سهم ۲.۸۲ درصدی دانش‌بنیان‌ها از تولید ناخالص داخلی؛ فاصله فناوری تا هدف‌گذاری برنامه هفتم

به گزارش ایسنا، زیست‌بوم فناوری کشور در یک دهه گذشته از یک سیاست حمایتی محدود، به یکی از محورهای اصلی برنامه‌های توسعه اقتصادی تبدیل شده است؛ مسیری که با تصویب قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان شتاب گرفت و امروز با هزاران شرکت فعال، حضور در بازار سرمایه و سهم‌گیری از تولید ناخالص داخلی قابل سنجش شده است. با این حال، پرسش اصلی دیگر صرفاً تعداد شرکت‌ها یا رشد اسمی درآمد نیست، بلکه میزان اثرگذاری واقعی این بنگاه‌ها بر اقتصاد ملی، بازار سرمایه، اشتغال و ارزش افزوده فناوری است.

در پایان سال ۱۴۰۳، بررسی داده‌های رسمی از عملکرد شرکت‌های دانش‌بنیان در بورس، سهم آنها از تولید ناخالص داخلی، میزان بهره‌مندی از تسهیلات مالی و جایگاهشان در میان رشته‌فعالیت‌های اقتصادی، تصویری دقیق‌تر از وزن واقعی اقتصاد دانش‌بنیان در ساختار کلان کشور ارائه می‌دهد؛ تصویری که هم نشانه‌هایی از رشد و تثبیت را نشان می‌دهد و هم چالش‌هایی درباره مقیاس اثرگذاری، جذابیت سرمایه‌گذاری و تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه را پیش روی سیاست‌گذاران قرار می‌دهد.

این ارزیابی از سوی یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان انجام شده است.  

بررسی جایگاه شرکت‌های بورسی دانش‌بنیان در سال ۱۴۰۳

بر اساس نتایج به دست آمده از ارزیابی‌های شرکت‌های دانش‌بنیان، حدود ۱۳ درصد از شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار را شرکت‌های دانش‌بنیان تشکیل می‌دهند که ارزش بازار این شرکت‌ها حدود ۵ درصد از ارزش کل این بازار است. در انتهای سال ۱۴۰۳ تعداد شرکت‌های بورسی دانش‌بنیان به ۱۱۷ شرکت رسیده است که نشان از رشدی ۷ درصدی دارد. نیمی از این شرکت‌ها در بازار بورس هستند و ۹ شرکت نیز در بازار نوآفرین فرابورس حضور دارند.

بر اساس آمارها از میان ۹۰۹ شرکت حاضر در بازار سرمایه، ۱۱۷ شرکت دانش‌بنیان در بورس به ثبت رسیده است که ارزش بازار این شرکت‌ها بالغ بر ۵۵۹۲۴۸ میلیارد تومان است.

شرکت‌های دانش‌بنیان بورسی در انتهای سال ۱۴۰۳ در مجـموع حدود ۷۱۱۰۱ میلیارد تومان وام فعال داشته‌اند. این در حالی است که در همان تاریخ، مجموع وام‌های فعال کل شرکت‌های بورسی ۸۸۱۳۷۱ میلیارد تومان بوده است. همچنین، از حدود ۲۶۷۹۰۸ میلیارد تومان ضمانت‌نامه و تعهدات کل شرکت‌های بورسی ۳۹۸۱۱ میلیارد تومان مربوط به شرکت‌های دانش‌بنیان بورسی است.

مجموع درآمد عملیاتی شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در بورس اوراق بهادار حدود ۳۶۰ همت بوده که عمده آن به شرکت‌های فعال در دو دسته مواد شیمیایی و پلیمری و نرم‌افزار مـربوط می‌شود. بررسی وضعیت فروش مجموع این شرکت‌ها حاکی از آن است که حدود ۱۳ درصد از درآمد این شرکت‌ها ناشی از محصولات دانش‌بنیان آنها بوده است.

حدود ۶۴ درصد از شرکت‌های دانش‌بنیـان پس از تصـویب قـانون حـمایت و شکل‌گیری کارگروه ارزیابی شرکت‌های دانش‌بنیان در سال ۹۲ تأسیس شده‌اند. این شـرکت‌ها با کسـب ۱۸.۵ درصد (معـادل ۳۰۶ هزار میلیارد تومان) از درآمد کل، هنوز نقش بالایی در اقتصاد دانش‌بنیان ایفا نمی‌کنند. به منظور توسعه این روند رشد، حفظ و افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری در حوزه فناوری ضروری است. این مهم می‌تواند از طریق تقـویت مشوق‌های قانونی، بهبود شرایط کلان اقتصادی و تسهیل دسترسی به منابع مالی محقق شود.

با بررسی وضعـیت احراز صلاحیت شرکت‌های دانش‌بنیان مشخص می‌شود حدود ۱۰ درصد از شرکت‌های پذیرفـته شـده در همان سال تأسیس شده‌اند. همچنین حدود ۳۵ درصد از این شرکت‌ها عمری بین یک تا ۳ سال دارند. این ارقام نشان می‌دهد که حدود نیمی از شرکت‌ها در زمان اولین ارزیابی برای احراز صلاحیت دانش‌بنیان، عمری بیش از ۴سال داشته‌اند.

سهم دانش‌بنیان‌ها از تولید ناخالص داخلی کشور چقدر است؟

بر اساس اظهارنامه‌های مالیاتی شرکت‌های دانش‌بنیان، درآمد این شرکت‌ها در سال ۱۴۰۳، حدود ۱۷۶۱ هزار میلیارد تومان (معادل ۲۵میلیارد دلار) بوده است. از این مقدار، حدود ۱۴۱۹ هزار میلیارد تومان از محصولات غیر دانش‌بنیان این شرکت‌ها حاصل شده است. در مقایسه با سال ۱۴۰۲ درآمد این شرکت‌ها رشد ۴۲ درصدی داشته است، اما با در نظر گرفتن نرخ تورم، رشد واقعی تقریبا هم پای تورم بوده است.

در همین سال، تولید ناخالص داخلی با احتساب نفت ۲۰۸۰۳ هزار میلیارد تومان بوده است. با در نظر گرفتن سهم ۳۳درصدی ارزش افزوده از درآمد شرکت‌ها، سهم ارزش افزوده درآمد شرکت‌های دانش‌بنیان حدود ۸.۲ درصد و سهم فروش محصولات دانش‌بنیان حدود ۰.۵۵ درصد از تولید ناخالص داخلی برآورد می‌شود.

به علت تغییر در مبنای محاسبه تولید ناخالص داخلی کشور در گزارش شاخص‌های اقتصادی بانک مرکزی، مقایسه این آمار با سال ۱۴۰۲ صحیح نیست؛ با این وجود به نظر می‌رسد این شاخص تفاوت چندانی نداشته است. به منظور شناخت بهتر وضـعیت شرکت‌های دانش‌بنیان، می‌توان به جای بررسی سهم این شرکت‌ها در اقتصاد کشور، بر روی ارزش افزوده ایده‌ها و نوآوری‌های این شرکت‌ها تمرکر کرد. در این راستا، استفاده از الگوی داده-ستانده می‌تواند روش مناسبی برای ارزیابی نقش واقعی شرکت‌های دانش بنیان در اقتصاد کشور باشد.

با توجه به هدف‌گذاری قانون برنامه‌ هفتم توسعه، مبتنی بر تحقق سهم ۷ درصدی محصولات با فناوری بالا از تولید ناخالص داخلی، رسیدن به معیار مناسب جهت سنجش سهم واقعی دانش‌بنیان از اقتصاد کشور دارای اهمیت است. به همین منظور در جدول زیر انواع سنجه‌های گزارش زیست‌بوم دانش‌بنیان در این خصوص،تــجمیع شده است: 

سهم واقعی دانش‌بنیان‌ها از اقتصاد کشور 

همچنین در جدول زیر سهم رشته فعالیت‌های اقتصادی از تولید ناخالص داخلی، سهم فناوری از مجموع هزینه‌کرد هر رشته فعالیت و میزان استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، جهت تبیین بهتر این شاخص ارائه شده است:

سهم رشته فعالیت‌های اقتصادی از تولید ناخالص داخلی

ارزیابی‌های این شرکت‌ دانش‌بنیان از وضعیت شرکت‌های دانش‌بنیان و هدف‌گذاری‌های صورت گرفته در قانون برنامه هفتم این نتایج را نشان می‌دهد:

* با توجه به سـهم بخش‌های مختلف اقتصادی کشور از تولید ناخالص داخلی، ســهم ۷ درصدی محصولات دانش‌بنیان واقع‌بینانه نیست. * با توجه به پویایی قطار فناوری و فاصله با روندهای جهانی، هر ساله استارتاپ‌ها جایگزین شـرکت‌های با فناوری قدیمی‌تر می‌شوند. * شاخص‌هایی نظیر بررسی نقش شرکت‌های دانش‌بنیان در صرفه‌جویی ارزی و رفع وابستگی به کالاهای تحریمی یکی دیگر از شاخص‌های کلیدی است.

با توجه به جدول بالا، با بررسی ظرفیت نفوذ فناوری در رشتـه‌های مختلف اقتصادی، مجـموع سهم محصولات و خدمات با فناوری پیشرفته از هـزینه‌کرد فناوری در رشتـه فعالیت‌های مختلف حدود ۱۰ درصد تخمین زده می‌شود.  همچنین سهم شـرکت‌های دانش‌بنیان از اکتساب این بخش حدود ۴۰ درصد تخمین زده می‌شود.

منبع : ایسنا