سقوط صفویه ناشی از فروپاشی سرمایه اجتماعی دولت بود

من سقوط صفویه را نتیجه یک فرایند انباشتی می‌دانم؛ فرایندی که از همان دهه‌های نخست شکل‌گیری دولت صفوی آغاز می‌شود. در این فرایند، شکاف‌های اجتماعی، قومی، مذهبی و اقتصادی به‌تدریج تعمیق می‌شوند و دولت مرکزی یا نمی‌خواهد یا نمی‌تواند آن‌ها را مدیریت کند. بنابراین سقوط، نه نقطه پایان، بلکه لحظه آشکار شدن بحران‌هایی است که مدت‌ها پیش از آن شکل گرفته‌اند.