بی‌پرده با بنیاد ملی نخبگان

همشهری آنلاین- محمد سرابی: پس از ۲ دهه فعالیت وقتی امروز به سراغ بنیاد نخبگان می‌رویم و می‌خواهیم نخبگان زیرپوشش خود را معرفی و نتیجه اقدامات را اعلام کنند، به این پاسخ می‌رسیم که اطلاعات مورد نظر امنیتی است. این در حالی است که تا زمانی که آمارهای مشخصی از تعداد نخبگان ارائه نشود نمی‌توان دریافت که بنیاد نخبگان در انجام مأموریت خود موفق عمل کرده است یا خیر.

بودجه بیشتر

بنیاد ملی نخبگان سازمانی دولتی است که اعضای هیأت امنای آن اغلب وزیران یا معاونان وزارتخانه‌ها و نهادهای دولتی هستند. مأموریت اصلی این سازمان شناسایی، توانمندسازی، توسعه اثرگذاری و شبکه‌سازی، جذب و نگهداشت نخبگان و همچنین تکریم و الگوسازی از نخبگان تعریف شده است که هیچ‌کدام از آنها بدون داشتن آمار مستند از جامعه زیرپوشش و نسبت اقدامات انجام‌شده قابل ارزیابی نیستند. این سازمان سالانه ۵۰۰میلیارد تومان بودجه می‌گیرد که نیمی از آن صرف هزینه و حقوق کارکنانش می‌شود. اعضای این بنیاد هم اغلب سمت‌های دانشگاهی دارند یا در دستگاه‌های دیگر مشغول کار هستند. با این حال امسال سعید خدایگان، قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان گفت که این سازمان بودجه ۶هزار میلیارد تومانی لازم دارد تا کارکنان اداری و استخدامی خود را تکمیل کند.

حمایت مالی از کدام طرح؟

بنیاد ملی نخبگان در هر دوره هدفی برای خود تعیین کرده است. در دوره‌ای جمع‌آوری فهرست نخبگان کشور، زمانی هم اهدای وام به آنها و اکنون جذب نخبگان و جلوگیری از مهاجرت آنها از جمله این اهداف است. با توجه به موج مهاجرت نخبگان دانشگاهی که در سال‌های اخیر شدت گرفته است، به‌نظر می‌آید بنیاد نخبگان نتوانسته است در جذب و نگهداشت تحصیلکرده‌های دانشگاهی موفقیتی به‌دست آورد. اگرچه مسئولان این بنیاد اعلام کرده‌اند که به برخی از نخبگان دانشگاهی حقوق می‌دهند یا از پژوهش‌های آنها حمایت مالی می‌کنند اما میزان این حمایت به نسبت جامعه دانشگاهی مشخص نیست. همچنین نمی‌توان دریافت چه طرح‌هایی شامل حمایت مالی قرار گرفته است. ارائه حمایت مالی در فضای غیرشفاف همیشه احتمال انحراف از هدف اصلی را ایجاد می‌کند و ممکن است حمایت مالی به سمت دیگری هدایت شود.

وام‌هایی که کاربرد ندارند

در سال‌های قبل وام مسکن بنیاد نخبگان در فضای دانشگاهی شناخته شده بود. اشخاصی هم توانسته بودند با کمک این وام صاحب‌خانه شوند اما اکنون سود این وام افزایش پیدا کرده و اقساط چنان زیاد شده که در عمل نمی‌توان آن را در گروه تسهیلات مسکن به شمار آورد. امسال مبلغ این وام ۲ میلیارد تومان با نرخ سود ۲۳% و دوره بازپرداخت حداکثر ۲۰ ساله است. به‌گفته فرشاد سلیمانی، معاون توسعه و مدیریت منابع بنیاد ملی نخبگان مشکلاتی مانند درخواست فیش حقوقی به مبلغ چند برابر قسط ماهانه، لزوم خرید خانه به ارزش بیش از ۷ میلیارد تومان، داشتن گردش حساب بالا در بانک و... باعث شده است که بخش زیادی از این وام‌ها به نتیجه موردنظر نرسد. بخشی از تسهیلات دیگر هم به تأخیر افتاده یا حذف شده است.

طرح‌های مشابه با نام متفاوت

بنیاد نخبگان فهرستی بسیار طولانی از طرح‌های اجراشده دارد که بعضی با یکدیگر همپوشانی دارد و بعضی کاملا مشابه هم است. هر کدام از این طرح‌ها درصورتی که به نتیجه می‌رسید مشکلی از فضای علمی و دانشگاهی کشور را حل می‌کرد. تعدادی از طرح‌های بنیاد به این شرح است:

طرح شهاب: شناسایی و هدایت استعدادهای برتر دانش‌آموزی

طرح شهید وزوایی: شناسایی و حمایت از دانشجویان برتر

طرح پژوهشیار: حمایت از پژوهش‌های علمی و کاربردی دانشجویان

طرح شهید احمدی روشن: توانمندسازی دانشجویان برای حل مسائل واقعی کشور

طرح حمایت از جذب استعدادهای برتر در رشته‌های اولویت‌دار: تحصیل در رشته‌های خاص

طرح شهید چمران: حمایت از دانش‌آموختگان دوره دکتری

طرح شهید صیاد شیرازی: ساماندهی نظام وظیفه نخبگان

طرح هیأت‌های اندیشه‌ورزی: شبکه‌سازی و حل مسئله در قالب تفکر جمعی

طرح شهید شهریاری (طرح جهت) : جذب اعضای هیأت‌علمی در دانشگاه‌ها

طرح مرحوم کاظمی آشتیانی: حمایت از استادان جوان دانشگاه

طرح جذب خصوصی : اشتغال نیروی انسانی متخصص در شرکت‌های بزرگ

طرح همیار صنعت: بیان مسائل صنعت طی قراردادی با بنیاد ملی نخبگان

و طرح‌های:

شهید احدی، شهید دکتر چمران، شهید رهنمون، شهید بابایی، شهید رضوی و...