موسیقی نواحی را برای ساخت آثار حماسی و میهنی دستمایه قرار دهیم/ صداوسیما کم‌کاری نکند

به گزارش خبرنگار ایلنا، در چند ماه گذشته تعدادی از هنرمندان عرصه موسیقی دستگاهی و پاپ به تولید آثاری با محوریت جنگ، شهادت، وطن دوستی و ایثار پرداخته‌اند. مداحان نیز پای کار بوده‌اند و در تمام تجمعات شبانه مردمی به اجرای آثاری جدید با محتوای جدید و مضامینی مربوط به وقایع امروز کشور پرداخته‌اند. 

آنچه در میانه این میدان جایش خالی بوده و به گوش مخاطب نرسیده، قطعات و مقام‌هایی در قالب موسیقی نواحی مختلف ایران است. بدون شک موسیقی نواحی ایران که اساس آن مقام های‌سازی و آوازی است و پیشینه‌ای چند هزارساله دارد، امکانی برای ارائه آثار حماسی و ملی میهنی است. هرکدام از اقوام ایرانی بر اساس فرهنگ، اقلیم و ویژگی‌های جغرافیای در طول قرن‌ها به ساخت و ارائه آثاری با مضامین ملی، میهنی و حماسی پرداخته‌اند. مناسبت‌های مذهبی، ملی، عزا و عروسی و کار در موسیقی نواحی ایران جایگاهی ویژه دارد و گواه این توجه، آیین‌هایی است که اساس‌شان موسیقی و مقام و ساز و نواست. حال اینکه چه تعداد از این آیین‌ها همچنان وجود دارند و کدام‌ها منسوخ شده‌اند سوالی دیگری است که مجال و فرصت دیگری را می‌طلبد. در نهایت اینکه، بر اساس آنچه از جنگ دوازده روزه تا به الان شنیده‌ایم، جای خالی موسیقی‌های فولک و محلی در میان آثار تولیدی و اجرا شده به شدت احساس می‌شود. از سویی دیگر هنرمندان عرصه نواحی افرادی کم توقع هستند و همواره نشان داده‌اند که در وقایع مهم اجتماعی پای کار بوده‌اند اما چرا از آن‌ها برای تولید و اجرا دعوت به عمل نیامده است؟ 

رضا مهدوی (موسیقی پژوه، نوازنده و کارشناس) در رابطه با چالش‌ عدم توجه به موسیقی نواحی طی دوران جنگ و پساجنگ به ایلنا توضیحاتی داد. 

او در پاسخ به این سوال که موسیقی نواحی مختلف کشور چقدر در طول تاریخ به مقوله دفاع و حماسه بها داده، گفت: شاید باور نکنید، اما موسیقی نواحی ایران مملو از لالایی‌هاست که مادران برای فرزندانشان می‌خوانده‌اند و در تمام قومیت‌ها نمونه‌هایی از آن وجود دارد. 

ایرانیان هرگز جنگ‌طلب نبوده‌اند 

مهدوی ادامه داد: حتی در میان اقوام ایرانی، شکار نیز موسیقی داشته است. درگذشته این پدرها بوده‌اند که به جنگ می‌رفته‌اند. سرزمین ما جنگ‌های بسیاری داشته، اما تاریخ نشان داده جنگ طلب نبوده‌ایم و همواره دفاع کرده‌ایم. برای کشاورزان و پیشه ورزان نیز در طول تاریخ آثاری ساخته شده که موسیقی کار محسوب می‌شوند. چنین آثاری چه در سوگ‌ها و چه در شادی‌ها، در خود حماسه داشته‌اند و دارند. همه این موارد باعث شده که موسیقی هم پای مشاغل مختلف در جای جای ایران حیات داشته باشد. ما نیز در دنیای امروز باید از این امکان بهره‌برداری کنیم. 

جای خالی موسیقی نواحی در تجمعات شبانه

وی با تاکید بر اینکه آنچه ما به عنوان موسیقی نواحی داریم، اساسش قومیت‌های ایرانی است که از گذشته تاکنون قابلیت‌های فراوانی داشته، افزود: طی چند ماه گذشته مردم، شبها بیرون آمده‌اند تا از تمامیت ارضی دفاع کنند. در این میان شاهد بوده‌ایم که آثار مختلفی توسط موسیقی‌دان‌ها و مداحان تولید و اجرا شده است. این رویه اتفاق خوبی است اما باید در نظر داشت که از موسیقی نواحی ایران و آثار محلی کمتر بهره برده‌ایم که این به خودی خود جای سوال دارد. 

تاکید بر بازتولید آثار فولکوریک در شرایط فعلی

مهدوی تاکید کرد: آثاری داریم که بستر آن‌ها موسیقی نواحی است و تقریبا تمام ایرانیان و فارسی زبان‌ها آن‌ها را می‌شناسند. چنین قطعاتی می‌توانند دوباره تنظیم و اجرا شوند. اتفاقا در چنین شرایط و فضایی است که می‌تواند به تهییج بیشتر مردم بیانجامد و انسجام بیشتری را ایجاد کند. 

مهدوی ادامه داد: شما توجه کنید که در تهران نیز قومیت‌های مختلفی زندگی می‌کنند. بدون شک اگر در برنامه‌ها و میدان‌ها انواع موسیقی‌ها و ملودی‌ها را داشته باشیم، خواه ناخواه کیفیت تولیدات و اجراها را بالاتر برده‌ایم. 

اهالی موسیقی نواحی را گردهم آوریم

او در پاسخ به این سوال که برای پرداختن به موسیقی نواحی ایران در دوران جنگ چه تمهیداتی لازم است، گفت: به طور مشخص فرد یا افراد یا نهادی باید پای کار بیاید و هنرمندان عرصه نواحی را گردهم آورد که اینطور نبوده است. به هرحال این پتانسیل وجود دارد که آثار نواحی را به سرودهای انقلابی و مقاومتی و میهنی تبدیل کنیم؛ اما خب شرایط باید مهیا شود. 

جوانان مستعد را دریابیم

مهدوی گفت: مطلع هستم که در این شرایط جنگی، تعدادی از جوان‌های فعال در عرصه موسیقی نواحی آثاری را ارائه می‌کنند. به دلایلی چون ضعیف بودن شعر یا موسیقی، موارد اغلب این آثار رد می‌شوند. با این حال افرادی را داریم که در تولیدات و اجراهای خود حداقل استانداردها را دارند. این دسته از افراد باید آزمون و خطا کنند و طی چنین روندی است که کیفیت آثار مشخص خواهند شد. 

رضا مهدوی در پاسخ به این سوال که اگر نهادهای مختلف برای پرداختن به موسیقی آیینی و حماسیِ نواحی ایران از او کمک بخواهند، می‌پذیرد یا خیر، گفت: من این همکاری را وظیفه خودم می‌دانم. خدمت بزرگی است اگر بتوانم به موسیقی‌دان‌ها و بخصوص قشر علاقمند و مستعدِ جوان کمک برسانم و آن‌ها را یاری کنم. باید ما و هنرمندان در این روزها کنار مردم باشیم. 

صدا و سیما کم‌کاری نکند

او در پایان از عملکرد صدا و سیما نسبت به رویکردش به موسیقی نواحی ایران، انتقاد کرد و گفت: تلویزیون حتی برای یکبار هم که شده باید به پخش آثار بپردازد. تا در نهایت طی آزمون و خطاهایی که صورت می‌گیرد فضا برای پخش آثار فولکوریک و محلی باز شود. در چنین رویه‌ای است که استعدادهای جوان هم شناخته خواهند شد.