برگ برنده خاص ایران در معادلات جهانی | جایگاه ایران در جنگ کریدورها کجاست؟

همشهری آنلاین – گروه سیاسی: در ساختار بین‌المللی کنونی کریدورها نقش به‌سزایی یافته‌اند، چراکه نقشی حیاتی در تسهیل تجارت جهانی، انتقال انرژی و اتصال اقتصادهای مختلف ایفا می‌کنند و گفته می‌شود بیش از ۸۰ درصد تجارت‌جهانی را پوشش می‌دهند و شامل کانال‌های دریایی، تنگه‌ها و شبکه‌های زمینی و ریلی می‌شوند.

دراین میان ایران به دلیل برخورداری از موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد، در تقاطع کریدورهای بین‌المللی، از جمله «شمال-جنوب» و «شرق-غرب» قرار گرفته و به عنوان یکی از مهم‌ترین هاب‌های ترانزیتی جهان شناخته می‌شود. در چنین شرایطی نقش‌آفرینی ایران در تحولات کریدوری بین‌المللی نیز افزایش یافته و به یکی از مهم‌ترین محورهای رایزنی‌های دیپلماتیک ایران در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شده‌است.

کارشناسان معتقدند ترانزیت تنها در مسیر کریدوری شمال – جنوب، برای ایران می‌تواند به ازای هر ۱۰۰ تن بار، ۱۰ شغل مستقیم و ۵۰ شغل غیرمستقیم ایجاد و با رسیدن به ظرفیت ۳۰میلیون تنی، سالانه ۲۰میلیارد دلار درآمد ارزی نصیب ایران کند.

کریدورها چه اهمیتی دارند ؟

• تعریف: کریدورهای ترانزیتی به مسیرهای راه‌آهن، جاده، مسیرهای دریایی یا ترکیبی از اینها گفته می‌شود که چند کشور را به هم وصل می‌کنند و مسیر تبادلات کالا، انرژی و مسافر را تسهیل می‌کنند.
• اهداف:

1. کاهش هزینه و زمان
2. فراهم کردن جایگزین برای مسیرهای متداول
3. افزایش دسترسی به بازارها
4. کمک به کشورهای محصور در خشکی
5. تقویت نقش کشورهای ترانزیتی
6. تاثیرگذاری بر تحولات ژئوپلتیک منطقه‌ای و جهانی

• اهمیت: در دهه‌های اخیر و با توجه به تحولات ژئواکونومیک و ژئوپلتیک مانند کلان‌پروژه «یک کمربند - یک جاده» چین و همچنین یکجانبه‌گرایی روزافزون غربی در ساختار نظام بین‌الملل، این مسیرها اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده‌اند.
• مزیت: کشورهایی که در مسیر کریدورها قرار دارند، می‌توانند از طریق ترانزیت و ارائه خدمات لجستیکی، موقعیت ژئواکونومیک خود را به بستری برای کسب درآمد، افزایش نفوذ منطقه‌ای و توسعه زیرساخت‌ها تبدیل کنند.

جایگاه کریدوری ایران

• موقعیت ایران: ایران هم به خلیج‌فارس، دریای عمان و اقیانوس هند دسترسی دارد و هم از شمال به دریای خزر و کشورهای قفقاز و آسیای میانه متصل است.
• مزیت ویژه: موقعیت جغرافیایی و دسترسی به آبراهه‌های بین‌المللی، ظرفیت‌های ویژه‌ای برای تبدیل ایران به هاب ترانزیتی منطقه‌ به‌وجود آورده‌است.

۱

کریدور شمال – جنوب

• مسیر: این کریدور که توافق اولیه آن میان ایران، روسیه و هند به امضاء رسیده، زمینه‌ساز کاهش زمان و هزینه حمل‌ونقل کالا از هند و خلیج‌فارس به روسیه و اروپا از مسیر ایران خواهد شد. ایران یکی از مسیرهای کلیدی این کریدور است.
• مزیت: مزیت عمده این مسیر برای ایران این است که از مسیر سوئز کوتاه‌تر است و می‌تواند ایران را به هاب ترانزیتی تبدیل کند. جابه‌جایی سالانه تا ۶۰ میلیون تن بار از این کریدور از جمله هدف‌گذاری‌های انجام شده به‌حساب می‌آید.

۲

کریدور شرق – غرب

• مسیر: هدف اصلی این کریدور، اتصال چین و آسیای مرکزی به خلیج‌فارس یا اروپا از مسیر ایران است.
• مزیت: اهمیت ویژه این کریدور برای ایران، علاوه بر درآمدهای تجاری و حمل‌ونقلی آن، ارتقای نقش راهبردی ایران در مناسبات منطقه‌ای است.

۳

ابتکار کمربند و جاده چین

• مسیر: پروژه عظیم چین برای اتصال آسیا به اروپا از طریق جاده، ریل و دریا، با عنوان «ابتکار کمربند و جاده»، بیش از ۶۰ کشور را در بر می‌گیرد. این کریدور نقشی اساسی در اتصال شرق آسیا به اروپا دارد و ایران در نقطه کانونی آن قرار گرفته‌است.
• مزیت: این ابتکار ایران را به بازارهای مرکزی آسیا و اروپا وصل می‌کند و ابزاری برای مقابله با تحریم‌هاست. ازسوی دیگر زمینه‌ساز تعمیق همکاری‌های منطقه‌ای ایران می‌شود و مزیت‌های مهم دیگری از جمله ارتقای جایگاه ایران در اقتصاد جهانی، ایجاد مسیرهای مختلف خشکی و دریایی و همچنین متنوع‌سازی مبادی واردات انرژی و... به‌همراه دارد.

۴

کریدور ارس

• مسیر: کریدور ترانزیتی ارس (آق‌بند ـ کلاله ـ جلفا) که از آن به‌عنوان جایگزینی برای کریدور زنگزور یاد می‌شود، مسیر ترانزیت کالا و صادرات از اروپا به جمهوری‌آذربایجان و بالعکس را تسریع می‌کند. این کریدور ترانزیتی، که ازسوی ایران درحال اجراست، از جلفا تا کلاله در شهرستان خداآفرین را از طریق پل «آق‌بند» به جمهوری‌آذربایجان متصل می‌کند.
• مزیت: کریدور ارس می‌توان به‌عنوان بخشی از گذرگاه عظیم شرق به غرب یا همان «کریدور میانی» باشد که از روسیه و چین آغاز شده و با عبور از کشورهای آسیای میانه، قفقاز، ایران و ترکیه، به اروپای شرقی و تا انگلیس امتداد داشته باشد.

۵

کریدور چابهار

• مسیر: کریدور هند - افغانستان - ایران – آسیای‌مرکزی با محوریت بندر چابهار، از مهم‌ترین طرح‌های ترانزیتی ایران برای اتصال شرق کشور به شبکه تجارت جهانی محسوب می‌شود.
• مزیت: توسعه بندر چابهار نه‌تنها زمینه‌ساز رونق اقتصادی در استان سیستان‌وبلوچستان می‌شود، بلکه موقعیت ژئوپلیتیکی ایران را در تعامل با آسیای جنوبی و مرکزی تقویت می‌کند.

۶

کریدور اسلام‌آباد-تهران-استانبول

• مسیر: این کریدور، با اتصال اسلام‌آباد به تهران و نهایتاً استانبول در ترکیه، مسیر ترکیبی زمینی (جاده‌ای و ریلی) محسوب می‌شود.
• مزیت: این کریدور از مسیر ایران، علاوه‌بر رونق تجارت در منطقه، به توسعه زیرساخت های حمل‌ونقلی در این مسیر می‌انجامد و اهمیت اقتصادی ویژه‌ای برای این ۳ کشور به همراه دارد.

فرصت های پیش روی ایران

موقعیت ژئوپلتیک ایران، فرصت‌های ویژه‌ای را به‌منظور بهره‌گیری از فرصت‌های کریدوری برای کشور فراهم کرده‌است:

1. افزایش نفوذ منطقه‌ای
2. ایجاد سازوکارهای منطقه‌ای برای عبور از سد تحریم‌ها
3. تبدیل شدن به هاب ترانزیت منطقه‌
4. درآمد ارزی از ترانزیت و خدمات لجستیک
5. توسعه زیرساخت‌های داخلی
6. کمک به کشورهای محصور در خشکی