کشف مسیری تازه برای درمان افسردگی/ داروی ضدالتهاب امید جدید بیماران شد

پژوهشگران در یک مطالعه جدید به شواهد امیدوارکننده‌ای دست یافته‌اند که نشان می‌دهد هدف قرار دادن سیستم ایمنی و کاهش التهاب در بدن می‌تواند راهی نوین برای درمان افسردگی به‌ویژه در بیمارانی باشد که به دارو‌های رایج ضدافسردگی پاسخ نمی‌دهند.

به گزارش ساینس دیلی، نتایج این تحقیق که ۲۰ مه در نشریه معتبر JAMA Psychiatry منتشر شد نشان می‌دهد داروی ضدالتهابی توسیلیزوماب (Tocilizumab) که هم‌اکنون برای درمان بیماری‌های خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید استفاده می‌شود ممکن است بتواند علائم افسردگی مقاوم به درمان را کاهش دهد.

افسردگی فراتر از سروتونین و دوپامین

در حال حاضر بیشتر دارو‌های ضدافسردگی با تاثیر بر انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین، نوراپی‌نفرین و دوپامین عمل می‌کنند. با این حال این درمان‌ها برای همه بیماران موثر نیستند و حدود یک‌سوم مبتلایان به افسردگی بهبود قابل توجهی را با دارو‌های موجود تجربه نمی‌کنند.

در سال‌های اخیر شواهد علمی فزاینده‌ای نشان داده‌اند که التهاب مزمن و فعالیت بیش‌ازحد سیستم ایمنی ممکن است در بروز یا تشدید افسردگی در برخی افراد نقش داشته باشد. برآورد‌ها حاکی از آن است که حدود یک‌سوم افراد مبتلا به افسردگی در آزمایش‌های خون خود نشانه‌هایی از التهاب افزایش‌یافته دارند.

پژوهش‌های قبلی همچنین سطح بالاتر برخی پروتئین‌های التهابی موسوم به سیتوکین‌ها را در بیماران افسرده نشان داده بودند. یکی از مهم‌ترین این مولکول‌ها اینترلوکین-۶ (IL-۶) است که نقش کلیدی در پاسخ التهابی بدن ایفا می‌کند.

چگونه این فرضیه آزمایش شد؟

این مطالعه آزمایشی توسط محققان دانشگاه بریستول بریتانیا انجام شد. هدف اصلی پژوهش بررسی این موضوع بود که آیا مهار مسیر التهابی IL-۶ می‌تواند به بهبود علائم افسردگی کمک کند یا خیر.

در این کارآزمایی بالینی ۳۰ بیمار مبتلا به افسردگی متوسط تا شدید که به درمان‌های رایج ضدافسردگی پاسخ مناسبی نداده بودند شرکت کردند. تمامی این افراد در دو آزمایش خون جداگانه که با فاصله دو هفته انجام شد علائم التهاب خفیف، اما پایدار را نشان داده بودند.

شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی به دو گروه ۱۴ نفر داروی توسیلیزوماب دریافت کردند و ۱۶ نفر دارونما (محلول آب نمک) دریافت کردند، تقسیم شدند.

محققان سپس وضعیت بیماران را به مدت چهار هفته تحت نظر گرفتند و تغییرات علائم افسردگی، اضطراب، خستگی و کیفیت زندگی آنان را ارزیابی کردند.

اگرچه به دلیل تعداد کم شرکت‌کنندگان شواهد آماری قوی برای اثبات قطعی تفاوت میان دو گروه به دست نیامد، اما روند نتایج نشان داد افرادی که توسیلیزوماب دریافت کرده بودند در مقایسه با گروه دارونما بهبود بیشتری را تجربه کردند.

یکی از مهم‌ترین یافته‌های مطالعه مربوط به میزان بهبودی کامل یا Remission بود. بر اساس نتایج به دست آمده ۵۴ درصد از بیماران دریافت‌کننده توسیلیزوماب به مرحله بهبودی کامل رسیدند و این رقم در گروه دارونما ۳۱ درصد بود.

محققان محاسبه کردند که تعداد افراد لازم برای درمان (Number Needed to Treat یا NNT) برای این دارو حدود ۵ نفر است؛ به این معنا که درمان ۵ بیمار با این روش می‌تواند باعث بهبودی کامل یک بیمار بیشتر نسبت به دارونما شود.

برای مقایسه NNT بسیاری از دارو‌های مهارکننده بازجذب سروتونین (SSRIs) که رایج‌ترین دارو‌های خط اول درمان افسردگی محسوب می‌شوند حدود ۷ نفر است. این موضوع نشان می‌دهد که در صورت تأیید نتایج در مطالعات بزرگ‌تر این روش می‌تواند اثربخشی قابل توجهی داشته باشد.

نقش ژنتیک در کشف ارتباط التهاب و افسردگی

پیش از این همین گروه پژوهشی با استفاده از روشی به نام تصادفی‌سازی مندلی (Mendelian Randomization) ارتباط میان التهاب و افسردگی را بررسی کرده بودند. این روش با استفاده از تفاوت‌های ژنتیکی طبیعی در جمعیت‌ها تلاش می‌کند رابطه علت و معلولی میان عوامل مختلف را از صرف همبستگی آماری تفکیک کند.

نتایج این مطالعات ژنتیکی همراه با داده‌های حاصل از پژوهش‌های بلندمدت جمعیتی بار‌ها نشان داده‌اند که مسیر التهابی مرتبط با IL-۶ می‌تواند یکی از عوامل موثر در بروز افسردگی باشد.

گامی به سوی درمان شخصی‌سازی‌شده افسردگی

گلام خنداکر، استاد روان‌پزشکی و ایمنی‌شناسی دانشگاه بریستول و سرپرست این پژوهش گفت: این مطالعه یک نقطه عطف مهم در توسعه درمان‌های جدید برای افسردگی به‌ویژه افسردگی‌های مقاوم به درمان محسوب می‌شود. این اختلال میلیون‌ها نفر را تنها در بریتانیا تحت تأثیر قرار داده است.

وی افزود: این یکی از نخستین کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌شده‌ای است که ایمنی‌درمانی را برای افسردگی بررسی می‌کند، نخستین مطالعه‌ای است که گیرنده IL-۶ را به‌عنوان هدف درمانی انتخاب کرده و همچنین نخستین پژوهشی است که بیماران را بر اساس ویژگی‌های زیستی‌شان برای دریافت درمان انتخاب می‌کند.

آینده درمان افسردگی؛ انتخاب دارو بر اساس زیست‌شناسی هر فرد

ایمر فولی، نویسنده اصلی پژوهش و پژوهشگر ارشد حوزه روان‌پزشکی ایمنی در دانشگاه بریستول نیز اظهار کرد: برآورد می‌شود ۱۰ تا ۲۰ درصد مردم جهان در طول زندگی خود افسردگی را تجربه کنند، اما برای بسیاری از بیماران، درمان‌های کنونی به اندازه کافی موثر نیستند.

او افزود: نتایج این مطالعه ما را یک گام به درمان شخصی‌سازی‌شده افسردگی نزدیک‌تر می‌کند؛ رویکردی که در آن نوع درمان بر اساس ویژگی‌های زیستی هر فرد انتخاب می‌شود تا بتوانیم درمان مناسب را در زمان مناسب به بیمار مناسب ارائه دهیم.

مرحله بعدی چیست؟

پژوهشگران تاکید می‌کنند که این مطالعه تنها یک کارآزمایی مقدماتی بوده و برای تایید قطعی اثربخشی و ایمنی این روش درمانی، انجام مطالعات بسیار بزرگ‌تر ضروری است. بر همین اساس تیم تحقیقاتی قصد دارد یک کارآزمایی بالینی فاز سوم در مقیاس گسترده را آغاز کند. در صورت موفقیت این مرحله ممکن است در آینده دارو‌های ضدالتهابی و ایمنی‌درمانی‌ها به گزینه‌ای جدید برای درمان افسردگی مقاوم به درمان تبدیل شوند.

این یافته‌ها چشم‌انداز تازه‌ای را پیش روی دانشمندان گشوده‌اند؛ چشم‌اندازی که در آن افسردگی تنها یک اختلال ناشی از عدم تعادل مواد شیمیایی مغز نیست بلکه در برخی بیماران می‌تواند ریشه در التهاب و عملکرد سیستم ایمنی بدن داشته باشد.