رفتارهای جامعه‌شناختی ایرانیان عامل کلیدی در تداوم هویت ملی / واکنش مردم به تهدیدات توانایی جامعه در تبدیل بحران به فرصت است

عباس خسروانی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، افزود: این فرهنگ مقاومت نه تنها به عنوان یک پاسخ سیاسی یا نظامی، بلکه به عنوان یک عامل اجتماعی، روانی و هویتی، در ساختار ذهنی و احساسی جامعه ایرانی ریشه دوانده است. ایرانیان، با وجود تنوع اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، در یک چارچوب مشترک هویتی و ملی یعنی «ایران» عمل می‌کنند. این میهن‌دوستی، در تمامی اقشار جامعه حتی منتقدان حکومت، قابل مشاهده است و نشان‌دهنده یک احساس عینی و عمیق از تعلق به میهن است.

وی ادامه داد: این احساس میهن‌دوستی که از طریق تجربیات تاریخی و آموزه‌های دینی و همچنین ارزش‌های اخلاقی و ملی تقویت شده است، به عنوان یک عامل انسجام اجتماعی و پایداری ملی در نظر گرفته می‌شود و همچنین به عنوان محرکی قدرتمند برای تداوم مقاومت و اتحاد جمعی عمل می‌کند. بنابراین وطن‌دوستی در کشوری مانند ایران، نه صرفاً یک احساس عاطفی، بلکه یک پدیده جامعه‌شناختی و روانی است که در ساختارهای اجتماعی، هویتی و فرهنگی جامعه ایرانی نهادینه شده است.

رفتارهای جامعه‌شناختی ایرانیان عامل کلیدی در تداوم هویت ملی

این مدرس دانشگاه به تشریح ملموس‌تر رفتارهای ایرانیان در شرایط جنگی اشاره کرده و اظهار داشت: این رفتارهای جامعه‌شناختی که در میان ایرانیان بسیار برجسته است، همواره به عنوان یک عامل کلیدی در تداوم هویت ملی و مقاومت در برابر تهدیدات خارجی و داخلی مطرح می‌گردد. یکی از ویژگی‌های بارز و قابل تأمل در جامعه‌شناختی جنگ امروز ایران، رفتار متمدنانه و مسئولیت‌پذیری اجتماعی مردم در مواجهه با تهدیدات خارجی است که به شکل چشمگیری در شرایط بحرانی نمایان شده است.

خسروانی به تقابل رفتارهای جامعه‌شناختی ایرانیان در برابر دیگر اتفاقات و رویدادهای اجتماعی اشاره داشته و در این خصوص تصریح کرد: این رفتارها که در مقابل واکنش‌های معمول در جنگ‌های تاریخی مانند ناآرامی‌های اجتماعی، شورش‌های مردمی، تهاجم به فضای عمومی، یا رفتارهای غیرمنطقی مانند تجمع در فروشگاه‌ها و غارت‌گری، بی‌نظیر به نظر می‌رسد، نشان‌دهنده سطح بالایی از نهادینه‌شدن ارزش‌های اخلاقی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و همبستگی ملی در ساختار ذهنی جامعه ایرانی است.

وی به ارزیابی رفتارهای جامعه ایرانی به لحاظ مواجه شدن با شرایط جنگی پرداخته و در این رابطه بیان داشت: از دیدگاه جامعه‌شناختی، این پدیده نه تنها نشان‌دهنده تأثیر عمیق فرهنگ مقاومت و میهن‌دوستی، بلکه نتیجه‌ای از تربیت اجتماعی، آموزه‌های فرهنگی ملی و نهادهای اجتماعی مانند خانواده، مدرسه و رسانه‌ها است که در طول سالیان متمادی، ارزش‌های هم‌افزایی، صبر، و وفاداری به میهن را در جامعه تقویت کرده‌اند. پدیده‌ای که از دیدگاه جامعه‌شناسی باید در ابعاد وسیع‌تری به آن پرداخته شود.

واکنش مردم به تهدیدات توانایی جامعه در تبدیل بحران به فرصت است

این مدرس دانشگاه تأکید کرد: واکنش مردم به تهدیدات خارجی به شکل متحد در بطن خیابان‌ها، نه به عنوان یک واکنش عاطفی یا خشونت‌آمیز، بلکه به عنوان یک عمل اجتماعی متمدنانه و هدفمند، نشان‌دهنده تکامل هویت ملی و توانایی جامعه در تبدیل بحران به فرصتی برای تقویت انسجام اجتماعی و اتحاد ملی است. این پدیده، در چارچوب نظریه‌های جامعه‌شناختی «انسجام اجتماعی» و «هویت گروهی»، به عنوان یک نمونه موفق از تاب‌آوری اجتماعی در برابر بحران‌های بزرگ، مورد توجه قرار می‌گیرد.

خسروانی به بررسی ابعاد دیگری از رفتارهای جامعه‌شناختی در مواجه اقشار مختلف مردم با شرایط جنگی پرداخته و در این خصوص ابراز داشت: همچنین از منظری دیگر نشان می‌دهد که جامعه ایرانی، با وجود چالش‌های داخلی و فشارهای خارجی، قادر به حفظ نظم اجتماعی، رعایت قوانین و ایجاد همبستگی جمعی در شرایط بحرانی است. بنابراین، رفتار متمدنانه مردم در جنگ، نه تنها نشانه‌ای از فرهنگ مقاومت، بلکه یک شاخص اصلی از سلامت اجتماعی و تکامل جامعه‌شناختی در جامعه ایرانی است.

وی اضافه کرد: یکی از مهمترین ویژگی‌های جامعه‌شناختی ایران در جنگ، نهادینه شدن صبر و تحمل در برابر مصیبت‌های جنگی به ویژه شهادت‌های غیرمستقیم و تهاجمات به اماکن مسکونی است که به طرز چشمگیری در رفتار جمعی و ساختارهای اجتماعی نمایان شه است. از دیدگاه جامعه‌شناختی، این صبر نه صرفاً یک واکنش عاطفی یا روانی، بلکه پدیده‌ای پیچیده و چندوجهی است که در چارچوب ارزش‌های فرهنگی و ملی، آموزه‌های دینی، و تجربیات تاریخی جامعه ایرانی ریشه دوانده است.

تاب‌آوری بالای جامعه در شرایط وقوع بحران

این مدرس دانشگاه به انسجام ملی به‌رغم وقوع شرایط جنگی موجود در کشور اشاره کرده و گفت: شهادت کودکان، زنان و مردم عادی در مناطق مسکونی، با وجود تأثیرات عمیق روانی و اجتماعی، نتوانسته است انسجام جامعه ایرانی را از بین ببرد. بلکه برعکس، به عنوان یک تحریک اخلاقی و ملی، به تقویت همبستگی جمعی، افزایش وفاداری به میهن و تثبیت هویت ملی منجر شده است. چنین رفتارهای جامعه‌شناختی از منظر علوم اجتماعی نشان‌دهنده تاب‌آوری بالای جامعه در شرایط وقوع بحران است.

خسروانی افزود: این پدیده، در چارچوب نظریه‌های جامعه‌شناختی «تحمل بحران» و «انسجام اجتماعی در شرایط تهدید»، نشان‌دهنده توانایی جامعه در حفظ نظم اجتماعی، ادامه فعالیت‌های زندگی روزمره و تداوم ساختارهای اجتماعی از خانواده تا مدرسه، بازار و مراکز فرهنگی است. زندگی در ایران در زمان جنگ به هیچ وجه متوقف نشده، بلکه با تغییرات ساختاری و رفتاری، به یک «زندگی مقاومتی» تبدیل شده که در آن صبر، امید، و وظیفه‌شناسی به عنوان ابزارهای اصلی بقاء و اتحاد جمعی عمل کردند.

وی ادامه داد: این پدیده، نه تنها نشان‌دهنده سلامت اجتماعی و تاب‌آوری جامعه، بلکه یک شاخص اصلی از تکامل هویت ملی و نهادینه‌شدن ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی در ساختار ذهنی و رفتاری مردم ایرانی است. بنابراین، صبر در برابر مصیبت و ادامه زندگی در شرایط جنگ، نه تنها نشانه‌ای از مقاومت فردی، بلکه نتیجه‌ای از یک فرهنگ اجتماعی و روانی پایدار و یک ساختار انسجام‌بخش ملی است که در بحران‌های بزرگ، به عنوان یک موتور اصلی برای حفظ هویت، نظم و امید عمل می‌کند.