فرماندهی در مدیریت حریق مخازن در شرایط بحران

به گزارش خبرنگار ایلنا، در هفته‌های اخیر با شروع جنگ تحمیلی اسفندماه این نگرانی در واحدهای صنعتی و به ویژه بخش نفت و گاز و پتروشیمی نسبت به حملات دشمن ایجاد شده است که بخش‌هایی از این واحدها آسیب ببینند. یکی از بخش‌های مهم و خطرناک این دسته از واحدهای صنعتی فعال در حوزه انرژی «مخازن» است. از این جهت، ایمن‌سازی و مقابله با بروز حریق احتمالی در مخازن، یکی از موضوعات مهم بخش ایمنی کار در شرایط بحران محسوب می‌شود. 

در این ارتباط امید کلات‌پور (عضو هیات علمی گروه بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار دانشگاه علوم پزشکی همدان) درباره وظایف تیم‌های ایمنی در شرایط آسیب‌دیدن مخازن حساس سوخت، توضیح داد: اولویت اول در هر شرایطی اصطلاحاً «ایمنی تیم پاسخ» است. در شرایطی که در یک واحد برای مخازن حادثه رخ دهد، در صورت شدید بودن حادثه، بلافاصله مسئولان ایمنی باید درخواست منابع پشتیبان کنند. 

وی افزود: لازم است در صورت بروز حادثه برای مخازن، تیم ایمنی محل پست فرماندهی ایمنی را تعیین و آن را اعلام رادیویی کند. همچنین لازم است تیم ایمنی درگیر فعالیت‌های عملیاتی نشده و وقت خود را صرف فرماندهی و مدیریت حادثه کند. 

کلات‌پور اضافه کرد: تیم ایمنی باید از تجمع افراد غیر ضروری در اطراف محل حادثه جلوگیری کند. اعضای تیم در زاویه ۴۵ درجه پشت سازه‌های بتونی و مستحکم و در محلی ایمن پناه بگیرد. فاصله ایمن بر اساس ظرفیت مخزن باید مشخص شده و تا ۱.۵ برابر از فاصله استاندارد محیط تخلیه شود. 

این کارشناس حوزه ایمنی و بهداشت حرفه‌ای ادامه داد: تیم ایمنی قبل از بروز حادثه حتما وضعیت و شرایط فرآیندی شامل فشار، دما، و سلامت بدنه مخزن را بصورت مداوم پایش کند. کولینگ یا سردسازی تجهیزات در معرض حرارت می‌بایست بصورت «un-manned» یا با مانیتور به صورت از راه دور انجام شود. در صورت بلند شدن صدای قوی سیستم PSV یا صدای بدنه، تیم ایمنی سریعا دستور تخلیه منطقه را باید صادر کند. وضعیت پارامترهای فرایندی از طریق اتاق کنترل بصورت مستمر پایش شود. 

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان علاوه بر این به تیم‌های ایمنی درباره خطوط لوله مربوط به صنایع نفت، گاز و پتروپالایشی توصیه کرد: محتوای کلیه خطوط لوله تخلیه شده و فشار خط انداخته شود. همچنین پیش از تخلیه خطوط و تجهیزات تحت فشار، باز کردن خطوط، فلنج‌ها و اتصالات با احتیاط انجام شود. جریان گاز از یک سمت متوقف شود تا از باکس آپ و رپچر خط پیشگیری شود. 

وی با بیان اینکه «تیم ایمنی باید به جهت شعله و محل برخورد آن توجه کند» تاکید کرد: در مخازن شعله جت ممکن است در روشنایی شدید روز به‌خوبی دیده نشود. لذا با کمک افسران ایمنی، بخش‌بندی منطقه حادثه باید صورت گیرد و مراقب ورود نفرات به مناطق کنترل باشیم. همچنین باید در صورت بروز انفجار یا آتش سوزی مخازن، تعداد افراد درگیر در صحنه حادثه در حداقل تعداد ممکن نگه داشته شود. 

این کارشناس ایمنی و بهداشت حرفه‌ای خاطرنشان کرد: در مخازن، «جت فایرِ» دارای حرارتی بسیار بالاست که از فواصل دور از هم بدون تجهیزات حفاظتی آسیب رسان است. حتما لازم است تخلیه روان‌آب‌های آتش نشانی اطراف مخزن در انجام شود. ایجاد و تشکیل نقاط داغ (Hot Spot) با دوربین حرارتی پایش شود. عملیات کولینگ با تمرکز بر بخش خشک مخازن انجام شود. از هدایت مستقیم آب بصورت جت بر روی بدنه مخزن و خطوط، خودداری شود و عملیات کولینگ (سردسازی) باید به آرامی و وسط اسپری مه‌پاش انجام شود. 

کلات‌پور با توصیه به تیم‌های ایمنی و بهداشت‌حرفه‌ای به این اصل که «باید ساختار تیم ایمنی را متناسب با نیازها فراهم کنیم» گفت: در صورت بروز انفجار اولیه، به تاثیرات آن شامل آسیب به خطوط اطراف، سوراخ شدن مخازن اطراف و نتایج گازسنجی محیطی توجه شود. 

وی با اشاره به شرایط وقوع انفجار در مخازن گفت: انفجارهای اولیه یا حرارت بالا، ممکن است به اتصالات صدمه زده و ریسک نشت را افزایش دهد. لذا به ریسک عمل کردن ناگهانی سیستم‌های آزاد کننده فشار در حین عملیات توجه شود. پایداری سازه، خطوط لوله و سایر تجهیزات ممکن است در اثر انفجار یا «جت‌فایر» از بین رفته باشد. این موارد را در سایزآپ و تصمیمات فرماندهی لحاظ نمایید. 

عضو هیات علمی گروه بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار دانشگاه علوم پزشکی همدان تاکید کرد: در صورت تبخیر هیدروکربن، پتانسیل بروز فلش فایر یا انفجار بسیار بالاست. همچنین در صورت بروز نشت بدون آتش سوزی، با ایجاد پرده و اسپری آب، در اقدام برای عملیات رقیق‌سازی باید تسریع شود. علاوه بر این در صورت بروز آتش سوزی و بویژه جت فایر، اولویت را بر قطع جریان و کولینگ تجهیزات و خطوط در معرض قرار داده شود. تحت هیچ شرایطی تا از قطع جریان اطمینان حاصل نشده باشد، نباید آتش جت را خاموش کنیم. در پایان، عملیات سردسازی ی کولینگ باید حداقل تا ساعتی بعد از اطفای حریق هم ادامه یابد. 

او با تاکید بر ضرورت قطع جریان گاز گفت: پس از قطع جریان گاز، آتش باقی مانده با خاموش کننده‌های پودری خاموش شود. مسئولان ایمنی باید به جهت باد و مسیر گسترش دود و هیدروکربن در تخلیه نفرات و استقرار خودروهای آتش نشانی توجه داشته باشند. 

کلات‌پور درباره پایان عملیات کنترل انفجار یا آتش سوزی مخازن گفت: مسئولان ایمنی ضروری است آمار برخط منابع از جمله پرسنل پاسخ را دریافت کنند. در پایان حادثه کلیه رواناب‌های سمّی و قابل اشتعال در ظروف ایمن، جمع آوری و دفع شوند. هیدروکربن‌های نشت کرده، به سمت محل ایمن هدایت شوند. همچنین پس از اطفای حریق، گازسنجی مجدد از محیط انجام شود. 

این کارشناس ایمنی در پایان خطاب به مسئولان ایمنی واحدهای صنعتی حوزه انرژی درباره شرایط پایان کنترل انفجار و حریق مخازن خاطرنشان کرد: به پتانسیل احتراق مجدد گاز یا سایر مواد قابل اشتعال، پس از اطفا توجه شود. ریسک‌های باقی مانده مثل گازها و هیدروکربن‌های باقی مانده و سطوح داغ بررسی و ایمن شوند. همچنین تمامی بخارات سنگین جمع شده در فضاهای بسته و پست تهویه شوند.