چرا مشروطه به اهداف خود نرسید؟؛ تحلیل‌های سطحی مانع تحول

فضایی آکنده از یأس و احساس شکست پدید آمد، گروهی مانند نایینی انزوای خودخواسته را برگزیدند و مُهر سکوت بر دهان و قلم خویش زدند، گروهی دیگر مانند شیخ فضل‌الله نوری ایستادگی کرده و بر چوبه دار آویخته شدند و البته گروهی هم که بیشتر از میان توده هواداران بودند در اثر احساس خسران و ندامت، بر رهبران فکری خویش شوریدند؛ از سویی خود دچار تغییر عقیده شدند و از سوی دیگر جوّی پدید آوردند که آن انزواها و این اعدام‌ها ممکن و کم هزینه شد.