آیا مکمل‌ها می‌توانند قد کودکان را افزایش دهند؟ + فیلم

همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: بخش قابل توجهی از مکمل‌های موجود در بازار با وعده افزایش قد کودکان عرضه می‌شوند؛ وعده‌هایی که با سوءاستفاده از نگرانی طبیعی والدین، آن‌ها را به خرید ترغیب می‌کند. بسیاری از پدر و مادرها دوست دارند فرزندشان قدبلندتر از خودشان باشد و همین آرزو، بازار تبلیغات را داغ نگه می‌دارد. اما واقعیت این است که هیچ قرص یا دارویی نمی‌تواند فراتر از ژن‌های کودک، رشد او را افزایش دهد. متخصصان می‌گویند مکمل‌ها تنها زمانی مؤثرند که کمبود واقعی مواد مغذی وجود داشته باشد و تازه آن زمان هم معجزه نمی‌کنند.

مکمل‌ها؛ جبران کمبودها یا افزایش قد؟

افزایش قد، فرآیند پیچیده‌ای است که در درجه اول توسط عوامل ژنتیکی کنترل می‌شود. متخصصان می‌گویند هر کودکی پتانسیل قدی مشخصی دارد که از والدین خود به ارث می‌برد. این پتانسیل، سقف طبیعی رشد او را تعیین می‌کند. عوامل محیطی و تغذیه‌ای، گرچه نقش مهمی ایفا می‌کنند، اما کارکرد اصلی آن‌ها کمک به کودک برای رسیدن به این سقف ژنتیکی است، نه رفتن به فراتر از آن.

بسیاری از مکمل‌های تبلیغاتی با ادعای افزایش قد، بر پایه ویتامین‌ها و مواد معدنی مانند کلسیم، ویتامین D و زینک بنا شده‌اند. این مواد برای رشد استخوان‌ها و سلامت کلی بدن ضروری هستند. برای مثال، کمبود شدید ویتامین D می‌تواند منجر به راشیتیسم و اختلال در رشد استخوان شود، یا کمبود زینک می‌تواند فرآیندهای رشد را کند کند. اما جبران این کمبودها تنها تحت نظارت پزشک، به کودک کمک می‌کند تا به مسیر رشد طبیعی خود برگردد و به پتانسیل قدی ژنتیکی‌ خود برسد.

از سوی دیگر، پزشکان می‌گویند جبران کمبود با افزایش قد کاملا متفاوت است. اگر کودکی از نظر تغذیه‌ای کمبودی نداشته باشد و رژیم غذایی او به اندازه کافی متنوع و غنی از ویتامین‌ها و مواد معدنی باشد، مصرف مکمل‌های اضافی نه تنها تأثیری در افزایش قد او نخواهد داشت، بلکه می‌تواند عوارض جانبی نیز به دنبال داشته باشد.

دکتر مریم رزاقی آذر، فوق تخصص غدد و متابولیسم کودکان در برنامه تندرستی تلویزیون اینترنتی همشهری در پاسخ به این سوال که آیا واقعا مکمل یا دارویی وجود دارد که روی افزایش قد تأثیر داشته باشد، توضیح می‌دهد: «به ‌طور کلی کمبود ویتامین‌ها، مکمل‌ها و موادی مثل زینک می‌توانند باعث شوند کودک رشد طبیعی نداشته باشد. مثلاً کمبود زینک، یکی از عواملی است که می‌تواند رشد را مختل کند و تحقیقات هم نشان داده که این ماده معدنی در خاک ایران کم است. اما همین مواد – از جمله زینک - باید در حد مقدار مجاز روزانه به کودک داده شود. نه خودسرانه. پزشک باید تشخیص دهد که کودک واقعاً به مکمل نیاز دارد یا نه. چه ویتامین A باشد، چه D و K و چه سایر مکمل‌ها.»

دکتر رزاقی آذر تاکید می‌کند: «اینکه مکمل به‌عنوان «رشددهنده» مصرف شود تا مثلاً قد کودک از قد پدر و مادرش بلندتر شود، اصلاً چنین چیزی نه واقعیت دارد و نه امکان. مصرف مکمل فقط کمک می‌کند کودک به همان قد هدف ژنتیکی خود برسد. اینکه تصور کنیم با خوردن مکمل می‌توان قد را بیشتر از ظرفیت ژنتیکی افزایش داد، کاملاً غلط است. مکمل‌ها فقط کمک می‌کنند قد کودک کوتاه‌تر نشود و رشد طبیعی خود را طی کند.»

بیشتر بخوانید؛

• قدفروشی در اینستاگرام | جراحی‌های افزایش قد چقدر موثر است؟

• ورزش زیاد، قد کودک را کوتاه می‌کند + فیلم

هیچ مکمل یا داروی جادویی وجود ندارد

علم پزشکی تأکید می‌کند که هیچ مکمل یا داروی جادویی وجود ندارد که بتواند قد کودک را فراتر از آنچه ژنتیک برایش تعیین کرده است، افزایش دهد. تصور این که با مصرف یک قرص یا شربت می‌توان قد را از قد والدین بلندتر کرد، یک باور غلط و غیرعلمی است. این مکمل‌ها صرفاً در شرایط کمبود شدید و با تشخیص متخصص می‌توانند به پر کردن شکاف‌های تغذیه‌ای کمک کنند تا رشد مختل نشود.

برای سلامت و رشد قدی مطلوب کودکان، بهترین راهکار، تمرکز بر یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از مواد مغذی، خواب کافی و فعالیت بدنی منظم است. مشورت با پزشک متخصص اطفال یا فوق تخصص غدد کودکان در صورت نگرانی از وضعیت رشد کودک اهمیت بالایی دارد. چراکه تنها یک متخصص می‌تواند با ارزیابی دقیق شرایط کودک، نیاز احتمالی به مکمل‌ها را تشخیص دهد و از خطرات مصرف بی‌رویه جلوگیری کند.

متاسفانه بسیاری از والدین بدون بررسی علمی، بر اساس تبلیغات پررنگ و رنگارنگ محصولات، تصور می‌کنند که دارو یا شربت خاصی می‌تواند کودک را به «قد ایده‌آل» برساند. این تصور، هم اتلاف هزینه و هم ایجاد انتظارات غیرواقعی را به دنبال دارد. دکتر رزاقی آذر هم در این باره می‌گوید: «تبلیغات تجاری متعددی برای درمان کوتاهی قد وجود دارد که مردم نباید فریب آنها را بخورند.» او می‌گوید: «مکمل‌ها تنها می‌توانند بخشی از کمبودها را جبران کنند، اما مصرف بی‌رویه و بدون مشورت پزشک نه تنها فایده‌ای ندارد، بلکه ممکن است سلامت کودک را تهدید کند.»