و مهارت‌آموزی؛ ترکیب پژوهش، فناوری و توانمندی

در دوره متوسطه نیز تمرکز بر توانمندسازی معلمان، ایجاد اجتماعات یادگیری هنرآموزان، اجرای طرح یادگیری وظیفه‌محور در هنرستان‌ها و توسعه مهارت‌های دیجیتال و هوش مصنوعی بود.

بیش از ۲ میلیون دانش‌آموز و ۱۰۰ هزار معلم آموزش دیدند، ۱۲۱ هزار اجتماع یادگیری تشکیل شد و بیش از ۲۲ هزار ساعت فعالیت تخصصی انجام گرفت.

برگزاری جشنواره‌های پژوهشی، المپیادها و طراحی سکوهای ملی کارآفرینی دیجیتال، تصویر رسانه‌ای از مدارس پژوهش‌محور، خلاق و نوآور را تثبیت کردند.

از دیگر اقدامات تحولی در یکسال اخیر می توان به افزایش تعداد پژوهش‌سراها به ۶۹۴ واحد دانش آموزی در ۱۲ قطب کشوری، ارتقای کیفیت آموزشی در قالب دو طرح سفر یادگیری (آموزش بیش از ۳۰۰ هزار دبیر و هنرآموز و کارشناس در قالب الگو مدرسه تراز سند تحول بنیادین آموزش و پرورش)، افزایش تعداد هنرجویان از یک میلیون و ۳۰۳ هزار و ۴۶۷ نفر در سال تحصیلی گذشته به یک میلیون و ۴۳۰ هزار و ۳۱۸ نفر، اجرای طرح هم‌نوا و ایجاد ۳۹ باب هنرستان فنی و حرفه ای وابسته دولتی که برای اولین بار با مشارکت سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور ساخته شد، ایجاد ۸۷ باب هنرستان جوار در سال تحصیلی جاری و ۸۴۹ واحد تولیدی و خدماتی و تاسیس ۹ مدرسه شبانه روزی در مناطق محروم و کمتر برخوردار اشاره کرد.

تولید محتوا و مدرسه تلویزیونی: استمرار یادگیری در هر شرایطی

برای تضمین استمرار آموزش، بیش از ۴۴۸ فیلم آموزشی تولید و سامانه مدرسه تلویزیونی ایران و بسته «کلاس شوق‌انگیز» با ۲۴۰۰ دقیقه محتوای چندرسانه‌ای، محیط یادگیری مثبت و روش‌های تدریس موفق را به نمایش گذاشت.

تمامی این اقدامات تنها نمونه‌ای موفق از دسترسی برابر به آموزش و پشتیبانی محتوایی گسترده است.

ورزش و فعالیت‌های بین‌المللی؛ تربیت بدنی و افتخار ملی

اعزام کاروان‌های دانش‌آموزی به مسابقات جهانی زیر ۱۸ و زیر ۱۵ سال، کسب بیش از ۱۳۳ مدال بین‌المللی و برگزاری المپیادهای ورزشی درون مدرسه‌ای با مشارکت ۶ میلیون دانش‌آموز در حقیقت تصویر موفقیت و توانمندی دانش‌آموزان ایرانی را تثبیت کرد و دستاوردی ماندگار در حوزه تربیت بدنی برجای گذاشت.

آنچه در یک سال گذشته انجام شد نمونه‌ای از یک رویکرد منسجم، جامع و اثرگذار در آموزش و پرورش است.

اقدامات وزارت آموزش‌ و پرورش با محوریت توانمندسازی نیروی انسانی، عدالت آموزشی، مهارت‌آموزی و بهره‌گیری از فناوری، نه تنها کیفیت آموزشی را ارتقا داده، بلکه پیام قوی و تحسین‌برانگیزی را در سطح ملی و بین‌المللی ایجاد کرده است.

عملکرد دستگاه تعلیم و تربیت در بخش های مختلف آموزشی از قبیل جشنواره‌ها، سامانه‌های یادگیری جمعی، مدرسه تلویزیونی، مدارس عشایری و موفقیت‌های ورزشی، تصویر یک آموزش و پرورش نوآور، پیشرو و پاسخگو به نیازهای واقعی جامعه را ارائه کرده‌ است.