دانش‌آموزان نباید برچسب بخورند | قوه قضائیه باید برای دانش‌آموزان تابو بماند

به گزارش همشهری‌آنلاین به نقل از قوه قضاییه، اصغر جهانگیر امروز ( یکشنبه)در جلسه ستاد راهبری نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان گفت: یکی از عوامل اصلی کاهش آسیب‌های اجتماعی در جهان، ایجاد تعلق خاطر کودکان به محیط مدرسه است.

وی افزود: تعلق خاطر به کلاس، مدرسه، معلم و حتی سرایدار می‌تواند انگیزه حضور در مدرسه و علاقه به یادگیری را افزایش دهد و به طور خودکار بار روانی وارد شده از جامعه و خانواده بر کودکان را کاهش دهد. میزان وابستگی کودکان به مدرسه در کاهش فشار روانی آن‌ها بسیار تعیین‌کننده است.

جهانگیر تاکید کرد: کودکانی که در خانواده در کانون توجه نیستند، یا والدین آن‌ها زندانی یا جداشده‌اند و بدون سرپرست مانده‌اند، نیازمند جبران این خلأ هستند و مدرسه می‌تواند این نقش را ایفا کند.

سخنگوی قوه قضاییه خاطرنشان کرد: وقتی دانش‌آموزان حضور در مدرسه را تجربه کنند و از آن احساس رضایت داشته باشند، بخشی از مشکلات اجتماعی آن‌ها کاهش می‌یابد. واقعیت امروز این است که تعلق خاطر کودکان به مدرسه کم است؛ کافی است یک روز تعطیلی مدارس را تجربه کنند تا میزان خوشحالی آن‌ها و وابستگی کم به مدرسه مشخص شود.

جهانگیر با اشاره به کاهش تعلق خاطر دانش‌آموزان به محیط مدرسه گفت: در حالی که باید تعطیلی مدارس برای کودکان ناراحت‌کننده باشد، اما امروز شاهد هستیم که تعطیلی دانشگاه، مدرسه و حتی اداره برای بسیاری خوشایند است؛ دلیل آن کاهش احساس تعلق به این محیط‌ها و ایجاد زمینه فرار از مسئولیت‌هاست.

سخنگوی قوه قضاییه افزود: با توجه به فشارهای اقتصادی که بر جامعه وارد شده، بسیاری از مسائل اجتماعی تحت تأثیر قرار گرفته و کیفیت آموزش نیز کاهش یافته است. معلمان ممکن است به دلیل مشکلات معیشتی انگیزه و توان کافی برای آموزش نداشته باشند و دانش‌آموزان نیز به دلیل شرایط اقتصادی خانواده دچار بی‌انگیزگی و خستگی روحی می‌شوند.

جهانگیر به تجربه‌ای عینی اشاره کرد و گفت: گاهی یک نیاز ساده اگر برآورده نشود، پیامدهای سنگین و جبران‌ناپذیری به دنبال خواهد داشت؛ تجربه‌های واقعی نشان می‌دهد این محرومیت‌های کوچک می‌تواند مسیر زندگی کودکان را تغییر دهد..

هدایت درست علاقه کودکان، راه مقابله با آسیب‌های اجتماعی است

وی افزود: آسیب‌های اجتماعی کلان کشور قطعاً به نظام آموزش و پرورش نیز منتقل می‌شود، زیرا دوران کودکی و نوجوانی، ۲۰ سال اول زندگی، مهم‌ترین زمان رشد و پرورش انسان‌ها است.

سخنگوی قوه قضاییه ادامه داد: در این دوران حساس، انسان‌ها به شدت علاقه‌مند به یادگیری و دانستن هستند. اگر این علاقه به‌درستی هدایت شود، آموزش و پرورش به اهداف خود دست می‌یابد؛ اما اگر هدایت نادرست باشد، ممکن است کنجکاوی‌ها به سمت انحرافات و مشکلات روحی، روانی و افسردگی سوق پیدا کند.

وی تاکید کرد: در نظام آموزشی، علاوه بر هدایت صحیح علاقه به دانستن، باید عشق و تعلق به محیط یادگیری نیز در دانش‌آموزان شکل گیرد. نوجوانان و کودکان علاوه بر یادگیری، علاقه دارند محیط را کشف کنند و زیبایی‌های آن را تجربه نمایند. دانستن بدون ترکیب زیبایی و تجربه مثبت، می‌تواند احساس ناخوشایند در کودکان ایجاد کند.

جهانگیر خاطرنشان کرد که میزان تعهد دانش‌آموزان به مدرسه، معلم و محیط آموزشی نقش کلیدی در شکل‌گیری آینده تحصیلی و اجتماعی آنان دارد.

جهانگیر با اشاره به اهمیت تعهد دانش‌آموزان گفت: میزان مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان نسبت به خود، خانواده، بدن و ابزارهای موجود مانند مدرسه و معلم، نقش کلیدی در شکل‌گیری شخصیت و آینده تحصیلی آن‌ها دارد.

وی افزود: به دلیل محدودیت‌های مالی و کمبود امکانات، دغدغه آموزش و پرورش عمدتاً تامین مسائل روزمره معلمان و هزینه‌های جاری مدارس بوده و کمتر به ایجاد تعهد و مسئولیت‌پذیری در دانش‌آموزان توجه شده است.

این مقام قضایی ادامه داد: باید قیود اخلاقی و فعالیت‌های علمی را در کنار هم به دانش‌آموزان منتقل کنیم و با دادن مسئولیت‌های واقعی در محیط مدرسه، حس تعلق و تعهد آنان را تقویت کنیم.

جهانگیر تاکید کرد: برای افزایش نشاط و تعلق خاطر دانش‌آموزان، باید در سامانه «نماد» برنامه‌ریزی‌های ویژه و سرگرم‌کننده‌ای طراحی شود تا کودکانی که خارج از حمایت خانواده هستند نیز فرصت یادگیری و پرورش مسئولیت‌پذیری را داشته باشند.

وی درباره ضرورت برنامه‌ریزی با نشاط در مدارس گفت: مشغول بودن دانش‌آموزان به فعالیت‌های مفید و برنامه‌های جذاب باید در همه ساعات کلاس مدنظر قرار گیرد تا انگیزه و علاقه آنان به یادگیری تقویت شود.

جهانگیر افزود: امروزه به دلایل مختلف، نظارت خانواده‌ها کاهش یافته است؛ بسیاری از والدین به دلیل مسائل اقتصادی مجبور به کار در دو تا سه شیفت هستند. نتیجه این است که کودکان ساعات زیادی بدون سرپرست و پشتیبان باقی می‌مانند. این فضای خالی می‌تواند زمینه‌ساز ارتباط با دوستان ناباب یا وابستگی به فضای مجازی شود.

سخنگوی قوه قضاییه ادامه داد: برای کاهش این آسیب‌ها، باید در سامانه «نماد» برنامه‌های سرگرم‌کننده و حمایت‌کننده پیش‌بینی شود، به‌ویژه برای کودکانی که در محیط خانه از حمایت کافی برخوردار نیستند. اگر این اقدام انجام نشود، بسیاری از فعالیت‌های پیشگیرانه و کاهش‌دهنده آسیب‌های اجتماعی، اثر خود را از دست می‌دهند.

جهانگیر با بیان اینکه مرز میان فرصت‌ها و آسیب‌های اجتماعی بسیار باریک است، گفت: فردی که می‌تواند به قهرمان ملی تبدیل شود، در شرایطی دیگر ممکن است به یک بزهکار یا حتی جنایتکار خطرناک تبدیل شود. این دو مسیر فاصله زیادی از یکدیگر ندارند.

وی افزود: بسیاری از جرایم سنگین، مانند قتل، نتیجه تصمیم‌گیری‌های از پیش طراحی‌شده نیستند. بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش عمده ای از قتل های عمد، ناشی از اتفاقات لحظه‌ای و خشم آنی بوده است.

سخنگوی قوه قضاییه ادامه داد: در اغلب این موارد، مشاجره‌ای ساده در خیابان یا موقعیتی پیش‌پاافتاده منجر به استفاده از سلاح سرد می‌شود. این امر نشان می‌دهد که آستانه تحمل اجتماعی کاهش یافته و فشار روانی، اضطراب و افسردگی در جامعه افزایش یافته است؛ عواملی که زمینه‌ساز بروز جرایم هستند.

جهانگیر با اشاره به اهمیت اقدامات پیشگیرانه آموزش و پرورش گفت: طرح‌ها و برنامه‌هایی که وزارت آموزش‌وپرورش برای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی انجام می‌دهد، ارزشمند است، اما کافی نیست. یکی از اقدامات مهم، سامانه «نماد» است که با همت معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه و همکاری دانشگاه تهران تدوین شد و از سال ۱۳۹۵ در ۶ استان آغاز و به تدریج به سراسر کشور گسترش یافت.

وی افزود: شیوع کرونا این روند را متوقف کرد، اما در دولت فعلی، سامانه مجدداً احیا شد و آیین‌نامه اجرایی آن در فروردین سال گذشته به تصویب هیئت دولت رسید. با حضور وزیر آموزش‌وپرورش و تجربه او در حوزه آسیب‌های اجتماعی، این طرح جان تازه‌ای گرفت.

سخنگوی قوه قضاییه تأکید کرد: ما نباید اجازه دهیم فضاهای قضایی یا اصلاحی، برای کودکان و نوجوانان جذابیت ایجاد کنند. در مقابل، باید امکانات، نشاط و فرصت‌های رشد را در مدارس و مجموعه‌های آموزشی فراهم کنیم.

جهانگیر افزود: آموزش‌وپرورش باید طوری عمل کند که دانش‌آموزان به‌طور طبیعی نسبت به نهادهایی مانند زندان، کانون اصلاح و تربیت و دستگاه قضایی حریم قائل شوند و با درک پیامدهای قانون، تمایلی به نزدیک شدن به این فضاها نداشته باشند.

وی گفت: تحقق این هدف بدون نقش‌آفرینی مؤثر آموزش‌وپرورش، معلمان و مجموعه‌های تربیتی ممکن نیست. با تقویت روابط اجتماعی سالم، توسعه نقش همسالان و ایجاد فضای حمایتی در مدارس، می‌توان بخشی از کاستی‌های محیط‌های خانوادگی و اجتماعی را جبران و مسیر رشد سالم کودکان و نوجوانان را هموار ساخت.

سامانه «نماد» بدون مشارکت همه دستگاه‌ها موفق نمی‌شود

جهانگیر اعلام کرد: سامانه «نماد» به‌عنوان نظام جامع مراقبت اجتماعی از دانش‌آموزان، صرفاً با اتکا به وزارت آموزش‌وپرورش نمی‌تواند به موفقیت کامل برسد. آسیب‌های اجتماعی محدود به مدرسه نیستند؛ آموزش‌وپرورش نه در خانه حضور دارد، نه جای خانواده و جامعه را پر می‌کند، و نه می‌تواند اثر سایر نظام‌های اجتماعی را جایگزین کند.

وی افزود: برای دستیابی به اهداف سامانه، همه دستگاه‌های مسئول باید در قالب یک نظام ائتلافی واقعی وارد عمل شوند. آموزش‌وپرورش می‌تواند محور باشد، اما بار مسئولیت نباید تنها بر دوش این وزارتخانه باشد. در غیر این صورت، پس از ۱۰ تا ۲۰ سال، با این پرسش مواجه خواهیم شد که وضعیت آسیب‌های اجتماعی دانش‌آموزان چه تغییری کرده است؛ به‌ویژه که این آسیب‌ها ممکن است نه تنها کاهش نیافته، بلکه افزایش یافته باشند.

سخنگوی قوه قضاییه تأکید کرد: نظام ائتلافی باید فعال و نقش دستگاه‌ها شفاف تعریف شود. جلسات ائتلاف باید منظم برگزار و میزان تحقق وظایف هر دستگاه بررسی شود. این رویکرد علاوه بر کمک به آموزش‌وپرورش، آینده کشور را نیز تضمین می‌کند؛ سرمایه‌گذاری در آموزش‌وپرورش، سرمایه‌گذاری برای ساخت آینده کشور است.

جهانگیر ادامه داد: بودجه فعلی سامانه متناسب با حجم و گستره آسیب‌های اجتماعی نیست. با افزایش آسیب‌ها در جامعه، آموزش‌وپرورش خط مقدم مواجهه با مشکلات است و تلاش می‌کند از مسیر تربیت و هدایت، آینده متفاوتی برای دانش‌آموزان رقم بزند. بنابراین، تخصیص منابع باید ابتدا به آموزش‌وپرورش انجام شود. پیگیری‌ها با سازمان برنامه و بودجه در جریان است تا اعتبارات لازم متناسب با برنامه‌های سامانه اختصاص یابد.

وی گفت: تخصیص منابع مناسب، انگیزه و آمادگی سایر دستگاه‌ها را برای همکاری با سامانه «نماد» افزایش می‌دهد و زمینه اجرای مؤثر نظام جامع مراقبت اجتماعی از دانش‌آموزان را فراهم می‌کند.

طرح «معلم من» سرمایه اجتماعی بزرگی برای آموزش‌وپرورش است

جهانگیر اظهار داشت: «طرح «معلم من» با هدف شناسایی و تکریم معلمانی طراحی شده است که توانسته‌اند دانش‌آموزانی تربیت کنند که امروز در جامعه به‌عنوان الگو، مسئولان برجسته، قهرمانان ملی یا چهره‌های اثرگذار در حوزه‌های علمی، ورزشی، فرهنگی و حتی دفاعی شناخته می‌شوند.

وی افزود: شناسایی این معلمان و قدردانی از آنان، چه در صورت حیات و چه از طریق تکریم خانواده‌هایشان، می‌تواند به یک سرمایه اجتماعی بزرگ برای آموزش‌وپرورش تبدیل شود. این اقدام نشان می‌دهد دانش‌آموزانی که در این نهاد تربیت شده‌اند، توانسته‌اند به جایگاه‌های ارزشمند و اثرگذار دست یابند و افتخاری برای کشور ایجاد کنند.

جهانگیر تأکید کرد: امید است این مسیر افتخارآفرینی با تربیت نسل‌های متعهد و توانمند ادامه یابد و آموزش‌وپرورش همواره بتواند به سرمایه اجتماعی خود افتخار کند.

برنامه حمایتی قوی‌تر برای دانش‌آموزان بدون نظارت والدین ضروری است

جهانگیر در جلسه ستاد راهبری نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان اظهار داشت: باید به میزان مشغول‌بودن دانش‌آموزان در مدرسه و خانه توجه جدی داشته باشیم. قواعد اجتماعی نشان می‌دهد دانش‌آموزان در صورت بیکار بودن به سمت آسیب‌های اجتماعی سوق داده می‌شوند، بنابراین لازم است برای اوقات فراغت آن‌ها برنامه‌ریزی کنیم و صرفاً مشق‌های درسی را افزایش ندهیم.

وی ادامه داد: پر کردن اوقات فراغت نباید با تکالیف سنگین و طولانی اشتباه گرفته شود. شرایط خانوادگی هر دانش‌آموز باید در میزان مشغول‌سازی او در نظر گرفته شود و برای دانش‌آموزانی که نظارت والدین ندارند، برنامه حمایتی قوی‌تر طراحی شود. نقش مدرسه در برنامه‌ریزی فعالیت‌های خارج از کلاس باید جدی گرفته شود.

جهانگیر تأکید کرد: نبود برنامه خارج از مدرسه می‌تواند زحمات آموزشی را به آسیب اجتماعی تبدیل کند. همچنین، مشغولیت بیش از حد در کلاس نباید باعث شود دانش‌آموز از حضور در مدرسه گریزان شود.

لزوم تهیه «قسم‌نامه اخلاقی» برای دسترسی به سامانه نماد

سخنگوی قوه قضاییه با تأکید بر حساسیت اطلاعات سامانه نماد گفت: این اطلاعات ارزشمند اما آسیب‌پذیر هستند و هرگونه انتشار نادرست، حتی با نیت دلسوزی، می‌تواند مشکلات جدی برای دانش‌آموزان ایجاد کند.

وی افزود: دانش‌آموزان در سنی هستند که نباید برچسب بخورند یا در جمع مورد انگ‌زنی قرار گیرند. چنین اقداماتی نه تنها مشکل را حل نمی‌کند، بلکه چالش‌های جدید و آثار روانی بلندمدت به همراه دارد.

جهانگیر با تأکید بر اهمیت محرمانگی اطلاعات مدرسه و کلاس، گفت: نماد نیازمند یک منشور اخلاقی روشن و الزام‌آور است و همه افراد دارای دسترسی باید به آن پایبند باشند. حتی گزارش‌های تخصصی نیز باید محرمانه باقی بمانند.

وی پیشنهاد کرد: یک قسم‌نامه رسمی برای تمام کسانی که به سامانه نماد دسترسی دارند تهیه شود تا قواعد اخلاقی رعایت شده و از انتشار مطالب حساس دانش‌آموزان جلوگیری شود؛ زیرا عدم رعایت این اصول می‌تواند خود باعث بروز آسیب‌های بزرگ‌تر شود.

سامانه «نماد» باید از سوءاستفاده اقتصادی و تعارض منافع محافظت شود

سخنگوی قوه قضائیه تأکید کرد که سامانه «نماد» باید به‌گونه‌ای عمل کند که هیچ‌گونه زمینه تعارض منافع یا بهره‌برداری شخصی از اطلاعات دانش‌آموزان ایجاد نشود.

وی با اشاره به جایگاه معلمان به‌عنوان یکی از معتمدترین اقشار جامعه گفت: اعتماد والدین و دانش‌آموزان باید حفظ شود و دسترسی به اطلاعات مانند افت تحصیلی یا وضعیت مشاوره‌ای نباید به منافع اقتصادی یا هدایت به کلاس‌های خصوصی منجر شود.

جهانگیر افزود: اطلاعات حساس باید بی‌نام‌سازی شود و هویت دانش‌آموزان در اختیار افراد ذی‌نفع قرار نگیرد. تجربه‌ها نشان داده که نبود نظارت می‌تواند زمینه سوءاستفاده را فراهم کند و این با تعهد حرفه‌ای و اخلاق کاری مغایرت دارد.

سخنگوی قوه قضائیه تأکید کرد که مدل سامانه نماد باید اصلاح شود تا از دسترسی افراد غیرمجاز جلوگیری شود و در صورت نبود چنین سازوکاری، اقدامات اصلاحی باید هرچه سریع‌تر انجام شود.

سخنگوی قوه قضائیه با تأکید بر نقش سامانه «نماد» گفت که هدف اصلی این سامانه، ایجاد ائتلاف بین دستگاه‌ها برای حل مشکلات دانش‌آموزان است و نباید صرفاً به مداخلات قضایی محدود شود.

وی افزود: بخش‌های مختلف، به‌ویژه آموزش و پرورش، تلاش‌های بسیار سنگینی انجام داده‌اند، اما برخی معتقدند سامانه نماد به‌طور کامل در آموزش و پرورش درونی‌سازی شده، در حالی که این سامانه برای همکاری بین دستگاه‌ها و رفع آسیب‌ها طراحی شده است.

جهانگیر با اشاره به پیشنهاد ایجاد میز خدمت نماد در مجتمع‌های «شوق زندگی» توضیح داد: موافق نیستم، زیرا این محیط‌ها ماهیت مجازاتی دارند و شامل بزهکاران و آسیب‌دیدگان خاص هستند. دانش‌آموزانی که با یک مداخله کوچک می‌توانند مشکلشان حل شود، نباید وارد دادگستری یا دستگاه قضایی شوند.

معاون اجتماعی قوه قضائیه تأکید کرد: محیط‌های قضایی و زندان باید برای دانش‌آموزان به عنوان یک تابو باقی بمانند. تجربه خانواده‌ها نشان می‌دهد ارزشمند است که فرزندانشان پایشان به کلانتری یا زندان باز نشده باشد و این ارزش باید حفظ شود.

وی افزود: محیط‌های آسیب‌زا می‌توانند انگ‌زدن و رعب قانونی را کاهش دهند. زندان تا زمانی که ابهتش حفظ شود، اثرگذار است؛ اگر فردی ببیند زندان شبیه بیرون است و هیچ تفاوتی ندارد، ممکن است ارزش بازدارندگی آن از بین برود.

برای بازگشت بازماندگان از تحصیل، باید اقدامات اورژانسی انجام شود

سخنگوی قوه قضائیه ضمن هشدار به‌خصوص در زمینه بازماندگان از تحصیل، از نهادهای مختلف خواست تا اقدامات فوری و ویژه‌ای برای شناسایی و بازگرداندن این دانش‌آموزان به سیستم آموزشی کشور انجام دهند. وی با اشاره به ظرفیت‌های موجود در کشور از جمله ۲۶۰ هزار خیریه و سازمان مردم‌نهاد، گفت که این نهادها می‌توانند نقشی حیاتی در این مسیر ایفا کنند.

جهانگیر افزود: آموزش‌وپرورش و سایر نهادها باید مسئولیت‌های خود را به‌طور فعال‌تر انجام دهند، زیرا اگر امروز به بازماندگان تحصیل رسیدگی نشود، فردا با مشکلاتی همچون بیکاری و بزهکاری مواجه خواهیم شد.

وی تأکید کرد که بی‌توجهی به این مسئله در حال حاضر می‌تواند زمینه‌ساز بروز آسیب‌های اجتماعی در آینده باشد. وی همچنین خواستار اقدام فوری برای شناسایی بازماندگان تحصیل به‌صورت محله به محله و شهر به شهر شد و افزود که برای حل این بحران باید از ظرفیت‌های مردمی، قضائی و انتظامی استفاده شود.

جهانگیر در ادامه گفت: ما می‌توانیم بسیاری از این دانش‌آموزان را در مدت یک سال به مدرسه بازگردانیم. اما این بازگشت باید پایدار و ماندگار باشد و تنها به‌صورت مقطعی و کوتاه‌مدت نباشد. باید این دانش‌آموزان را برای آینده‌ای روشن‌تر آماده کنیم و آن‌ها را به مسیر پیشرفت هدایت کنیم.

وی به نقش معلمان در پیشرفت کشور اشاره کرد و گفت: همه موفقیت‌های کشور، از جمله پیشرفت شهدا و قهرمانان، از مسیر تعلیم معلمان گذشته است و نباید این نقش بی‌بدیل را فراموش کنیم.

جهانگیر از تمام نهادها خواست تا با جدیت بیشتری در راستای کاهش آمار بازماندگان از تحصیل تلاش کنند تا زمینه برای یک جامعه سالم و آینده‌ساز فراهم شود.