همه آنچه باید درباره توافق سوریه اسرائیل در پاریس بدانید

همشهری آنلاین - گروه سیاسی: رسانه‌ها از تلاش‌ها برای توافقات دیپلماتیک سوریه و اسرائیل خبر می‌دهند. با این حال الجزیره در گزارشی نوشت: دود ناشی از حمله هوایی اسرائیل به مقر وزارت دفاع سوریه در دمشق به هوا برخاسته است. سخنگوی ارتش اسرائیل (IDF) روز چهارشنبه تایید کرد که این حملات مقر وزارت دفاع سوریه و منطقه‌ای در نزدیکی کاخ ریاست‌جمهوری دمشق را هدف قرار داده است. این حملات در شرایطی انجام شد که درگیری‌ها میان نیروهای دولت سوریه و شبه‌نظامیان دروزی در شهر جنوبی سویدا تشدید شده بود.
دفتر بنیامین نتانیاهو اعلام کرد اسرائیل به دلیل «پیوندهای عمیق برادرانه با شهروندان دروزی خود در اسرائیل و روابط خانوادگی و تاریخی آنان با دروزیان سوریه» خود را متعهد به حمایت از این اقلیت در سوریه می‌داند.

بخش‌های دیگر این گزارش را می‌خوانید:

توافق جدید چه می‌گوید؟

سوریه و اسرائیل پس از مذاکراتی با میانجیگری آمریکا در پاریس، توافق کرده‌اند سازوکاری مشترک ایجاد کنند؛ نهادی که از آن با عنوان «سلول ارتباطی اختصاصی» یاد شده و هدف آن تبادل اطلاعات و هماهنگی برای کاهش تنش نظامی است.

۲ کشور از سال ۱۹۷۴ تحت یک توافق امنیتی با حمایت آمریکا قرار داشته‌اند. اما پس از سقوط حکومت بشار اسد در ۸ دسامبر ۲۰۲۴، اسرائیل حملات گسترده‌ای علیه زیرساخت‌های نظامی سوریه آغاز کرد و نیروهای خود را وارد منطقه غیرنظامی‌شده در خاک سوریه کرد.

در یک سال گذشته، دمشق و تل‌آویو به‌صورت متناوب مذاکراتی انجام داده‌اند تا به توافقی برسند که مانع تداوم تجاوزات اسرائیل به خاک و مردم سوریه شود.

این سازوکار چیست؟

در بیانیه مشترک دو طرف آمده است: این سازوکار بستری خواهد بود برای رسیدگی سریع به اختلافات و جلوگیری از سوءتفاهم‌ها.

هدف اصلی این نهاد، مدیریت شکایات، حل اختلافات و در نهایت پایان دادن به حملات اسرائیل به خاک سوریه است. دو طرف همچنین امیدوارند این روند به احیای یک توافق امنیتی جدید منجر شود.

سوریه چه می‌خواهد؟

یک منبع دولتی به خبرگزاری سانا گفته است که اولویت دمشق، احیای توافق جداسازی نیروها در سال ۱۹۷۴ است؛ توافقی که باید به خروج کامل نیروهای اسرائیلی به خطوط پیش از ۸ دسامبر ۲۰۲۴ منجر شود، در چارچوب توافقی متقابل که حاکمیت کامل سوریه را تضمین کند و هرگونه مداخله خارجی در امور داخلی کشور را متوقف سازد.

دولت جدید سوریه به ریاست احمد الشرع خواستار احترام کامل اسرائیل به حاکمیت سوریه، توقف حملات نظامی و پایان دادن به دخالت در معادلات داخلی است.

واشنگتن‌پست گزارش داده که اسرائیل از چهره‌هایی مخالف دولت جدید سوریه از جمله حکمت الهجری در سویدا حمایت کرده است؛ حمایتی که تل‌آویو آن را در چارچوب «حفاظت از جامعه دروزی سوریه» توجیه می‌کند.

اسرائیل چه می‌خواهد؟

به گفته رسول سردار، خبرنگار ارشد الجزیره، اهداف اسرائیل سه محور اصلی دارد: «زمین بیشتر، نفوذ بر اقلیت‌ها، و اهرم فشار بلندمدت.»

اسرائیل دولت جدید سوریه را «افراطی» معرفی کرده و خواستار غیرنظامی شدن مناطق جنوبی دمشق شده است. همزمان در تلاش است روابط خود را با اقلیت‌های سوری به‌ویژه دروزیان سویدا تقویت کند.

تحلیلگران معتقدند این رویکرد بخشی از راهبرد تل‌آویو برای ضعیف نگه داشتن همسایگانش است.

آمریکا چه می‌خواهد؟

از نگاه واشنگتن، اولویت اصلی «مهار بحران» است. آمریکا سوریه را شریک مهمی در مبارزه با داعش می‌داند و ثبات در دمشق می‌تواند زمینه خروج نیروهای آمریکایی از شرق سوریه را فراهم کند.

در عین حال، آمریکا خواهان سوریه‌ای قدرتمند است تا از بازگشت نفوذ ایران جلوگیری کرده و از گسترش درگیری‌های منطقه‌ای پیشگیری شود. ترامپ نیز امیدوار است سوریه به «توافق‌های ابراهیم» بپیوندد، هرچند دمشق تاکنون چنین قصدی را رد کرده است.

آیا این سازوکار موفق خواهد شد؟ تردیدها جدی است. یک مقام سوری به رویترز گفته است دمشق بدون جدول زمانی الزام‌آور برای خروج اسرائیل از مناطق اشغالی پس از دسامبر ۲۰۲۴، وارد پرونده‌های راهبردی نخواهد شد.

تجربه مشابهی در لبنان پس از آتش‌بس نوامبر ۲۰۲۴ وجود دارد؛ سازوکاری که با نظارت آمریکا و فرانسه ایجاد شد، اما نه حملات اسرائیل را متوقف کرد و نه به خروج نیروهای این رژیم از مناطق اشغالی لبنان انجامید.

برای موفقیت این سازوکار، آمریکا باید کاری انجام دهد که سال‌هاست از آن پرهیز کرده است: پاسخگو کردن اسرائیل.

سرنوشت جولان چه می‌شود؟

اسرائیل از سال ۱۹۶۷ بخش‌هایی از بلندی‌های جولان سوریه را به‌طور غیرقانونی اشغال کرده است و مقامات اسرائیلی اعلام کرده‌اند قصد بازگرداندن آن به دولت جدید سوریه را ندارند.

پس از سقوط رژیم اسد، اسرائیل دامنه اشغالگری خود را گسترش داد و بر موقعیت راهبردی جبل‌الشیخ مسلط شد؛ منطقه‌ای حساس در مرز سوریه، لبنان و اسرائیل.

در حال حاضر، تمرکز اصلی سوریه بر بازپس‌گیری مناطقی است که پس از دسامبر ۲۰۲۴ اشغال شده‌اند.