سی سخت، شهری که ریشه در شاهنامه دارد

به گزارش همشهری آنلاین، سی سخت سرزمین افسانه ها و زیبایی های طبیعی است؛ شهر شاهنامه. سی سخت، شهری کوهستانی در دل کوه دنا به شاهنامه فردوسی گره خورده است. چنانکه رئیس مرکز روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سخنان خود را در این مراسم اینگونه آغاز کرد: «شب سی سخت، شب یک تاریخ، فرهنگ و مردمانی سختکوش است که با آب و آیینه، کوه و بلوط و برف و آفتاب گره خورده است. سی سخت تنها یک منطقه نیست، شعری است که طبیعت سروده و افسانه ای است که تاریخ روایت کرده. همچنین بهشتی است که در جنوب غرب ایران جلوه گری می کند.»

نیکنام حسین پور گفت: «ما از سرزمین اسطوره ها می آییم و از دیار سنگ و صلابت سخن می گوییم؛ از جایی که مردانش با کوه قد می کشند و زنانش ریشه در غیرت زمین دارند. جایی که نفس بوی بلوط می دهد و آسمانش هنوز با زمین عهده دارد. ما مردمان دامنه های کوه دنا هستیم؛ کوهی که با ما آموخت خم شدن یعنی چه و ایستادن یعنی چگونه زیستن. در سی سخت مردان بیش از آنکه سخن بگویند، عمل می کنند. اینجا زمین سخت است اما دل ها نرم، روزگار دشوار است اما اراده ها دشوارتر. شهری که زلزله دی، اما نلرزید، زخم خورد اما نایستاد.»

او تاکید کرد: «این شهر ویرانی ها را دیده اما به ویرانی تن نداده و ققنوس وار دوباره قد کشیده است. سی سخت فقط یک نقطه در روی نقشه نیست، سی سخت هویت و ریشه ماست و اگر همه نگوییم بلکه بیشتر آنها ریشه در شاهنامه دارد.»

رئیس مرکز روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عنوان کرد: «در اشعار و داستان هایی که زنان و مردان ایل با زبان شیرین لری بیان می کردند، شاهنامه و داستان هایش ساری و جاری بوده و هست. شاید بتوان گفت شاهنامه در تنها نقطه ای از زمین که زنده است، در میان قوم لر و به خصوص استان کهگیلویه و بویراحمد است. به قول استاد یاحقی؛ مناطق لرنشین به شاهنامه دلبسته تر و نزدیک تر هستند تا ما خراسانی ها. لرها قهرمانان شاهنامه را از خودشان می دانند و آنها پرچمدار هویت ملی ایران هستند. آنها معتقدند خیلی از حوادث شاهنامه در این مناطق اتفاق افتاده است.» حسین پور ادامه داد: «بنابراین، می توان گفت پیوند عمیقی میان یکی از زیباترین و کهن ترین سرزمین های ایران یعنی سی سخت و کوه دنا با یکی از بزرگترین آثار ادبی و هویتی این سرزمین، یعنی شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی دارد. این منطقه کوه های بلند، دره های عمیق، چشمه های زلال، گذرگاه های سخت و مردمانی سخت کوش دارد؛ همان صحنه هایی که فردوسی در شاهنامه و از حالِ جاودانه خود به تصویر کشیده است.»

سی سخت در دامنه جنوبی کوه سرافراز دنا با ارتفاع ۴ هزار و ۲۵۰ متر در استان کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد.

۳۰ دلاور در همراهی پادشاه

براساس روایات تاریخ شفاهی کیخسرو پادشاه کیانی ایران به همراه ۳۰ پهلوان از راه «تل‌خسرو» در نزدیکی شهر یاسوج به یکی از روستاهای فعلی سی‌سخت به نام «کوخدان» که در قدیم کومه‌دان مشهور بوده، می‌رسند، کیخسرو در محلی موسوم به گردنه بیژن از پهلوانان می‌خواهد تا به دلیل برف گیر بودن منطقه باز گردند اما بیژن، سردار نامدار کیخسرو، همراه با ۲۹ تن از سپاهیان جنگجو از پذیرش این درخواست سرباز می‌زنند و پادشاه ایران زمین را همراهی می کنند.

در بخشی از این مراسم، اردشیر صالح پور نویسنده، نمایشنامه نویس و پژوهشگر هنرهای نمایشی سخنرانی کرد. او گفت: «اشاراتی که درباره وجه تسمیه نام سی سخت وجود دارد، از آنجایی آغاز می شود که ۳۰ دلاور، پهلوان و مرد حماسی راهی کوه و دچار برف گرفتگی می شوند. با توجه به شواهد و قراین که عمدتا بر نام های اسطوره ای که در جغرافیای اساطیری منطقه نیز موجود است، این روایت را به کیخسرو، پادشاه آرمانی ایران منتسب می کنند.»

صالح پور با اشاره به اینکه اساسا سی سخت یک ناحیه کوهستانی است، درباره علاقه قوم لر به شاهنامه عنوان کرد: «شاهنامه یک وجه اسطوره ای دارد، یک وجه حماسی و یک وجه تاریخی. علاقه لرها به شاهنامه چنان است که در همین سی سخت از صد درصد نام افراد شاید ۷۰ درصد اسامی افراد از شاهنامه خارج شده است. دنا نیز برای قوم لر یک کوه اسطوره ای محسوب می شود.»

در ادامه برنامه شب سی سخت در تالار استاد ناصری خانه هنرمندان، فرهاد ورهرام، کارگردان فیلم مستند شهر شاهنامه(سی سخت) صحبت های کوتاهی انجام داد. ورهرام گفت: «در سال ۱۳۴۶ سه مردم شناس به طور همزمان در سی سخت فعالیت کرده اند؛ مرحوم اصغر کریمی، زنده یاد جواد صفی نژاد و خانم دکتر فریدل پژوهشگر اتریشی آمریکایی به همراه همسرش مستر هانس. من سعی کردم در این فیلم از بعد مردم شناسی به موضوعات سی سخت بپردازم.» او اضافه کرد: «این نخستین نمایش فیلم مستند سی سخت است. با اینکه سی سخت تاریخ غنی دارد و من ترجیج دادم در این فیلم از زبان مردم شناسان بهره مند شویم.»

این نشست با صحبت های علی دهباشی، نویسنده و بنیان‌گذار برنامه شب های بخارا همراه بود و احمد مسجد جامعی، عضو سابق شورای شهر تهران یکی از میهمانان این برنامه بود. پس از سخنرانی ها، برنامه کوتاهی از شاهنامه خوانی برگزار و در نهایت فیلم مستند «شهر شاهنامه» به نمایش درآمد.