تشدید بیکاری، تأثیر منفی بر جایگاه علمی ایران داشته است

به گزارش خبرنگار ایلنا، ابوالفضل واحدی، معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، صبح امروز (۲۰ خرداد) در نشست خبری ضمن قدردانی از نقش سازنده اصحاب رسانه در اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع، بر اهمیت همراهی رسانه‌ها در تبیین سیاست‌های آموزشی کشور تأکید کرد.

واحدی با اشاره به شرایط خاص و بی‌سابقه سال تحصیلی گذشته، اظهار داشت: سال تحصیلی اخیر با چالش‌های متعددی از جمله تداوم امتحانات ناتمام سال گذشته، حوادث دی‌ماه و متعاقب آن شرایط ناشی از جنگ تحمیلی و ظالمانه علیه کشور همراه بود. این شرایط ویژه، دانشگاه‌ها را ناگزیر به اتخاذ تصمیمات دشوار و تغییرات مکرر در شیوه‌های آموزشی کرد.

معاون آموزشی وزارت علوم در تشریح سیاست‌های کلان این وزارتخانه در مواجهه با بحران‌های اخیر گفت: در تمامی تصمیم‌گیری‌های آموزشی، سه اصل راهبردی «حفظ سلامت و امنیت دانشجویان، اساتید و کارکنان»، «تداوم فرآیند آموزش» و «صیانت از جایگاه دانش» به عنوان اولویت‌های غیرقابل‌تغییر در دستور کار قرار داشت.

وی افزود: اگرچه در مقاطعی ناچار به برگزاری مجازی امتحانات مقطع کارشناسی و آموزش‌های دانشگاهی شدیم تا آرامش نسبی در فضای دانشگاهی حاکم شود، اما با تدابیر اتخاذ شده، دانشگاه‌ها این اختیار را داشتند که برای دروس عملی، آزمایشگاهی و کارگاهی، در صورت فراهم بودن شرایط، برنامه‌ریزی را به صورت حضوری انجام دهند تا خللی در کیفیت آموزش ایجاد نشود.

واحدی با بیان اینکه چراغ دانش در هیچ شرایطی خاموش‌شدنی نیست، تصریح کرد: اکنون که شرایط حاد ماه‌های گذشته تا حدودی فروکش کرده، وزارت علوم در حال تدوین «تدابیر پس از بحران» است تا با عبور از فضای اضطراری، به وضعیت پایدار آموزشی بازگردیم.

او با اشاره به روند کاهشی جمعیت دانشجویی کشور گفت: تعداد کل دانشجویان کشور در سال ۱۳۹۳ حدود ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر بود، در حالی که این رقم تا سال ۱۴۰۲ به حدود ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر کاهش یافته است.

وی با ارائه آماری از وضعیت دانشجویان در سال ۱۴۰۲.۱۴۰۳ افزود: ترکیب جمعیت دانشجویی کشور در زیرنظام‌ها و مقاطع مختلف توزیع شده و حدود ۲ میلیون نفر از دانشجویان در مقطع کارشناسی تحصیل می‌کنند. همچنین حدود ۴۵۰ هزار نفر در مقطع کاردانی، نزدیک به ۵۰۰ هزار نفر در مقطع کارشناسی ارشد و قریب به ۱۴۰ هزار نفر در مقطع دکتری مشغول به تحصیل هستند.

معاون آموزشی وزارت علوم با اشاره به توزیع جنسیتی دانشجویان اظهار کرد: بیش از نیمی از جمعیت دانشجویی کشور را زنان تشکیل می‌دهند و سهم مردان نیز نزدیک به نیمی از کل دانشجویان است.

واحدی همچنین با اشاره به نسبت تعداد دانشجویان به جمعیت در استان‌های مختلف کشور گفت: در این شاخص، استان سمنان بیشترین تعداد دانشجو را به نسبت جمعیت خود دارد و استان کرمانشاه کمترین تعداد دانشجو را نسبت به جمعیت خود دارد.

وی با بیان اینکه در برخی شاخص‌ها، نظام آموزش عالی ایران در مقایسه با سایر کشورها با چالش‌هایی روبه‌روست، افزود: یکی از این چالش‌ها، هم تعداد دانشگاه‌ها و هم نسبت جمعیت دانشجویی به کل جمعیت است؛ موضوعی که باید با نگاه سیاستی و آینده‌نگر مورد بررسی قرار گیرد.

معاون آموزشی وزارت علوم، تغییر نگرش جامعه نسبت به تحصیلات دانشگاهی را از دیگر چالش‌های مهم آموزش عالی دانست و گفت: امروز با تغییر پارادایم در نگاه به مدرک دانشگاهی مواجه هستیم و این مسئله در آمار داوطلبان ورود به دانشگاه نیز خود را نشان می‌دهد.

وی ادامه داد: بر اساس آخرین آمار، تعداد داوطلبان آزمون سراسری در سال ۱۳۹۰ که بالای یک میلیون و۱۰۰ هزار نفر بود به حدود ۹۰۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده است. در این بازه زمانی در میان گروه‌های آزمایشی نیز رشته علوم انسانی با رشد تعداد داوطلبان مواجه بوده، گروه ریاضی و فنی روند کاهشی داشته و گروه علوم تجربی نیز افزایش تقاضا را تجربه کرده است.

وی با تأکید بر کاهش استقبال از برخی رشته‌های دانشگاهی افزود: پیش‌تر کاهش اقبال به رشته‌های علوم پایه را شاهد بودیم و اکنون این افول در رشته‌های مهندسی نیز قابل مشاهده است.

وی با اشاره به وضعیت بودجه‌ای آموزش عالی کشور گفت: سهم آموزش عالی از بودجه عمومی، در مجموع بین ۲ تا ۳ درصد است؛ رقمی که با توجه به رشد چشمگیر هزینه‌های جاری دانشگاه‌ها، بسیار محدود به نظر می‌رسد.

وی افزود: هزینه‌های جاری دانشگاه‌ها نسبت به سال گذشته بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و همین مسئله موجب شده است شکاف میان نیازهای واقعی آموزش عالی و منابع موجود، به‌صورت مستمر افزایش پیدا کند و نوعی ناترازی جدی در این حوزه شکل بگیرد.

وی با اشاره به آثار جنگ بر وضعیت آموزش عالی کشور افزود: جنگ، این چالش‌ها را تشدید کرده است. در این مدت، کشور با تخریب بخشی از زیرساخت‌ها مواجه شد و بیش از ۳۰ دانشگاه به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم در جریان تجاوز دشمن آسیب دیدند. این مسئله علاوه بر خسارت‌های زیرساختی، پیامدهای انسانی، اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای نیز به دنبال داشته است.

معاون آموزشی وزارت علوم ادامه داد: تشدید بیکاری، افزایش تمایل به مهاجرت، محدود شدن تعاملات بین‌المللی، تأثیر منفی بر جایگاه علمی ایران داشته و فشار اقتصادی و تضعیف منابع مالی از جمله پیامدهای این شرایط است. از منظر آموزشی نیز کاهش کیفیت یادگیری، یکی از مهم‌ترین آثار بحران‌های اخیر به شمار می‌رود؛ چالش‌هایی که به مشکلات مزمن و دامنه‌دار آموزش عالی اضافه شده‌اند.

وی با اشاره به تجربه دیگر کشورها در شرایط جنگی تصریح کرد: مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد که آثار جنگ در حوزه آموزش عالی به‌تدریج و در بلندمدت خود را آشکار می‌کند. برای مثال، در برخی بررسی‌ها آمده است که روسیه به دلیل تبعات ناشی از این شرایط، با افت قابل توجه در رتبه علمی خود مواجه شده و در سوریه نیز بیش از ۵۰ درصد اعضای هیئت علمی مهاجرت کرده‌اند. همچنین در لبنان، نتایج برخی بررسی‌ها نشان داده است که ۷۷ درصد دانشجویان اعلام کرده‌اند کیفیت یادگیری آنها کاهش یافته است.

واحدی در عین حال با تأکید بر ظرفیت‌ها و دستاوردهای آموزش عالی کشور گفت: با وجود همه این مشکلات، آموزش عالی ایران از سرمایه‌های ارزشمند و توانمندی‌های قابل توجهی برخوردار است. تا همین امروز نیز دستاوردهای مهمی حاصل شده و جایگاه علمی کشور در رتبه‌های ۱۴، ۱۵ و ۱۶ جهانی در برخی شاخص‌ها که در مقاطع مختلف که داشتیم، از جمله افتخارات ملی به شمار می‌رود.

معاون آموزشی وزارت علوم در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به برنامه‌ریزی برای دانشجویان جدیدالورود گفت: همانطور که اعلام شده است آزمون سراسری در تاریخ ۲۹ و ۳۰ مرداد ماه برگزار خواهد شد. برای شرایط پیش‌رو، سناریوهای مختلفی در نظر گرفته شده است، یکی از سناریوها این است که ممکن است نتایج آزمون سراسری در آبان‌ماه اعلام شود که در این صورت نیم سال اول را برای دانشجویان جدیدالورود به صورت فشرده خواهیم داشت. اما سناریوی دوم که احتمال آن نیز کم نیست، این است که اعلام نتایج کنکور را در آذرماه داشته باشیم، که در این صورت برنامه‌ریزی برای آغاز به کار دانشجویان جدیدالورود برای نیم سال دوم یعنی از بهمن ماه خواهد بود.

وی افزود: این موضوع وابسته به روند برگزاری آزمون سراسری و شرایط پس از آن است؛ اگر همه‌چیز طبق روال پیش‌بینی‌شده پیش برود، برنامه‌ها بر همان مبنای اولیه دنبال خواهد شد، اما در غیر این صورت، تصمیمات متناسب با شرایط اتخاذ می‌شود.