منطقه آزاد انزلی؛ از احیای اعتماد سرمایه‌گذاران تا قطب ترانزیت ریلی سوخت در کریدور شمال

به گزارش ایلنا؛ منطقه آزاد انزلی در روزهای پایانی بهار ۱۴۰۵، چهره‌ای دگرگون‌شده از خود به نمایش گذاشت. از طرفی بسته شدن پرونده خسارت ۵۵۰ میلیارد تومانی مجتمع تجاری ونوس به عنوان یکی از سنگین‌ترین خسارت‌های تاریخ اصناف کشور و از طرف دیگر آغاز عملیات حمل ریلی مایعات (سوخت) از مجتمع بندری کاسپین برای نخستین بار، تصویر یک منطقه در حال عبور از بحران به سوی فرصت‌های راهبردی را به نمایش گذاشته است.

رشد ۴۰ درصدی تجارت خارجی گیلان در دو ماه ابتدایی سال، اتصال بندر کاسپین به شبکه سراسری ریلی و توجه همزمان به زیرساخت‌های روستایی و رویدادهای فرهنگی نشان می‌دهد که این منطقه آزاد رویکردی چندبعدی را در پیش گرفته است؛ رویکردی که در آن اقتصاد، مسئولیت اجتماعی و هویت فرهنگی در هم تنیده شده‌اند.

شفافیت مالی و امنیت سرمایه‌گذاری/ پایان بحران ونوس

پرداخت کامل ۵۵۰ میلیارد تومانی خسارت مجتمع ونوس در اواخر اردیبهشت ماه را باید نقطه عطفی در اعتمادسازی میان اصناف و نهادهای حاکمیتی دانست. آنچه این پرونده را از سایر موارد مشابه متمایز می‌کند، سرعت عمل و هماهنگی بین سازمان منطقه آزاد انزلی و بیمه ایران است. پرداخت ۱۰۰ میلیارد تومان علی‌الحساب اولیه و ۱۵۰ میلیارد تومان برای تجهیزات، پیش از نهایی شدن برآورد قطعی، نشانگر رویکردی جدید در حمایت از سرمایه‌گذاران بود. با نهایی شدن این پرونده، مسیر احیای ظرفیت‌های تجاری و گردشگری مجتمع ونوس هموار شده و سیگنال روشنی به فعالان اقتصادی داد. اینکه؛ امنیت سرمایه‌گذاری در مناطق آزاد، خط قرمز نهادهای مالی و اجرایی است.

جهش بهره‌وری و ترانزیت ریلی سوخت؛ تحولی تاریخی در حمل‌ونقل

در حوزه عملیاتی و اقتصادی، بندر کاسپین به موتور محرک منطقه تبدیل شده است. مهم‌ترین رویداد اخیر، آغاز عملیات حمل ریلی مایعات (سوخت) از این بندر برای نخستین بار در تاریخ منطقه است. محموله ۵ هزار تنی سوخت که از مبدأ روسیه از طریق دریای خزر وارد شده، اکنون با بهره‌گیری از ناوگان ریلی به مقصد افغانستان ترانزیت می‌شود.

پیش از این، ترانزیت محمولات عمدتاً به روش ترکیبی دریایی-جاده‌ای انجام می‌شد که هم هزینه‌بر بود و هم چالش‌های زیست‌محیطی و ترافیکی متعددی ایجاد می‌کرد؛ اما اکنون با تکمیل زیرساخت‌های ریلی و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی برای نصب تجهیزات بارگیری ایمن مایعات به واگن‌های مخزن‌دار، روش حمل ترکیبی دریایی-ریلی عملیاتی شده است.

وعده «حمل یکسره» (Through transport) از کشتی به واگن‌های قطار نیز به زودی محقق خواهد شد. این تحول، هزینه‌های لجستیک را کاهش داده، جایگاه ایران را به عنوان هاب منطقه‌ای تقویت می‌کند و مسیر را برای ترانزیت سایر کالاها مانند محصولات پتروشیمی و غلات هموار می‌کند.

آمارها هم گویای شتاب رشد هستند؛ تخلیه کالای اساسی در بندر کاسپین طی دو ماه نخست سال جدید با رشد ۳۴ درصدی به ۱۱۱ هزار تن رسیده و تخلیه غلات با جهشی خیره‌کننده ۳۵۸ درصدی، از ۱۶ هزار تن به بیش از ۷۱ هزار تن افزایش یافته است. توسعه انبارهای مسقف و تجهیز اسکله‌ها، عوامل کلیدی این موفقیت هستند.

همزمان، معاون فنی راه‌آهن کشور از تسریع در تکمیل زیرساخت‌های ریلی متصل به منطقه آزاد انزلی بازدید کرد. در سطح فراتر، استاندار گیلان از رشد ۴۰ درصدی واردات، صادرات و ترانزیت از بنادر استان خبر داده و فعال شدن مسیر چین-دریای خزر-انزلی را نشانه تغییر نگاه فعالان اقتصادی به شمال کشور دانست.

همچنین استاندار قزوین از امضای تفاهمنامه همکاری با منطقه آزاد انزلی برای توسعه تجارت و تأمین مواد اولیه صنایع خبر داده که می‌تواند قزوین را به دهکده لجستیک کریدور شمال‑جنوب تبدیل کند.

مسئولیت اجتماعی و برنامه‌های سال جدید؛ از عمران روستایی تا مکتب ملوان

در کنار تحولات اقتصادی، رویکرد فرهنگی‑اجتماعی منطقه آزاد انزلی نیز پررنگ شده است. مدیرعامل سازمان به همراه معاونان خود از سه روستای چپرپرد زمان، امیربکنده و ولی‌آباد بازدید میدانی کرد و دستور تسریع در اجرای پروژه‌های عمرانی و زیرساختی صادر شد.

در بودجه سال جاری، ۱۲۰ میلیارد تومان برای عمران روستایی اختصاص یافته و تشکیل شورای توسعه روستایی، رویکرد جدیدی در پیگیری مطالبات محلی است.

در بعد فرهنگی، برگزاری دومین رویداد «کاپیتان» با تجلیل از غفور جهانی و گرامیداشت یاد سیروس قایقران و همچنین رونمایی از کتاب «قصه‌های سیروس» نشان می‌دهد که اقتصاد و فرهنگ در این منطقه مکمل یکدیگر هستند. تأکید بر «مکتب ملوان» به عنوان میراث اخلاقی و هویت انزلی‌چی‌ها، تلاشی برای تقویت سرمایه اجتماعی از طریق ورزش است.

رویداد «ایران جان» نیز با محور میراث فرهنگی و زیست‌بوم در پارک روستایی چپرپرد برگزار شد. در حوزه مهارت‌آموزی نیز، معاون وزیر کار و رئیس سازمان فنی و حرفه‌ای کشور از منطقه آزاد انزلی بازدید کرد و بر ایجاد مراکز تخصصی مهارت‌آموزی با محور اقتصاد دریامحور تأکید شد.

عملیات لایروبی حوضچه آرامش و اسکله تفریحی مارینا نیز با پیشرفت فیزیکی ۲۷ درصدی در حال اجراست و تاکنون ۳۱ هزار مترمکعب از ۱۸۰ هزار مترمکعب لایروبی شده است.

سازمان منطقه آزاد انزلی با بیش از ۲۴ هزار نفر اشتغال (۹۰ درصد بومی) در محدوده خود و تمرکز بر بسته‌بندی صادراتی، نشان داده است که برنامه سال جدید خود را بر سه محور توسعه ریلی، توانمندسازی روستایی و گردشگری دریایی استوار کرده است.

در نهایت اینکه؛ منطقه آزاد انزلی در یک ماه اخیر ثابت کرده که از ظرفیت بحران عبور کرده و وارد فهرست بازیگران اصلی کریدورهای شمال‑جنوب و شرق‑غرب شده است.

بسته شدن پرونده ونوس اعتماد را بازگرداند، ترانزیت ریلی سوخت آن هم برای نخستین بار؛ جایگاه ژئوپلیتیک را تثبیت کرد، بازدید از روستاها و رویدادهای فرهنگی سرمایه اجتماعی را تقویت کرد و لایروبی مارینا گردشگری دریایی را متحول خواهد کرد؛ با این وجود چالش اصلی، تداوم این شتاب و تبدیل رشد مقطعی به توسعه پایدار و اشتغال پایدار است.

در صورت تکمیل زیرساخت‌های ریلی و مهارت‌آموزی نیروی بومی، انزلی می‌تواند به الگوی موفق مناطق آزاد در تراز جمهوری اسلامی تبدیل شود.