پایداری گاز شمال‌شرق ایران با برداشت گاز از میدان توس

به گزارش همشهری آنلاین، مالک قنواتی، مدیر مهندسی و ساختمان شرکت نفت مناطق مرکزی ایران ، در حاشیه بازدید خبرنگاران از میدان گازی توس اعلام کرد آخرین تجربه توسعه یک مخزن جوان در این شرکت به سال ۱۳۸۸ و میدان پارسیان بازمی‌گردد و اکنون با حمایت‌های شرکت ملی نفت ایران و تأکیدهای مدیریتی دولت چهاردهم، سه میدان جدید به‌صورت همزمان وارد فاز اجرایی شده‌اند.

او با اشاره به وقفه طولانی در توسعه مخازن جوان اظهار کرد: «پس از حدود ۱۵ سال وقفه در توسعه مخزن‌های جوان شرکت نفت مناطق مرکزی ایران که آخرین مورد آن به میدان پارسیان در سال ۱۳۸۸ بازمی‌گردد، توسعه همزمان سه میدان دی، خارتنگ و توس در دستور کار قرار گرفت.»

قنواتی با تأکید بر زمان‌بری معمول چنین پروژه‌هایی افزود: «توسعه یک مخزن جوان در کشور به‌طور معمول دست‌کم ۴۸ ماه زمان می‌برد، اما این سه میدان به‌صورت همزمان و در کمتر از ۱۶ ماه به مرحله اجرا و بهره‌برداری رسیده‌اند یا در آستانه بهره‌برداری قرار دارند.»

پایان ۲۰ سال انتظار

میدان گازی توس در شهرستان سرخس واقع در استان خراسان رضوی، در منطقه صفر مرزی سرخس و در فاصله حدود ۵۰ تا ۶۰ کیلومتری پالایشگاه شهید هاشمی‌نژاد قرار دارد و با ذخایر درجای حدود ۵۸ میلیارد مترمکعب گاز، یکی از منابع کلیدی شمال‌شرق کشور به‌شمار می‌رود.

علیرضا شریعت، رئیس مهندسی پروژه‌های شرق کشور در شرکت نفت مناطق مرکزی ایران، درباره وضعیت تولید فعلی میدان گفت: «در حال حاضر روزانه ۱.۵ میلیون مترمکعب گاز ترش از میدان توس تولید می‌شود که بالاتر از برنامه اولیه ۱.۲۵ میلیون مترمکعبی است.»

او با اشاره به روند تکمیل چاه‌ها افزود: «عملیات حفاری یکی از چاه‌ها در مراحل پایانی قرار دارد و تنها حدود ۲۰۰ متر تا رسیدن به عمق هدف باقی مانده است. پیش‌بینی می‌کنیم طی دو تا سه هفته آینده این چاه نیز به مدار تولید متصل شود.»

شریعت همچنین تأکید کرد: «با تکمیل چهار حلقه چاه در فاز نخست، ظرفیت تولید میدان به ۳ میلیون مترمکعب در روز خواهد رسید و در فاز دوم، هدف‌گذاری ما دستیابی به تولید ۵ میلیون مترمکعب در روز است.»

به گفته او، تأخیر چندین‌ساله در توسعه این میدان ناشی از «تحریم‌ها، محدودیت‌های بودجه‌ای و چالش‌های مهندسی» بوده اما با تأمین منابع مالی و تغییر رویکرد مدیریتی، پروژه به مرحله اجرا رسید.

پیشرفت ۹۲ درصدی مهندسی

حامد معصومی، مجری طرح توسعه میدان گازی توس، نیز با اشاره به ابعاد فنی پروژه اعلام کرد: «طرح توسعه میدان توس در دو بخش روسطحی و زیرسطحی با سرمایه‌گذاری ۱۲۰ میلیون یورو تعریف شده و در بخش مهندسی بیش از ۹۲ درصد پیشرفت حاصل شده است.»

او ادامه داد: «در بخش تأمین کالا نیز به پیشرفت ۹۰ درصدی رسیده‌ایم و حدود ۶۰ درصد اقلام وارد سایت شده است. با تکمیل عملیات حفاری چاه‌ها، روند پیشرفت اجرایی شتاب بیشتری خواهد گرفت.»

معصومی با اشاره به اجرای پروژه در شرایط تحریمی گفت: «این طرح بدون کمترین وابستگی به دانش فنی خارج از کشور اجرا شده و امروز دانش فنی آن در مجموعه کارفرما و پیمانکاران داخلی نهادینه شده است.»

توسعه کم‌هزینه با تکیه بر ساخت داخل

سرمایه‌گذاری پروژه توس حدود ۱۲۰ میلیون یورو بوده که از منابع داخلی شرکت ملی نفت ایران تأمین شده است. به گفته مدیران پروژه، بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد تجهیزات از سازندگان داخلی تهیه شده و اجرای طرح با همکاری پیمانکار ایرانی «جندی‌شاپور» انجام شده است.

قنواتی در این‌باره تصریح کرد: «میدان گازی توس از نظر هزینه سرمایه‌گذاری یکی از کم‌هزینه‌ترین مخزن‌های جوان توسعه‌یافته کشور است و با رقمی معادل حدود یک‌سوم هزینه توسعه میدان‌های مشابه اجرا شده است.»

او همچنین با اشاره به اثرات اقتصادی پروژه افزود: «افزون بر کاهش وابستگی، این پروژه زمینه اشتغال مستقیم و غیرمستقیم بیش از هزار نفر را در منطقه فراهم کرده است.»

مسیر سخت با توان ملی

این پروژه شامل حفاری و تکمیل چهار حلقه چاه گازی، احداث تأسیسات روسطحی و اجرای خطوط انتقال است. گاز تولیدی پس از انتقال از طریق خطوط ۶ اینچ به مرکز جمع‌آوری، با خط لوله ۴۰ کیلومتری ۱۶ اینچ به مرکز اندازه‌گیری در ورودی پالایشگاه شهید هاشمی‌نژاد ارسال می‌شود و پس از فرآورش وارد شبکه سراسری خواهد شد.

تاکنون حفاری یک حلقه چاه به‌طور کامل پایان یافته و سه حلقه دیگر در مراحل پایانی تکمیل قرار دارند. عملیات تکمیل چاه‌ها شامل نصب رشته لوله مغزی، تجهیزات درون‌چاهی، پکرها، انجام اسیدکاری در صورت نیاز، نصب تجهیزات سرچاهی و انجام آزمون‌های فشار و تثبیت است. به گفته مدیران پروژه، چالش‌هایی همچون هرزروی گل حفاری نیز با اتکا به دانش فنی نیروهای داخلی مدیریت و برطرف شده است.

تأثیر راهبردی بر پایداری گاز شمال‌شرق

تکمیل میدان توس در کمتر از ۱۶ ماه، آن هم در شرایط تحریمی و نوسانات ارزی، اکنون به‌عنوان نمونه‌ای موفق از توسعه سریع، کم‌هزینه و متکی بر توان داخلی معرفی می‌شود. پروژه‌ای که پس از حدود دو دهه انتظار، سرانجام روشن شد و نه‌تنها امنیت انرژی شمال‌شرق را تقویت کرد، بلکه پیام روشنی برای آینده صنعت گاز ایران دارد: بازگشت توسعه میادین جدید به اولویت نخست.

برداشت گاز از این میدان گازی در کنار دیگر میدان‌های منطقه، خوراک پالایشگاه شهید هاشمی‌نژاد را تقویت می‌کند و در تأمین گاز استان‌های شمال‌شرق از جمله خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، سمنان و گلستان نقش مؤثری خواهد داشت. این افزایش تولید نه‌تنها مصرف خانگی، بلکه نیاز نیروگاه‌ها، صنایع و پتروشیمی‌های منطقه را نیز پوشش می‌دهد و به تثبیت فشار شبکه سراسری در دوره‌های اوج مصرف کمک می‌کند.

توسعه همزمان سه مخزن جوان پس از ۱۵ سال وقفه، صرفاً یک دستاورد تولیدی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از تغییر رویکرد در سرعت، هزینه و مدل اجرای پروژه‌های بالادستی صنعت گاز است. اگر این روند تداوم یابد، می‌توان انتظار داشت نقشه انرژی شمال‌شرق کشور در سال‌های آینده با ثبات بیشتری همراه شود و توسعه میدان‌های جدید با شتابی فراتر از گذشته دنبال شود.