موسیقی نواحی باید به سمت اقتصادی شدن برود/ پیام رسان فرهنگ بلوچ هستیم

به گزارش خبرنگار ایلنا،  موسیقی‌ها و آیین‌های باستانی و موسیقی‌ها و آوازهای مقامی را اغلب هنرمندان کم‌بضاعت و بی‌ادعای نواحی زنده نگاه داشته‌اند. این در حالی است که اغلب آنها در گمنامی به سر می‌برند و به سختی ارتزاق می‌کنند؛ به این دلیل که کاری جز موسیقی ندارند. آنها به دلایل مختلف نمی‌توانند در شهرهای‌شان کنسرت برگزار کنند؛ چون اعتبار و بودجه وجود ندارد یا در برخی شهرها، سالنی مناسب در کار نیست. در نهایت اگر همه این موارد مهیا باشد نیز تهیه‌کنندگان و موسسات برنامه‌گذار فرهنگی‌هنری ریسک برگزاری کنسرت‌های نواحی را نمی‌پذیرند؛ چراکه نسبت به موسیقی پاپ و گونه‌های بازاری،  سود مالی و بازده اقتصادی ندارد.

بنا به همه اینهاست که برگزاری جشنواره‌هایی با محوریت موسیقی نواحی یکی از ملزومات روزگار ما محسوب می‌شود. آیا جشنواره موسیقی نواحی که امسال برگزار نشد، می‌تواند تعداد کثیر نوازندگان و خوانندگان مناطق مختلف را پوشش دهد؟ مسلما خیر. لذا برگزاری جشنواره‌های دیگر یکی از نیازهای مهم موسیقی نواحی است. در این میان باید از جشنواره «بیت و حیران» نام برد که تلاش دارد اهالی موسیقی نواحی را در شهر سردشت گردهم آورد. 

یازدهمین دوره جشنواره موسیقی «بیت و حیران» به دبیری حسن حسن‌زاده و دبیری اجرایی ناصح بهرام‌بیگی، از ۱۱ تا ۱۳ آذر ماه ۱۴۰۴ در سالن یادمان شهدای شیمیایی ۷ تیر سردشت برگزار شد و برگزیدگان نیز معرفی شدند. 

«مستاگ پهره» از سیستان و بلوچستان یکی از گروه‌های شرکت‌کننده بود که در بخش گروه‌نوازی به طور مشترک با گروه «هاوار» مقام دوم را کسب کرد. 

خداداد شکَّل‌زهی، نادر نیک‌نژاد، مسلم نیک‌نژاد، شریف شکل‌زهی و محمد نیک‌نژاد اعضای گروه موسیقی «مستاگ پهره» از ایرانشهر هستند.  مسلم نیک‌نژاد سرپرست گروه «مستاگ پهره» که آن را خانوادگی می‌داند، درباره حضور در جشنواره بیت و حیران و دیگر موارد با ایلنا گفتگو کرد. 

درباره عنوان گروه که «مستاگ پهره» است، توضیح دهید. 

بگذارید اول معنای نام گروه را بگویم؛ واژه «مستاگ» به معنای «پیام‌رسان» است. «پهره» نیز نام قدیم ایرانشهر بوده است. دلیل انتخاب این عنوان این است که ما به زبان موسیقی، انشالله پیام‌رسان فرهنگ بلوچ هستیم. 

کمی از وضعیت موسیقی در ایرانشهر بگویید؛ هر چند همه می‌دانیم که هنرمندان عرصه نواحی همواره با کمبودها و معضلات و عدم حمایت‌ها مواجه هستند. 

بر خلاف تصور، ایرانشهر و البته سیستان و بلوچستان هنرمندان خوبی دارد که تعدادشان کم نیست.موسیقی ما بسیار با اصالت است؛ همانطور که موسیقی‌ دیگر نواحی کشور با اصالت است.  و اینکه ما در ایرانشهر بیشترین سهم را در کسب دکترای موسیقی استان‌مان داریم. اگر استاد شیرمحمد اسپندار را هم به حساب آوریم تعداد این دسته از هنرمندان که مدرک دکترا دارند شش نفر است. این استادان دکترای افتخاری خود را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرده‌اند. همه این‌ها یعنی موسیقی در شهر و دیار ما جدی است و هنرمندان برای بقای آن تلاش می‌کنند.

قدمت و اصالت موسیقی سیستان و بلوچستان و وجود هنرمندان به نام و مهم در این خطه از کشورمان، بر کسی پوشیده نیست. 

بله اما خب مشکلات عدیده‌ای هم وجود دارد. خودتان بهتر می‌دانید که همیشه مسئولان و مدیران نسبت به هنرمندان موسیقی نواحی کمترین توجه را داشته‌اند. در استان ما نیز کمترین نگاه به هنرمندان عرصه موسیقی است. البته مسئولان استان برای برگزاری جشنواره‌هایی با محوریت موسیقی کارهایی انجام می‌دهند. بله چنین کارها و تلاش‌هایی وجود دارد، اما آن اعتبار لازم برای برگزاری چنین رویدادهایی، بسیار اندک است. اتفاقی که باید رخ دهد این است که اعتبار بیشتری را به سیستان و بلوچستان، ایرانشهر و دیگر استان‌ها اختصاص دهند؛ تا به این واسطه لااقل گروه‌ها با هم در رفت و آمد باشند. این خودش نوعی کمک محسوب می‌شود. 

و البته افزایش تن‌خواه‌ها و دستمزدهای شرکت‌کنندگان هم موضوع جدی دیگری است. 

همینطور است. واقعیت این است که هنرمندان عرصه موسیقی استان ما و دیگر مناطق جز موسیقی کار دیگری بلد نیستند و شغل دیگری ندارند و به همین دلیل است که باید به آن‌ها کمک شود. متاسفانه اغلب بچه‌های موسیقی نواحی منبع در آمد خاصی ندارند. از باقی مشکلات و چالش‌ها که بگذریم، همین موضوع خودش به تنهایی، آسیبی بسیار جدی برای موسیقی محسوب می‌شود. اگر این معضل چندین‌ساله حل نشود مشکلات بیشتری پدید خواهد آمد و این موسیقی با اصالت نواحی مختلف کشور است که آسیب‌های جدی خواهد دید. به هرحال و در نهایت باید مسئولان برای حل این معضل تدابیر جدی اتخاذ کنند. 

خودتان چه تمهید و راه‌کاری را پیشنهاد می‌کنید؟ 

شخصا پیشنهادم این است که به سمت اقتصاد موسیقی برویم. این جریان اقتصادی باید شکل گیرد و وجود داشته باشد.  تولید آلبوم یکی از راه‌هاست. به هرحال آنچه اهمیت دارد تولید محتواست و آثار این‌ چنینی، در قالب آلبوم ماندگار خواهند بود. تولید، فروش و خرید آلبوم یعنی به جریان افتادن بخشی از اقتصاد موسیقی. 

البته این کار به صورت خصوصی و شخصی جریانی جدی ایجاد نمی‌کند؛ همانطور که تا امروز اتفاقی مستمر و جدی را رقم نزده است.

بله درست است و  حمایت‌هایی لازم است. یکی دیگر از کارهای مفید در این زمینه برگزاری کنسرت‌هایی با محوریت موسیقی محلی است. متاسفانه برگزاری کنسرت برای اهالی موسیقی نواحی امری محال و دور از ذهن است! باز هم چون حمایتی وجود ندارد. 

برگزاری کنسرت بچه‌های نواحی همواره برای خبرنگاران حوزه موسیقی و برخی منتقدان و مسئولان چالش بزرگی بوده است. این امر به ساز و کار مشخص با برنامه‌ای بلندمدت نیاز دارد. تهیه‌کنندگان پای اصلی ماجرا هستند که تا موسیقی پاپ هست سراغ موسیقی نواحی نمی‌روند چون مخاطبان کمتری دارد و سود سرشاری نصیب‌شان نمی‌کند. 

متاسفانه همینطور است که می‌گویید. اما به هر حال باید این جریان آغاز شود. در صورت برداشتن قدمی رو به جلوست که باب جدیدی برای هنرمندان و اقتصاد آن‌ها باز خواهد شد. تنها در این صورت است که می‌توان بچه‌های موسیقی را سر و سامان داد. 

از قدمت و حیات و استمرار فعالیت گروه «مستاگ پهره» بگویید. 

باید بگویم که «مستاگ پهره» گروهی کاملا خانوادگی است. ما چهار برادر هستیم. شریف شکل‌زهی هم یکی دیگر از نوازندگان ماست که او هم نوه خداداد شکل‌زهی است. موضوع دیگر جوان بودن گروه «مستاگ پهره» و اعضای آن است. همه اعضا موسیقی را به صورت سینه به سینه از نسل پیش از خود فرا گرفته‌اند و در ادامه آموخته‌های خود را در اختیار نسل بعد از خود قرار می‌دهند. 

با این حساب گروه‌تان همچنان وجود دارد و پر امید به فعالیت خود ادامه خواهد داد. 

بله همینطور است. 

به سراغ جشنواره «بیت و حیران» و حضورتان در این رویداد بگویید. این جشنواره به میزبانی سردشت برگزار می‌شود که شهری مرزی و کم امکانات است. کمی از این حضور بگویید. آیا از سوی دبیرخانه به جشنواره دعوت شدید یا فراخوان به دستتان رسید؟ 

حال که این سوال را پرسیدید اجازه دهید از روابط عمومی جشنواره بیت و حیران بابت اطلاع‌رسانی‌های انجام شده، تشکر کنم. فراخوان بسیار به موقع منتشر شد و ما نیز بر همین اساس به جشنواره آمدیم. تولید محتواهایی که از جشنواره داشتند کار بسیار بسیار ارزشمندی بود که انجام شد. این موارد شاید ظاهرا به چشم نیایند اما وقتی در میانه ماجرا باشید و شاهد امور باشید، درخواهید یافت که انجام درست این کارها واقعا جای تقدیر دارد.

متاسفانه جشنواره موسیقی نواحی امسال برگزار نشد و همین کاستی بر اهمیت جشنواره‌ای چون بیت و حیران که محوریتش موسیقی فولکوریک محلی است، افزوده است. آیا کیفیت و تنوع لازم را در جشنواره امسال شاهد بودید؟ 

بله. اتفاقا می‌خواستم تنوعی که می‌گویید را یکی از نقاط قوت جشنواره بیت و حیران بدانم. یکی از اتفاقات خوب این بود که از تمام مناطق کشور، در جشنواره حضور یافته بودند. رویداد امسال را باید رنگین‌کمانی از موسیقی اقوام مختلف کشور دانست. می‌دانید یکی از مزیت‌های جشنواره تعامل هنرمندان مناطق مختلف کشور با یکدیگر است. در جشنواره بیت و حیران، ارتباط خوبی میان هنرمندان با هم و هنرمندان با مردم و مخاطبان شکل گرفت. از سویی بین هنرمندان و مسئولان نیز ارتباط‌های خوبی حاصل شد. ایجاد چنین پل ارتباطی را برای آینده بسیار مثبت و خوب می‌دانم. همین ارتباطات می‌تواند مسیر جدیدی برای برنامه‌های بعدی باشد. 

چندمین بار بود که در جشنواره بیت و حیران حضور یافتید؟ 

این اولین دوره‌ای بود که در جشنواره بیت و حیران حضور یافتم. اینگونه بود که فراخوان را در فضای مجازی دیدیم و سپس با پر کردن فرم برای حضور اعلام آمادگی نمودیم. این فراخوان به دست بسیاری از دوستان عرصه موسیقی نواحی رسیده بود. 

سردشت برای مسافران محل اسکان آنچنانی ندارد، با این وجود چقدر از میزبانی برگزارکنندگان رضایت داشتید؟ 

از آنجا که خودم در زمینه برگزاری رویدادی چون جشنواره لیلوی لوار (به میزبانی ایرانشهر با پوشش موسیقی جنوب شرق کشور)، تجاربی دارم و مجری این رویداد بودم؛ بر کمبودها اشراف کامل داشتم. این جشنواره در اولین دوره خود با حضور ۱۶ گروه و اجرای هنرمندان ایرانشهر به مدت دو شب در پارک بوستان نماز این شهرستان برگزار شد. گروه‌های موسیقی کرمان، هرمزگان، بوشهر و سیستان و بلوچستان در این جشنواره هنرنمایی کردند. کلا ۸۹ هنرمند منطقه جنوب شرق ایران در جشنواره لیلوی لوار حضور یافتند. می‌خواهم بگویم به کمبودها و اتفاقات غیر قابل‌پیش‌بینی اشراف دارم. می‌دانستم که سردشت شهری است مانند ایرانشهر؛ با کمترین امکانات. سردشت هم به لحاظ زیرساختی و وجود خوابگاه‌ها و محل‌های اسکان دچار کمبود است. می‌دانستم که این شهر شاید به لحاظ منابع مالی ضعیف باشد، اما همت مردم کردستان و سردشت یکی از عوامل مهم کیفیت جشنواره بود. این همت و پشت هم بودن مردم سردشت برایم جالب بود و آن را یکی از عوامل موفقیت جشنواره بیت و حیران می‌دانم. اینکه یک خانم به عنوان رییس یک موسسه بیاید و بخشی از هزینه‌ها را تامین کند، درخور تحسین است؛ چراکه به هرحال چنین کاری ریسک محسوب می‌شود. من از سوی خودم و اعضای گروه از ایشان بسیار تشکر می‌کنم. 

گاه هنرمندان با نگاه انتقادی به جشنواره‌ها می‌آیند که به جا هم هست. جشنواره بیت و حیران در این زمینه خیلی بی‌حاشیه بود. 

در جشنواره‌های رقابتی آنچه اهمیت دارد نوع انتخاب داورهاست.

اگر تیم داوری ضعیف باشد و هنرمندان برخی از اعضا را قبول نداشته باشند، رقابت بی‌معنا خواهد شد. 

همینطور است که می‌گویید. در این زمینه و در بخش گروه‌نوازی نیز انتخاب‌های خوبی صورت گرفته بود. استاد علی‌اکبر مرادی یکی از داوران بود. و خب ایشان را باید یکی از چهره‌های برجسته موسیقی نواحی و تنبور دانست. استاد اردشیر کامکار، همینطور کاک حیدر کاکی نیز دیگر اعضای تیم داوری بودند. از دیگر داوران این بخش باید به آقایان مجتبی قیطاقی، محمدعلی مرآتی اشاره کنم. این افراد از بزرگان موسیقی نواحی کشور هستند و ارزیابی آثار بخش گروه نوازی با آن‌ها بوده است. بله در تایید حرف شما باید بگویم اینکه چه فرد یا افرادی به عنوان داور در یک جشنواره حضورمی‌یابند، مستقیما بر کم و کیف و خروجی جشنواره تاثیر دارد. 

در این میان موضوع مهمی وجود دارد که از اهمیت وافر موسیقی نواحی نزد بزرگان حکایت دارد. اگر توجه کنید معمولا خیلی از استادان به عنوان داور در خیلی از جشنواره‌ها حضور نمی‌یابند. مثلا جشنواره موسیقی فجر چنین است. اما زمانی که پای موسیقی نواحی وسط باشد مضایغه نمی‌کنند. یا مثلا در جشنواره موسیقی جوان که نوعی آزمون برای رده‌های سنی پایین محسوب می‌شود، چهره‌های شاخص موسیقی نواحی مختلف کشور را می‌بینیم. این درحالی است که معمولا جشنواره‌های کوچک و شهرستانی دستمزدهای زیادی به داوران نمی‌دهند، چون بودجه ندارند. 

درست است. آنچه گفتید به این معناست که موسیقی نواحی همواره برای بزرگان و استادان معاصر اهمیت دارد. حضور چنین بزرگانی در جشنواره‌ای که خارج از پایتخت برگزار می‌شود، گویای اعتبار آن رویداد است. 

در نهایت از نحوه داوری‌ها رضایت داشتید؟ 

بله به هرحال ارزیابی در عرصه موسیقی کار دشواری است. اما خب قطعا حین اجرایی که داشتیم تیم داوری مواردی را دیده و چیزهایی را می‌دانسته که ما متوجه‌شان نبوده‌ایم. مطمئنا کم‌کاری‌هایی داشته‌ایم که منجرشده از سوی تیم داوران نمره کامل را نگیریم. 

یعنی هیچ انتقادی به نوع داوری‌ها ندارید؟ 

خیر. به هرحال تیم داوری نمی‌تواند همیشه همه را راضی نگه دارد. 

بله و خب نمی‌توان سلایق داوران نسبت به آثار را نیز نادیده گرفت. از اینکه مقام دوم را مشترکا کسب کرده‌اید، ناراضی نیستید؟ 

همین که ما از سیستان و بلوچستان با فاصله‌ای خیلی زیاد و طی کیلومترها فاصله به سردشت رفتیم و از منطقه‌ای دور افتاده، مقام دوم را کسب کردیم؛ خودش برای ما رتبه اول محسوب می‌شود. ما به اتفاقات رخ داده خوش‌بین هستیم. اینکه گروهی جوان موفق شده پا جای پای پدران خودشان بگذارد و هرکدام برای خودشان اسم و رسم کسب کنند، امتیازی مثبت برای ماست. 

در جشنواره بیت و حیران چه رپرتوارها یا قطعاتی را نواختید؟ 

با توجه به اینکه عنوان جشنواره بیت و حیران بود ما به اجرای دو قطعه عاشقانه پرداختیم. آنچه نواختیم راویتی از عاشق و معشوق بود. قطعه دیگری را اجرا کردیم که به موسیقی مخصوص مراسم عروسی و دامادی منطقه خودمان اختصاص داشت. یک قطعه گواتی هم اجرا کردیم. 

مراسم گواتی همان ذکرخوانی‌ها با ریشه مذهبی است؟ 

بله یکی از انواع موسیقی درمانی در منطقه ما نیز هست. 

در بخش پایانی گفتگو بپردازیم به قضیه چالش‌برانگیز بیمه هنرمندان. خودتان و اعضای گروه «مستاگ پهره» بیمه هستید و در صندوق اعتباری هنر عضو شده‌اید؟ 

دو نفر از اعضای گروه که برادران خودم هستند، کار اداری دارند و تحت پوشش بیمه قرار دارند. در رابطه با صندوق اعتباری هم باید بگویم کارها در حال انجام است. با آقای احمدی مدیرعامل صندوق اعتباری هنر دیداری داشتیم. به دفترشان رفتیم و موسیقی هم اجرا کردیم. مشکلات بچه‌ها را مطرح کردیم و قرار است به امور آن‌ها پرداخته شود. اگر رسانه‌ها نیز به نفع هنرمندان نواحی پی‌گیر چنین اموری باشند، کارها زودتر و بهتر انجام خواهد شد. به جز قضیه بیمه دو یا سه نفر از اعضای گروه نیز عضو صندوق اعتباری هنر نیستند که مشخصات‌شان را ارائه کرده‌ایم تا انشالله کارشان انجام شود. به ما گفتند در کوتاه‌ترین زمان ممکن کار انجام می‌شود و امیدواریم چنین باشد. 

از فعالیت‌های آینده گروه «مستاگ پهره» بگویید. 

گروه‌مان برای حضور در جشنواره موسیقی فجر موافقت‌های اولیه را اخذ کرده است. مورد دیگر که ناگفته ماند و یادآوری‌اش را لازم می‌دانم این است که گروه ما در بخش خوانندگی نیز موفق به اخذ درجه A شد که بالاترین نمره است. 

آیا ناگفته‌ای باقی مانده؟ 

از همه عوامل و افرادی که در جشنواره حضور داشتند و شبانه‌روزی کار می‌کنند، بابت زحماتشان ممنونم. به هرحال کار اجرایی بسیار دشوار است. از مدیران استانی، مدیران شهرستان، مدیرعامل صندوق اعتباری هنر و بقیه مسئولان و دوستان بابت زحمات‌شان ممنونم که لطف کردند و کمک کردند تا در جشنواره حضوری موثر داشته باشیم. شما دوستان رسانه‌ای که تهران هستید و ارتباط قوی‌تری دارید اگر برنامه‌ها و رویدادهایی در پیش بود ما و گروه‌هایی چون ما را از یاد نبرید و کانال ارتباطی بچه‌های موسیقی نواحی باشید.