اروپا معتقد به حل مسأله اوکراین تحت رهبری آمریکا است/ روسیه خواهان خروج از مذاکرات ژنو با دست پر است

علی بیگدلی، کارشناس مسائل منطقه با اشاره به مذاکرات ژنو در مورد جنگ اوکراین در گفت‌وگو با ایلنا اظهار کرد: حدود ۲۰ روز پس از آغاز جنگ اوکراین اعلام کردم که روسیه با توجه به سوابق تاریخی‌اش دست خالی از این میدان بازنخواهد گشت. اکنون نیز همان اتفاق در حال رخ دادن است. در واقع، وضعیت همیشه دو حالت دارد؛ یا روسیه به اهداف مورد نظر خود دست پیدا کرده و با قدرت در موقعیت خود باقی مانده، یا اینکه شرایط به گونه‌ای پیش رفته که حتی ایالات متحده نیز در عمل از موقعیت روسیه دفاع می‌کند. در این میان، روسیه دو امتیاز برجسته به دست آورده است. از سوی دیگر، یکی از دلایل مهم این وضعیت، ناکامی اتحادیه اروپا در عمل به‌عنوان یک نهاد یکپارچه و منسجم بود. بسیاری از کشورهای اروپایی با ارائه کمک‌های گسترده مخالف بودند و همین مسأله نشان داد که در نهایت، مسیر به سمت آشتی و توافق پیش خواهد رفت. پس از این آشتی نیز به‌طور طبیعی انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار خواهد شد و به نظر می‌رسد رئیس‌جمهوری فعلی مجدداً انتخاب نخواهد شد.

وی ادامه داد: در این چارچوب، سیاست دونالد ترامپ در حمایت و پشتیبانی از ولادیمیر پوتین، با هدف پایان دادن به جنگی که اکنون نزدیک به چهار سال از شروع آن گذشته و هزاران کشته برجای گذاشته، می‌تواند به‌عنوان یک برگ برنده عمل کند؛ نخست به سود پوتین و سپس به سود ترامپ. حتی این احتمال مطرح است که ترامپ این روند را به‌عنوان دستاوردی در مسیر کسب جایزه صلح نوبل تلقی کند. بر همین اساس، به نظر می‌رسد این‌بار مذاکرات به نتیجه‌ای قطعی خواهد رسید. اروپایی‌ها نیز به این جمع‌بندی رسیده‌اند که باید سیاست‌های خود را با رویکرد ایالات متحده هماهنگ کنند. اگر سخنرانی‌ها و مواضع مطرح‌شده در کنفرانس امنیتی مونیخ را دنبال کرده باشید، متوجه می‌شوید که تلاش‌هایی برای ترمیم روابط اروپا و آمریکا صورت گرفت. در این چارچوب، بر اشتراکات فرهنگی و تمدنی دو سوی آتلانتیک تأکید شد و امتیازاتی نیز برای جلب رضایت اروپا در نظر گرفته شد. این اقدام در واقع پاسخی به دیدگاهی بود که پیش‌تر از سوی رئیس‌جمهوری سابق فرانسه مطرح شده بود؛ دیدگاهی که بر ضرورت استقلال راهبردی اروپا تأکید داشت، هرچند اروپا در عمل از توان کافی برای تحقق کامل آن برخوردار نبود.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: در نتیجه، ایالات متحده بار دیگر بر تعهد خود به اتحاد با اروپا در همه زمینه‌ها تأکید کرد و نوعی دلجویی و اطمینان‌بخشی نسبت به متحدان اروپایی انجام داد. همین امر موجب شد توجه اروپایی‌ها به این نکته جلب شود که حل‌وفصل این بحران در نهایت تحت رهبری آمریکا و در چارچوب اهداف و نقشه‌های واشنگتن انجام خواهد شد. پیش‌بینی من نیز این است که نتیجه نهایی در همین مسیر رقم خواهد خورد. در خصوص نگاه روسیه، باید توجه داشت که هم‌زمان با انجام مذاکرات، شاهد ادامه حملات نظامی نیز هستیم، حتی در شرایطی که ولودیمیر زلنسکی پیشنهاد آتش‌بس را پذیرفته است. این وضعیت بخشی از سناریوی شناخته‌شده در دیپلماسی قدرت است. هنگامی که کشورها وارد مذاکره می‌شوند، طرفی که از قدرت نظامی برتر برخوردار است، معمولاً تلاش می‌کند عملیات نظامی خود را متوقف نکند تا با دست برتر پشت میز مذاکره حاضر شود.

وی افزود: برای مثال، صدام نیز زمانی که قصد مذاکره با ایران را داشت، اعلام کرده بود که آخرین موشک را او شلیک خواهد کرد و سپس مذاکره آغاز می‌شود. این اقدام در واقع نمایش قدرت بود. روسیه نیز به‌خوبی با این شیوه آشناست و اقدام‌های نظامی خود را در همین چارچوب انجام می‌دهد. به‌طور مشابه، دونالد ترامپ نیز در برخی موارد، هم‌زمان با تقویت آرایش نظامی، مسیر مذاکره را دنبال می‌کرد تا طرف مقابل تحت فشار بیشتری قرار گیرد. این اقدامات در چارچوب آداب و منطق دیپلماسی قدرت قابل درک است. احتمالاً امتیازات قابل‌توجهی به روسیه داده خواهد شد. در غیر این صورت، روسیه در همان خطوط فعلی که در اختیار دارد، باقی خواهد ماند. گفته می‌شود که در برخی مناطق مورد مناقشه، بر اساس همه‌پرسی‌هایی که برگزار شده، بخش قابل‌توجهی از جمعیت خواستار پیوستن به روسیه شده‌اند و از پوتین درخواست حمایت کرده‌اند. بنابراین، به احتمال زیاد این سرزمین‌ها در نهایت تحت حاکمیت روسیه باقی خواهند ماند.

بیگدلی در پایان خاطرنشان کرد: در مقابل، دو تعهد اصلی نیز مطرح شده است؛ نخست اینکه اوکراین عضو ناتو نخواهد شد و دوم اینکه هیچ نیروی نظامی یا نهاد امنیتی اروپایی یا آمریکایی برای مقابله با روسیه در خاک اوکراین مستقر نخواهد شد. البته ممکن است عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا همچنان به‌عنوان یک احتمال مطرح باشد، اما عضویت در ناتو به‌طور قطعی منتفی به نظر می‌رسد. همچنین احتمال دارد محدودیت‌هایی بر اندازه و توان نظامی اوکراین اعمال شود. در مجموع، به نظر می‌رسد ولادیمیر پوتین با دست پر وارد مذاکرات شده و با دست پر نیز از آن خارج خواهد شد. در غیر این صورت، چنین نتیجه‌ای می‌تواند پیامدهای سیاسی جدی برای او به همراه داشته باشد؛ همان‌گونه که در بحران موشکی کوبا، عقب‌نشینی اتحاد جماهیر شوروی پیامدهای مهمی برای رهبری این کشور داشت. بنابراین، منطق تحولات نشان می‌دهد که روسیه تلاش خواهد کرد دستاوردهای خود را تثبیت کرده و مذاکرات را با حفظ این دستاوردها به پایان برساند.