سدی که موزه وعده‌های بی‌سرانجام است؛ «معشوره» فقط روی کاغذ جاری شد!

خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها: برف نشسته بر شانه‌های کوه‌های زاگرس، از دور چون پیری خردمند به نظر می‌رسد که نظاره‌گر سرنوشت آبادی‌های دامنه‌اش است. ایستاده‌ایم در مسیر رودخانه سیمره، جایی که قرار بود سال‌ها پیش، دیواره بتنی عظیمی سر برآورد و زندگی را به این دیار بازگرداند. اما خبری نیست.

فقط باد سرد زمستانی است که از میان دره می‌وزد و نوای ناخوشایندی سر می‌دهد؛ نوایی شبیه ناله زمین‌های تشنه‌ای که چشم به راه یک قطره آب مانده‌اند.

پیرمرد کوهدشتی در حاشیه رودخانه در کنار زمینی ایستاده بود که بوی سال‌ها انتظار می‌داد، چهره‌اش آفتاب‌سوخته و دستانش پینه‌بسته بود. نشست روی تخته‌سنگی که انگار سال‌ها شاهد رفت و آمد وعده‌ها بود.

به لهجه محلی می‌گوید: «آقا جان، من سه تا پسر دارم. هر سه رفتن شهر، دیگه برنگشتن. زمین که آب نمی‌ده، کشاورزی که صرف نمی‌کنه. مسئولان می‌گن سد می‌سازن؟ بیست ساله می‌شنوم، حالا دیگه نوه‌هام هم می‌پرسن: بابا بزرگ، این سدی که می‌گن کی ساخته می‌شه؟»

چشم‌هایش را دوخت به افق دوردست، جایی که رودخانه در پیچ‌وخم کوه‌ها گم می‌شد. همین‌طور که حرف می‌زد، باد سردی از روی رودخانه وزید. انگار رودخانه هم نفس می‌کشید، انگار او هم داشت چیزی می‌گفت. پیرمرد روستایی بلند شد، دستی به صورتش کشید و رفت، اما حرف‌هایش ماند. همان‌جا، کنار رودخانه، لابه‌لای سنگ‌ها و شن‌ها. ماند و یادآوری کرد که سد معشوره برای این مردم فقط یک پروژه عمرانی نیست؛ مسئله مرگ و زندگی است، مسئله ماندن یا رفتن است، مسئله نان و آب است.

روایت سد؛ از کلنگ‌زنی تا فراموشی

اگر سد معشوره می‌توانست سخن بگوید، بی‌گمان نخستین کلامش اعتراض به سال‌ها بی‌اعتنایی بود. کلنگ این پروژه عظیم نخستین بار در سال ۱۳۸۹ بر زمین نشست؛ کلنگی که قرار بود سرآغاز تحولی بزرگ در غرب ایران باشد.

قرار بود این سد با ۵۲۵ میلیون مترمکعب ذخیره آب، بزرگ‌ترین سد در حال ساخت کشور نام بگیرد و چهار شهرستان لرستان را از نعمت آب شرب و کشاورزی بهره‌مند سازد.

اما اکنون، پانزده سال بعد، هنوز فقط ۱۶ درصد از این پروژه پیشرفت فیزیکی داشته است. ۱۶ درصد در ۱۵ سال! یعنی هر سال کمی بیش از یک درصد. یعنی اگر همین روند ادامه یابد، شاید نسل‌های آینده هم بهره‌ای از این سد نبرند.

معمای ۱۶ درصد؛ رکوردی که نباید می‌شکست

اگر آمارها را ورق بزنیم، سد معشوره می‌تواند کشاورزی کوهدشت را از وضعیت ۱۱ درصدی زمین‌های آبی به میانگین کشوری ۴۵ درصد برساند، آب شرب غرب استان را تأمین کند و سیلاب‌های مخرب را برای همیشه در پشت دیوارهای بتنی خود زندانی کند.

اما رقمی که این روزها بیشتر از همه به چشم می‌آید، «۱۶ درصد» است؛ پیشرفت فیزیکی پروژه بعد از سال‌ها از زمان کلنگ‌زنی!

مهدی مجیدی، معاون عمرانی استانداری لرستان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اذعان به این عقب‌ماندگی تاریخی می‌گوید: «در کل سال‌های گذشته از زمان کلنگ‌زنی این پروژه سدسازی، این پروژه حدود ۱۶ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است. اگر یک‌همت از محل توازن و ماده ۵۶ به پروژه تزریق شود، پیشرفت فیزیکی سد به بالای ۵۰ درصد می‌رسد.»

رقمی که مجیدی از آن سخن می‌گوید، حکایت از شکاف عمیق میان آمار رسمی و واقعیت میدانی دارد؛ پروژه‌ای که سال‌ها در گزارش‌ها زنده بود، اما در عمل حتی نفس هم نمی‌کشید.

تخصیصی که قطره‌چکانی ماند

سید سعید شاهرخی، استاندار لرستان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به سفر قریب‌الوقوع رئیس‌جمهور به استان، از آماری تامل برانگیز رونمایی می‌کند. «یکی از خسارت‌های وارده به شهرستان پلدختر به علت عدم ساخت سد معشوره در جریان سیل سال ۹۸ شکل گرفته است. این سد در ۲۰ سال گذشته تنها ۱۶۰ میلیارد تومان اعتبار دریافت کرده بود.»

استاندار لرستان با تأکید بر اینکه سد معشوره فراتر از یک پروژه عمرانی است، ادامه می‌دهد: «این سد فقط یک سد نیست، زندگی است، حیات است، اقتصاد و اجتماع است.»

میانگین زمین‌های کشاورزی آبی در کشور ۴۵ درصد است، این عدد در لرستان تنها ۲۳ درصد و در شهرستان کوهدشت فقط ۱۱ درصد است. تا سد معشوره ساخته نشود، نمی‌توانیم سرانه اراضی کشاورزی آب را به سرانه کشوری برسانیم.

یک‌همت در برابر پنج‌همت؛ فاصله تا آبگیری چقدر است؟

اما این بار انگار قرار است معادلات تغییر کند. مسئولان استانی از عزم جدی برای شکستن طلسم چندین ساله خبر می‌دهند.

سمانه حسن‌پور، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی لرستان در تشریح آخرین وضعیت تأمین مالی پروژه به خبرنگار مهر می‌گوید: تا سال گذشته سرجمع تأمین مالی برای پروژه به ۲۰۰ میلیارد تومان نمی‌رسید، اما امسال به دنبال این هستیم که تا پایان سال هزار و ۳۰ میلیارد تومان برای پروژه تأمین کنیم. قول سازمان برنامه‌وبودجه را گرفته‌ایم که تا بدنه سد خاتمه پیدا کند، تأمین اعتبار را انجام دهد.

حسن‌پور از سه روش تأمین مالی شامل تخصیص اعتبار عادی، ماده ۵۶ (تسهیلات بانکی) و فاینانس خارجی برای تکمیل پروژه خبر می‌دهد و می‌گوید: برای ادامه سد، یعنی سامانه انتقال و شبکه آن، بحث فاینانس خارجی مدنظر ما است و تأمین‌کننده مالی خارجی آماده است و شرکت داخلی کنسرسیوم را تشکیل داده، مستندات را به بانک ملی ارائه کرده‌ایم تا پس از مجوز شورای اقتصاد، ساخت سامانه انتقال توسط کشور خارجی تأمین مالی شود.

اما علی امامی‌راد، نماینده مردم کوهدشت و رومشکان در مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر عدد بزرگ‌تری را روی میز می‌گذارد و می‌گوید: کل پروژه پنج هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان برای آبگیری اعتبار نیاز دارد.

وی ادامه می‌دهد: همچنین برای خط انتقال این پروژه نیازمند اعتبار جداگانه هستیم. دو بانک برای پرداخت تسهیلات به این پروژه اعلام آمادگی کرده‌اند و اسناد برای اخذ ماده ۲۳ به سازمان برنامه ارسال شده است.

نمایندگان: وقت واقع‌گرایی است

در آستانه سفر رئیس‌جمهور، نمایندگان استان نیز چمدان مطالبات را بسته‌اند. رضا سپهوند، نماینده مردم خرم‌آباد و چگنی در مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تأکید بر لزوم واقع‌گرایی در این سفر می‌گوید: در این سفر باید واقع‌گرا باشیم. مانند سفرهای قبلی نشود که نتایج خوبی نگرفتیم.

وی می‌گوید: باید رئیس‌جمهور و وزیران را با واقعیات این استان آشنا کنیم؛ سدهای زیادی در استان داریم که ماده ۲۳ آنها ۲۰ سال است که صادر شده، اما اعتباراتشان قطره‌چکانی است!

سپهوند با اشاره به پروژه‌های قفل‌شده حوزه آب هشدار می‌دهد: باید رئیس‌جمهور را با این واقعیت مواجه کنیم که اگر برای این پروژه‌ها اعتبارات ویژه نگذارند، هم بیکاری بیشتر می‌شود، هم مهاجرت جوانان و آسیب‌های اجتماعی افزایش می‌یابد. نباید فکر کنیم سرمایه‌گذار خصوصی می‌آید؛ دولت وظیفه دارد بر اساس مصوبه سال ۹۳ مجلس، هر سال ۱۰ درصد ما را به استان‌های برخوردار نزدیک کند.

سید حمیدرضا کاظمی، نماینده مردم پلدختر نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر بر اولویت‌بندی سدهای استان تأکید کرده و می‌گوید: یکی از سدهای مهم لرستان سد معشوره است که پنج شهرستان کلیدی استان از مزایای آن بهره‌مند خواهند شد.

پیمانکار جدید، امید تازه؟

داریوش حسن‌نژاد، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای لرستان از تحرکات جدید در کارگاه سد خبر می‌دهد و به مهر می‌گوید: سد معشوره علیرغم اینکه یکی دو ماه کارگاه آن تعطیل شد، اما پیمانکار جدید ۴۰۰ میلیارد تومان ظرف دو ماه گذشته در آن کار کرده است. دنبال منابع از محل ماده ۵۶ نیز برای آن هستیم.

مهدی مجیدی نیز با اشاره به قرارداد جدید پیمانکار به مهر می‌گوید: قراردادی که امسال پیمانکار در این پروژه منعقد کرده بیش از دو همت است. اگر در یک بازه ۳۶ ماهه نقدینگی این پروژه را تأمین کنیم، دیواره این سد به اتمام می‌رسد. امیدواریم در سفر رئیس‌جمهور اعتبار لازم را بگیریم.

پایان انتظار یا تکرار وعده‌ها؟

استاندار لرستان از برنامه‌ریزی برای پایان ساخت سد تا پایان سال ۱۴۰۶ خبر می‌دهد و به مهر می گوید: در جریان سفر رئیس‌جمهور به لرستان درخواست کرده‌ایم که با اختصاص اعتبارات لازم این سد را تا پایان ۱۴۰۶ بسازیم و سپس شبکه‌های پایین‌دست را تکمیل کنیم.

بنابراین گزارش، اما در کوچه‌های کوهدشت و مزارع چگنی، مردم دیگر نه به آمارهای قول‌مساعد، که به بیل و کلنگ و عملیات اجرایی روی زمین اعتقاد دارند.

سعید پورعلی، معاون سیاسی امنیتی استانداری لرستان در گفت‌گو با خبرنگار مهر شاید بهترین توصیف را از وضعیت فعلی دارد.

وی می‌گوید: یکی از مهم‌ترین پیگیری‌های استاندار لرستان، سد معشوره است؛ پروژه‌ای که از «نان شب» برای لرستان و به‌ویژه کوهدشت واجب‌تر بوده و نقشی کلیدی در آینده توسعه منطقه خواهد داشت.

فردا که رئیس‌جمهور به لرستان می‌آید، پرونده سد معشوره یکی از مهم‌ترین موضوعاتی خواهد بود که روی میز گذاشته می‌شود. مسئولان استان با خود امیدها و وعده‌هایی دارند و مردم با خود انتظارهایی. اما آیا این بار تفاوتی خواهد کرد؟ آیا سد معشوره سرانجام از خواب زمستانی بیدار خواهد شد؟

حالا باید دید در سفر پیشِ رو، آیا وعده‌های چندین و چند ساله رنگ واقعیت می‌گیرند یا سد معشوره همچنان در دفتر خاطرات ناتمام لرستان، پرونده‌ای باز برای گزارش‌های بعدی باقی خواهد ماند.

سکوت روستاهای تشنه در انتظار پاسخ رئیس‌جمهور، بلندتر از هر مصاحبه‌ای فریاد می‌زند.