ریسک بزرگ خلق جادو در صحنه تئاتر ایران

حامد قریب؛ گروه فرهنگی / اقتباس از آثار شناخته‌شده همواره با دو چالش جدی مواجه است؛ از یک سو انتظارات سنگین مخاطبانی که نسخه اصلی را می‌شناسند و از سوی دیگر این اتهام قدیمی که موفقیت اثر را بیش از آنکه حاصل خلاقیت گروه اجرایی بداند، وامدار شهرت یک برند جهانی معرفی می‌کند.  نمایش «هری‌پاتر» که این روزها در تماشاخانه مهرگان روی صحنه است، در چنین موقعیتی قرار دارد؛ اجرایی که تلاش کرده با تکیه بر چهار رمان اول مجموعه، جهان جادویی هری پاتر را در قالب امکانات و قراردادهای تئاتر بازتعریف کند؛  شایان بهمنی در این گفت‌وگو از روند شکل‌گیری نمایش، چالش‌های اقتباس و بازخورد مخاطبان 
می‌گوید.

چه چیزی باعث شد احساس کنید این  اثر در ایران ظرفیت تبدیل شدن به یک اجرای تئاتری را دارد؟ این نمایش تا چه اندازه وفادار به آثار اصلی است و از کجا به بعد تبدیل به روایت شخصی شما می‌شود؟ اگر مخاطبی هیچ آشنایی با هری پاتر نداشته باشد، باز هم می‌تواند با نمایش ارتباط بگیرد؟
اصولاً متن‌های کارنشده‌ای که برای مخاطب ایرانی شناخته‌شده باشند،  جذابیت بالایی دارند. نمایشنامه حاضر که سعی شده تا حد امکان متعهد به متن اصلی چهار رمان اول مجموعه داستانی هری پاتر باشد نیز از این قاعده خارج نیست. این مجموعه داستانی نه در ایران، بلکه با توجه به جست‌وجوهای اولیه من و گروهم در زمان تحریر نمایشنامه، در جهان نیز اجرایی منسجم و تئاتری به معنای دقیق کلمه نداشته است.

 خلق فضای جادویی روی صحنه، با محدودیت‌های تئاتر چه دشواری‌هایی داشت؟ در طراحی صحنه، نور و موسیقی چقدر تلاش کردید به فضای آشنای هری پاتر نزدیک شوید و چقدر به دنبال هویت مستقل بودید؟ سخت‌ترین سکانسی که برای اجرا آماده کردید کدام بود و چرا؟
پاسخ کلی این سؤال این است که با توجه به شرایط موجود در صحنه،  و آنچه به‌صورت طبیعی محدودتر در سالن‌های نمایش ایران وجود دارد، شکل دادن به جادو، خصوصاً برای مخاطبانی که نسخه سینمایی آن را دیده‌اند؛ نسخه‌ای که پروژه‌ای عظیم و پرهزینه بوده است، کار بسیار پرریسکی به حساب می‌آمد. اما به‌طور کلی، در پناه قراردادهای نانوشته صحنه نمایش و با تلاش و خلاقیت گروه، سعی بر این داشتیم که بیشترین میزان ممکن از ارائه جادو در صحنه را داشته باشیم. طبیعتاً صحنه‌آرایی، آهنگسازی و نورپردازی چنین کار فانتزی، به ما کمک شایانی کرد. ما نیز سعی کردیم که در عین متعهد بودن به فضای نمایش، المان‌های مهم و مشابه، مثل طراحی چهره و لباس را نیز به دیده مخاطب برسانیم تا از این آشناپنداری شاید لذتی دوچندان نصیبشان شود، که البته باید منتظر بود و دید مخاطبان تا چه اندازه این گزاره اخیر را تأیید می‌کنند.

 اقتباس در تئاتر ایران گاهی متهم می‌شود به اینکه از اعتبار یک اثر مشهور وام می‌گیرد. شما این انتقاد را درباره کار خودتان چطور می‌بینید؟
حتماً همین‌طور است، اما من این را انتقاد نمی‌دانم. خوش‌شانسی اولین بودن، با چاشنی کمی جرأت و ریسک‌پذیری، این امکان را فراهم می‌کند که بتوان از اعتبار متنی در جای دیگر جهان استفاده برد و بر آن افزود. من این جرأت و ریسک‌پذیری را مدیون دوستانی هستم که به عنوان یک گروه از ابتدا در کنارم بوده‌اند و این کار را حمایت کرده‌اند.

آیا موفقیت احتمالی این اجرا را باید موفقیت تئاتر دانست یا موفقیت یک برند جهانی؟ اگر هری پاتر را از عنوان این نمایش برداریم، دوست دارید مخاطب آن را با چه نامی به خاطر بیاورد؟
همان‌طور که گفتم، قطعاً محدود به یک عامل نخواهد بود. تا این لحظه ما دو گروه مخاطب، یعنی مخاطبان هنر نمایش و طرفداران هری پاتر را در کنار هم داشته‌ایم و با توجه به برآیند موجود، در مجموع هر دو گروه راضی بوده‌اند. اگر بنا بود نام دیگری برای نمایش انتخاب کنم که در عین مرتبط بودن، از کلمات و اسامی خاص خود داستان نباشد، نام «آخرین جادوگر» یا «سرگذشت جادو» را انتخاب می‌کردم. 

آیا نگران مقایسه شدن نمایش با فیلم‌های هری پاتر بودید؟ اکنون که اجرا روی صحنه است، بازخورد مخاطبان و علاقه‌مندان هری پاتر نسبت به اجرا چگونه بوده است؟
حتماً نگران بوده‌ایم و حالا هم هستیم، اما اگر بخواهم خلاصه بگویم، درک مخاطب آن‌قدر بالا بوده که تمام محدودیت‌های موجود در صحنه نمایش را در مقایسه با سینما لحاظ کرده و با این نگاه به تماشای اثر نشسته است. در مجموع نیز تا این لحظه بازخوردهای بسیار مثبتی از سوی مخاطبان دریافت کرده‌ایم.