ترامپ در صورت فراهم بودن اوضاع داخلی، به ونزوئلا سفر می‌کند/رویکرد واشنگتن در قبال اپوزیسیون کاراکاس

هادی اعلمی فریمان، کارشناس مسائل آمریکای لاتین با اشاره به اعلام دونالد ترامپ مبنی بر احتمال سفر وی به ونزوئلا در گفت‌وگو با ایلنا اظهار کرد: به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها حین و پس از ربایش نیکلاس مادورو یک اولتیماتوم جدی به مسئولان ونزوئلا داده‌اند و طرف ونزوئلایی نیز این پیام را دریافت کرده است. من معتقدم از همان زمانی که نیکلاس مادورو ربوده شد، بحث‌هایی مطرح بود مبنی بر اینکه نوعی همکاری با واشنگتن از درون ساختار قدرت صورت گرفته است. به گمان من، احتمال صحت این موضوع بسیار بالا است و یکی از افرادی که نام او مطرح می‌شود، دلسی رودریگز است، هرچند ممکن است افراد دیگری نیز در این روند نقش داشته باشند که ما از آنها اطلاع نداریم. در مجموع، به احتمال زیاد هماهنگی‌هایی در داخل انجام شده است. بر اساس حمله‌ای که صورت گرفت، به نظر می‌رسد فرایند ریل‌گذاری به سمت ایالات متحده توسط رودریگز آغاز شد؛ به این معنا که حرکت تدریجی به سمت غرب در دستور کار قرار گرفت. 

وی ادامه داد: با این حال، رودریگرز با موانعی در داخل مواجه است. جریان چاویستا، هواداران مادورو، جنبش سوسیالیستی و همچنین حامیان سنتی نیروهای مسلح، همگی از جمله نیروهایی هستند که به طور سنتی از ساختار پیشین حمایت می‌کردند. در چنین شرایطی، پذیرفتن تغییر مسیر به سمت غرب برای این نیروها ساده نیست. به همین دلیل، رودریگز عملاً روی یک طناب باریک حرکت می‌کند؛ از یک سو تمایل دارد مسیر نزدیکی به ایالات متحده آمریکا را دنبال کند، و از سوی دیگر نمی‌تواند این موضوع را به‌صراحت در داخل مطرح کند. بنابراین، این تغییر مسیر با شیب ملایم و تدریجی در حال انجام است. نخستین اقدام مهم در این راستا، اجرای اصلاحات در حوزه انرژی بود. در مجمع مجلس ملی ونزوئلا و با هماهنگی رئیس مجلس، برخی قوانین به نفع شرکت‌های خصوصی تغییر یافت تا زمینه سرمایه‌گذاری برای این شرکت‌ها فراهم شود. همچنین، موضوع ارجاع اختلافات به محاکم بین‌المللی داوری مطرح شد و این مسئله از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا در دوران هوگو چاوز و مادورو، کل ساختار حقوقی و اجرایی کشور بر مبنای مقابله با تحریم‌ها و دور زدن آنها شکل گرفته بود. 

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: در آن دوره، تقریباً تمامی قوانین، مصوبات و دستورالعمل‌ها با هدف کاهش اثر تحریم‌ها طراحی شده بودند. اکنون، بازگرداندن این ساختار به سمت ایجاد امنیت حقوقی بیشتر و کاهش ریسک برای شرکت‌های خارجی، فرایندی زمان‌بر است که به‌صورت تدریجی در حال انجام است. در همین چارچوب، برخی گزارش‌ها نیز منتشر شده‌اند. برای مثال، بلومبرگ گزارشی منتشر کرد مبنی بر اینکه ونزوئلا یک محموله نفتی به اسرائیل صادر کرده است، هرچند دولت ونزوئلا بعداً این موضوع را تکذیب کرد. با این حال، از نحوه موضع‌گیری و استقبال کریس رایت، وزیر انرژی، می‌توان دریافت که سطح استقبال از همکاری‌های جدید بسیار بالا است. به نظر می‌رسد مدیریت بخش‌هایی از اقتصاد، به‌ویژه حوزه انرژی، عملاً به شکلی تنظیم شده که امکان همکاری گسترده با شرکت‌های آمریکایی فراهم شود. حتی این احتمال وجود دارد که دونالد ترامپ در آینده از این منطقه دیدار کند، البته به شرط آنکه شرایط داخلی لازم فراهم شود.

وی افزود: در حال حاضر، شرکت‌های بزرگ نفتی نیز در حال آماده‌سازی برای ورود به بازار ونزوئلا هستند. شرکت‌هایی مانند شورون، وی‌تول و کونوکو فیلیپس از جمله شرکت‌هایی هستند که یا فعالیت خود را آغاز کرده‌اند یا منتظر فراهم شدن شرایط مناسب برای سرمایه‌گذاری هستند. مسئله کلیدی برای این شرکت‌ها، ثبات سیاسی و تضمین امنیت سرمایه‌گذاری است. در حال حاضر، یکی از موضوعات اصلی مورد توجه آمریکا و شرکت‌های نفتی این است که رودریگز تا چه اندازه قادر خواهد بود ثبات سیاسی را در کشور برقرار کند. دولت فعلی ونزوئلا اکنون با یک چالش مهم مواجه است و آن ایجاد توازن میان شعارهای ضدآمریکایی سال‌های گذشته و شرایط جدیدی که می‌توان آن را نوعی «ماه عسل سیاسی» با واشنگتن توصیف کرد، می‌شود. در این میان، موضوع اپوزیسیون نیز مطرح است. به‌ویژه درباره ماریا کورینا ماچادو، تحلیل‌های مختلفی وجود دارد. برخی معتقدند که دولت ترامپ از او صرفاً به‌عنوان یک ابزار فشار محدود استفاده می‌کند و قصد ندارد او را به‌طور جدی وارد معادلات قدرت کند.

اعلمی فریمان گفت: بر اساس برداشت ما از استراتژی امنیت ملی ۲۰۲۵ آمریکا، به نظر می‌رسد که حوزه آمریکای لاتین، به‌ویژه کشورهای ضعیف‌تر این منطقه، به سمت همکاری بیشتر با واشنگتن حرکت کرده‌اند. البته برخی کشورها مانند برزیل مقاومت بیشتری نشان داده‌اند، اما بسیاری دیگر مسیر همکاری را در پیش گرفته‌اند. حتی رئیس‌جمهوری کلمبیا نیز دیدارهایی با ترامپ داشته و نشانه‌هایی از همکاری گسترده مشاهده می‌شود. این روند نشان می‌دهد که بسیاری از کشورهای منطقه آمریکای لاتین پیام استراتژیک آمریکا را دریافت کرده‌اند و به سمت غرب‌گرایی حرکت کرده‌اند. با این حال، این روند بدون مقاومت نخواهد بود. ممکن است مقاومت‌هایی از سوی نخبگان سیاسی، نظامی یا حتی افکار عمومی شکل بگیرد. با وجود این، روند کلی همکاری با آمریکا در حال تقویت است. حتی می‌توان این روند را نوعی «استعمار نوین» تعبیر کرد. برای مثال، برخی اظهارات طنزآمیز ترامپ، از جمله اشاره به نفت ونزوئلا به‌عنوان «نفت ما»، نشان‌دهنده نگاه بلندمدت آمریکا به منابع انرژی این کشور است. 

وی بیان داشت: در عین حال، اپوزیسیون ونزوئلا طی سال‌های گذشته به‌شدت تضعیف شده است. از زمان به قدرت رسیدن چاوز و به‌ویژه پس از کودتای سال ۲۰۰۱، ساختار اپوزیسیون به‌طور سیستماتیک تضعیف و بسیاری از رهبران آن زندانی، تبعید یا مجبور به مهاجرت شده‌اند. در نتیجه، اپوزیسیون فعلی توان چندانی برای تغییر معادلات سیاسی ندارد. به نظر می‌رسد آمریکا از تجربه شکست‌خورده خود در عراق درس گرفته است. در آنجا، حذف کامل ساختار قبلی و اجرای سیاست «بعثی‌زدایی» موجب بی‌ثباتی شدید شد. شرکت‌هایی مانند بکتل و هالیبرتون وارد عراق شدند و پل برمر به‌عنوان حاکم غیرنظامی منصوب شد، اما این سیاست در نهایت با شکست مواجه شد. اکنون به نظر می‌رسد آمریکا در ونزوئلا رویکرد متفاوتی اتخاذ کرده که حذف رأس هرم قدرت و همکاری با بدنه ساختار . 

وی در پایان خاطرنشان کرد: در این چارچوب، نیروهای مسلح همچنان کنترل کشور را در اختیار دارند، اما جهت‌گیری کلی در حال تغییر است. هرچند برخی مقامات آمریکایی از احتمال برگزاری انتخابات در ۱۸ ماه تا دو سال آینده سخن گفته‌اند، اما با توجه به ضعف اپوزیسیون و تقویت موقعیت جریان سوسیالیستی، این احتمال وجود دارد که جریان نزدیک به مادورو همچنان قدرت را حفظ کند. به‌ویژه اینکه ماجرای ربوده شدن مادورو، در داخل کشور تا حدی موجب تقویت جایگاه نمادین او شده و ممکن است بار دیگر به تقویت موقعیت جریان سوسیالیستی در انتخابات منجر شود.