ساخت‌وسازها روستای «قلات» را خفه کرد! + عکس

سیاوش آریا، کنشگر و پژوهشگر میراث فرهنگی در نوشتاری که در اختیار ایسنا قرار داد، درباره وضعیت این روستا نوشت: «نامش «قَلات» است و از دوران تاریخی می‌آید. زیبایی‌ها و شکوهش چشم‌نواز است و هر رهگذری را به تماشا وا می‌دارد و آن را می‌ستاید. گام نهادن در کوچه پس کوچه‌هایش، به تاریخ هزاره‌ها می‌برد و زمان در لحظه می‌ایستد تا به تاریخ گذشته و کهن‌سال سَرک‌ کشیم و همدم و همسوی تاریخ شویم...

آب و هوای تمیز و پاک روستا و برگ‌ریزان درختان، تو را سر مست کرده و حال و هوایت را دگرگون می‌کند...

 هر چه گام برمی‌داریم و در طبیعت زیبا راه می‌یرویم، شوق و ذوق بیشتر داریم و تو گویی که مستِ عشق هستید و در رویا! اما به ناگهان چشم‌ هایت را که باز می‌ کنیم و پیرامونت را نگاهی می‌ اَندازیم. انگار که آب سردی در خنکای پاییز بر سرت ریخته و چشم‌ هایت تیره و تار می‌ شود. باور کردنش دشوار است. چگونه بافت تاریخی روستا که تا چندین سال پیش، با گام نهادن در آن لذت می‌ بردیم و سرمست شده و تو ما را را به ژرفای تاریخ کهن می‌بردپرتاب می‌کرد، هم‌اینک با چشم‌اَندازی زشت و زننده و بلند مرتبه‌سازی‌ها چهره اش خدشه‌دار که نه، به نابودی‌اش کشیده‌اند. چگونه می‌توان باور کرد. همۀ رویاها نقش بر آب می‌شود.

این تنها یک داستان نیست، روایت پر درد و رنج و غم‌انگیز روستای تاریخی و ملی «قَلات» شیراز است که با ساخت‌وسازهای اَفسارگسیخته و غیرقانونی، کمر به نابودی‌اش بسته‌اند. اما پایان این داستان، ناخوش است و اندوه‌بار.

ساخت‌وسازهای افسارگسیخته و بلند مرتبه‌سازی‌های بی‌ضابطه در بافت تاریخی و ملی روستای هدف گردشگری «قَلات» شیراز، چهره و ریخت روستا را به هم ریخته و چشم‌انداز آن را مخدوش کرده است. یکی از ساخت‌وسازها درست کنار مسجد تاریخی روستا که هنوز مناره‌اش برجای است، در حال بالا آمدن است و روشن نیست چگونه و با کدام قانون و ضابطه در حال برپا شدن است. دیگری هتل غول‌آسایی است که در چندین طبقه بالا آمده و با بلند مرتبه‌سازی و تخلف در میان بافت تاریخی قدعَلم کرده و وصلۀ ناجور بافت روستا شده است. آن‌گونه که کارشناسان میراث فرهنگی می‌گویند، بارها به مالک هتل هشدار داده شده و نامه‌نگاری شده، ولی گویا قانون تنها برای مردم است و نه مسئولان روستا و مدیریت شهری که چشم‌هایشان را در برابر ساخت و سازهای غیرمجاز بسته‌اند. به سخنی روشن‌تر ادارۀ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس تا کنون نتوانسته مانع تخلف و ساخت هتل شود. باید پرسید که دِهیاری و شورای روستا چه می‌کنند؟ چرا به وظیفه خود عمل نکرده‌اند. فرمانداری و شهرداری شیراز چرا در برابر تخلف‌ها سکوت کرده‌اند. مگر یادمان‌های ملی از آنِ همۀ مردم کشور نیست و نهادهای مسئول و مدیریت شهری در برابر آن وظیفه ندارند. چگونه در روستای هدف گردشگری و ملی اجازۀ ساخت و سازها و بلند مرتبه‌سازی داده شده است؟

ولی این پایان داستان غم‌انگیز بافت تاریخی «قلات» شیراز نیست. درست روبه‌روی همین هتل غول‌آسا، ساختمان دیگری در حال بالا آمدن است. ساخت‌وسازهایی که قانون و ضابطه‌های میراث فرهنگی را زیر پا گذاشته و به هیچ اِنگاشته است.

داستان آن زمان اندوه بارتر می‌شود که به بخش جنگلی و طبیعت و رودخانه سر بزنید. آن‌گاه خواهید دید قانون چگونه به ریشخند گرفته و زیر پا لِه شده است. ساخت‌وسازهای باور نکردنی و غیرقانونی در بستر رودخانه! آن هم نه یکی و دو تا، چندین ساخت و ساز غیرمجاز که روشن نیست بهره‌برداران چگونه توانسته‌اند دست به ساخت‌وساز در بستر رودخانه، آن هم منطقه‌ای که هم هدف گردشگری است و هم ثبت ملی بزنند. باید پرسید سازمان منابع طبیعی، ادارۀ کل حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو که در این زمینه در کنار مدیریت شهری وظیفه دارند، کجا هستند و چه می‌کنند. چگونه بهره‌برداران و رستوران‌ها و کافی‌شاپ‌ها توانسته‌اند در بستر رودخانه و در میان جنگل و نزدیک چشمۀ طبیعی ساخت‌وسازهای غیرمجاز انجام دهند؟

کارشناسان میراث فرهنگی می‌گویند «هشدارها تا این زمان کارساز نبوده و بیان می‌کنند که زورشان نرسیده است. اما قانون برای همه در کشور یکسان است و قابل اجرا. مگر فردی فراتر از قانون باشد. همه ساخت و سازها در بستر رودخانه و بافت تاریخی روستای ملی و هدف گردشگری «قلات» تخلف است و غیرقانونی و باید برچیده شود.»

آنچه در خُور نگرش بوده، این است که مدیران در استان‌های دیگر همه کوشش خود را به کار می۲بندند تا روستاهای هدف گردشگری را به ثبت جهانی برسانند که نمونه‌های آن را همین امسال در کرمان و روستای شفیع‌آباد، روستای سهیلی هرمزگان و در مازندران روستای کندلوس دیدیم و سه روستا به ثبت جهانی رسید، ولی در استان فارس و روستای قلات که دارای بافت تاریخی هم است و مزیت دارد، نه تنها کوششی از سوی مسئولان مربوطه برای آن انجام نشده و حتا نامزد روستاهای جهانی نبوده که با زیر پا گذاشتن قانون و ساخت و سازهای افسارگسیخته، ماهیت ثبت ملی آن را هم خراب کرده و زیر پرسش می‌برند. داستان امروز روستای تاریخی قلات، داستان غم‌انگیز و پر درد است که باید در تاریخ نگاشت که چه بر سر آن آورده‌ایم.

یکی دیگر از دشواری‌های روستای تاریخی قلات شیراز، نظافت آن است که در بخش طبیعت و جنگلی با انبوهی از زباله مواجهیم، که بوی بد و چهره زننده آن، مایه آزار گردشگران و بازدیدکنندگان خواهد شد و روشن نیست عوارضی و بهای زیادی که در ابتدای ورودی روستا گرفته می‌شود، در کجا و برای چه چیزهایی هزینه خواهد شد.

یکی از چالش‌هایی که ساختار و چشم‌انداز روستای قلات را زشت و زننده کرده است، پارکینگ‌هایی است که در هرکجای روستا و در میان بافت، همانند قارچ روییده شده است و هرکس بخشی از حیاط خانه یا زمینش را به پارکینگ تبدیل کرده و هر قیمتی دوست داشت از مسافران و گردشگران دریافت می‌کند، بدون هیچ‌گونه نظارت و بازرسی. در گذشته نه چندان دور، در ورودی روستا دو پارکینگ وجود داشت و همه از آن بهره می‌بردند، ولی هم‌اینک تا نزدیکی رودخانه و جنگل به پارکینگ خودرو تبدیل شده که چشم‌انداز زشت و زننده‌ای را برجای گذاشته است و جا دارد مدیران و مسئولان به این گونه موارد توجه بیشتری کنند.

روستای قلات به جا مانده از دوران تاریخی است که در دورۀ اسلامی نیز برپا بوده و از دوره اَفشاریه به این سو دارای تاریخ ملموس و بناهایی است و یکپارچگی روستا شکل گرفته است و با همین دیرینگی افشاریه به ثبت ملی رسیده است.

قابل بیان است که از یک دهه پیش کوشش‌های فراوانی برای به ثبت ملی رسیدن بافت تاریخی قلات شیراز انجام داده و پیگیر بوده‌ام.

هم‌اینک باید دید آیا مدیریت شهری و نهادهای مسئول به قانون و ضابطه‌های میراث فرهنگی احترام خواهند گذاشت و از ساخت و سازهای غیرقانونی و افسارگسیخته پیشگیری خواهند کرد یا باید چشم براه روزهای تلخ روستای ملی و هدف گردشگری قلات باشیم. پاسخی که در آینده نزدیک آشکار خواهد شد.

بافت تاریخی روستای قلات شیراز با شماره ۳۲۶۰۰ در تاریخ ۲۴ شهریورماه ۱۳۹۸ خورشیدی به ثبت ملی رسیده است.»

منبع : ایسنا