از خارک تا چین؛ ناوگان نفتکش ایران چطور صادرات ۹ میلیارد دلار نفت را زنده نگه داشته است؟

همشهری آنلاین - گروه سیاسی: شبکه فاکس‌نیوز در گزارشی مدعی شد ایران با استفاده از ناوگانی متشکل از نفتکش‌های قدیمی و مجموعه‌ای از عملیات انتقال مخفیانه در آب‌های جنوب شرق آسیا، همچنان به صادرات نفت به چین ادامه می‌دهد؛ شبکه‌ای که به گفته این رسانه، میلیاردها دلار درآمد نفتی را در شرایط تحریم و محدودیت‌های آمریکا برای تهران حفظ کرده است.

فاکس‌نیوز در گزارشی به بررسی آنچه «ناوگان سایه» یا «ناوگان تاریک» ایران نامید پرداخت و مدعی شد تهران با بهره‌گیری از شبکه‌ای پیچیده از نفتکش‌ها، انتقال کشتی به کشتی و پنهان‌سازی مبدا محموله‌ها، صادرات نفت به چین را ادامه می‌دهد.

این شبکه در ابتدای گزارش اعلام کرد با وجود تلاش‌های آمریکا برای محدود کردن تجارت دریایی ایران از طریق تنگه هرمز، ایران راهبردهای جدیدی برای حفظ جریان صادرات نفت خود در پیش گرفته است. به گفته او، یکی از مهمترین عوامل در این روند، شبکه‌ای پنهان با حمایت چین است که به حفظ بازار غیررسمی نفت ایران کمک می‌کند.

فاکس‌نیوز مدعی شد ایران و چین در قالب یک سازوکار چندلایه همکاری می‌کنند تا نفت ایران به بازار چین برسد و درآمد حاصل از آن در اختیار تهران قرار گیرد. براساس این گزارش، هسته اصلی این سازوکار را «ناوگان سایه» تشکیل می‌دهد.

در این گزارش ادعا شد ایران سال‌هاست از نفتکش‌های قدیمی برای حمل نفت استفاده می‌کند و در ماه‌های منتهی به جنگ اخیر نیز بخش قابل توجهی از نفت خود را پیش از اعمال محدودیت‌ها از تنگه هرمز خارج کرده است. برآوردها نشان می‌دهد حدود ۹۰ میلیون بشکه نفت ایران در خارج از تنگه هرمز ذخیره یا در حال جابه‌جایی است.

این شبکه همچنین مدعی شد حدود هزار و ۵۰۰ کشتی در این شبکه فعالیت دارند و فرآیند انتقال نفت در ۳ مرحله انجام می‌شود.

براساس توضیحات ارائه‌شده در برنامه، نخست نفت در ایران روی نفتکش‌های قدیمی بارگیری می‌شود. این کشتی‌ها سپس به منطقه‌ای در نزدیکی تنگه سنگاپور و سواحل مالزی موسوم به «محدوده شرقی بنادر بیرونی» منتقل می‌شوند؛ منطقه‌ای که به گفته فاکس‌نیوز، به دلیل پیچیدگی‌های نظارتی به محلی مناسب برای انجام عملیات انتقال مخفیانه تبدیل شده است.

در مرحله بعد، نفتکش‌های ایرانی در کنار کشتی‌های باری و نفتکش‌های آسیایی و چینی قرار می‌گیرند و عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی انجام می‌شود. به گفته این رسانه، پس از انتقال محموله، اطلاعات مربوط به مبدا نفت تغییر داده شده و محموله با هویت جدید راهی چین می‌شود.

گریف جنکینز در این گزارش مدعی شد حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران به چین انجام می‌شود و چین نیز نزدیک به ۴۰ درصد نفت مورد نیاز خود را از ایران تامین می‌کند.

فاکس‌نیوز همچنین ادعا کرد برای پنهان ماندن این عملیات، سامانه‌های ردیابی کشتی‌ها خاموش می‌شوند، شماره‌های شناسایی روی بدنه کشتی‌ها پوشانده یا پاک می‌شود و حتی پرچم ثبت برخی شناورها تغییر می‌کند تا امکان رهگیری آنها کاهش یابد.

به گفته این رسانه، پس از خروج محموله‌ها از منطقه انتقال و حرکت به سمت چین، نفت با عنوان محموله‌ای با منشا مالزیایی یا منابعی با هویت نامشخص ثبت می‌شود؛ اقدامی که از نگاه واشنگتن نقض تحریم‌های اعمال‌شده علیه صادرات نفت ایران محسوب می‌شود.

این گزارش با اشاره به ابعاد مالی این تجارت می‌افزاید: حدود ۹۰ میلیون بشکه نفت موجود در این شبکه ارزشی نزدیک به ۹ میلیارد دلار دارد.

او همچنین بر فرسوده بودن بخش قابل توجهی از ناوگان مورد استفاده تاکید کرد و گفت استفاده از کشتی‌های قدیمی خطر بروز نشت نفت و خسارت‌های زیست‌محیطی را افزایش می‌دهد.

فاکس‌نیوز مدعی شد با وجود تحریم‌ها و محدودیت‌های سال‌های اخیر، ایران همچنان می‌تواند از محل فروش این محموله‌ها درآمد کسب کند؛ زیرا بخش زیادی از نفت پیش از اعمال محدودیت‌های جدید بارگیری شده و انتقال آن به مقصد نهایی چند ماه زمان می‌برد.

به گفته او، در نتیجه این فرآیند، ایران همچنان تا ماه اکتبر از محل فروش این محموله‌ها از چین درآمد دریافت خواهد کرد.

فاکس‌نیوز در ادامه تصاویری ماهواره‌ای را که به گفته این شبکه از سوی موسسات ردیابی نفتکش‌ها تهیه شده بود، منتشر کرد. در این تصاویر تعدادی کشتی در کنار یکدیگر دیده می‌شوند که به گفته گزارش، در حال انجام عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی هستند.

در عین حال در این گزارش تاکید شده که این عملیات پدیده تازه‌ای نیست و از سال ۲۰۱۹ تاکنون هزاران مورد مشابه ثبت شده است. در بسیاری از موارد یک نفتکش مادر در نزدیکی جزیره خارک مستقر می‌شود و به طور مداوم نفت بارگیری می‌کند. سپس کشتی‌های دیگر به آن نزدیک شده، محموله را دریافت می‌کنند و در فرصت مناسب از طریق تنگه هرمز و مسیرهای دریایی پیچیده به سمت شرق آسیا حرکت می‌کنند. این چرخه به طور مداوم تکرار می‌شود و با وجود آگاهی نهادهای بین‌المللی از آن، متوقف کردن آن بسیار دشوار است.

فاکس‌نیوز همچنین مدعی شد چین به طور رسمی هیچ وارداتی از نفت ایران ثبت نمی‌کند.چین تنها در چهار ماه نخست سال جاری ۱۲۶ میلیون بشکه نفت از مالزی وارد کرده است؛ رقمی که از نگاه منتقدان می‌تواند بخشی از مسیر پنهان ورود نفت ایران به بازار چین را نشان دهد.

این گزارش همچنین به تحریم‌های جدید وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه ناوگان موسوم به سایه اشاره کرد. با این حال فاکس‌نیوز اذعان می‌کند اجرای این تحریم‌ها با دشواری‌های زیادی روبه‌رو است؛ زیرا شناسایی کشتی‌هایی که شماره‌های خود را مخفی کرده‌اند و سامانه‌های ردیابی آنها خاموش است، کار ساده‌ای نیست. سیاست خارجی مالزی نسبتا بی‌طرفانه است و همین موضوع نظارت بر این فعالیت‌ها را پیچیده‌تر می‌کند. بخشی از نفت ایران توسط پالایشگاه‌های کوچک و مستقل چینی موسوم به «تی‌پات» خریداری می‌شود؛ پالایشگاه‌هایی که وابستگی کمتری به نظام بانکی بین‌المللی دارند و معاملات خود را عمدتا با ارز چین انجام می‌دهند.

فاکس‌نیوز در پایان گزارش خود مدعی شد که واشنگتن برای محدود کردن این شبکه ناچار خواهد بود فشار بیشتری بر چین وارد کند. این شبکه همچنین احتمال داد موضوع صادرات نفت ایران و نقش چین در خرید آن، بخشی از مباحث مربوط به هرگونه توافق یا مذاکره احتمالی میان تهران و واشنگتن در آینده باشد.