نظام رسانه‌ای کشور نیازمند تحول در شرایط پساجنگ است

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، در راستای ماموریت دکتر قالیباف به مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در راستای اخذ ایده‌ها و نظرات نخبگان در خصوص بررسی مسائل جنگ تحمیلی و راهکارهای رفع آنها، نخستین نشست استماع نخبگانی با موضوع رسانه و مسئله انسجام ملی در مرکز پژوهش های مجلس، با حضور بابک نگاهداری، رییس این مرکز و جمعی از صاحب‌نظران، اندیشمندان، کارشناسان و اساتید حوزه رسانه و ارتباطات برگزار شد.

بابک نگاهداری، در این نشست با اشاره به راه اندازی پویش خردملی برای ایران برخاسته و طرح سیمرغ رمضان در مرکز پژوهش های مجلس، بیان داشت: در این پویش تلاش می کنیم که پیشنهادات و نظرات صاحب‌نظران در حوزه های مختلف که مرتبط با حکمرانی کشور و مسائل پس از جنگ است را اخذ کنیم. برگزاری نشست استماع نخبگانی هم یکی از روش های دریافت و اخذ این نظرات است.

ما مسئولان در کشور بیش از گفتن به شنیدن نظرات مردم و نخبگان نیاز داریم

وی با تاکید بر این مسئله که ما مسئولان در کشور بیش از گفتن به شنیدن نظرات مردم و نخبگان نیاز داریم، عنوان کرد: در کنار نشست های استماع نخبگانی، پلت فرم هایی دیگری هم راه اندازی کردیم تا نظرات نخبگان را اخذ کنیم. یکی از این راه ها، سامانه جمع سپاری است که نخبگان می توانند در آن نظرات خود را برای ما ارسال کنند.

رییس مرکز پژوهش‌های مجلس، با اشاره به اقدامات رسانه ملی در ایام جنگ، گفت: سازمان صداوسیما به عنوان یکی از مهم ترین سازمان ها در کشور دارای عملکرد مثبتی در جنگ است که باید مورد تقدیر قرار گیرد. اما هیچ دستگاهی از عیب و ایراد مصون نیست و با این همدلی ها و همفکری ها به دنبال کمک برای رفع این اشکالات هستیم.

رسانه ملی هم رسانه حاکمیت و هم مردم است

نگاهداری با بیان اینکه رسانه ملی هم رسانه حاکمیت و هم مردم است، تصریح کرد: مدیریت سازمان صداوسیما کار به شدت سختی است چراکه در این مسیر با دوگانه های مختلفی روبرو می‌شویم که مدیریت این دوگانه ها اقدام دشواری است. دوگانه هایی مثل فرهنگی رسمی و فرهنگ عامیانه، دوگانه دقت و سرعت و مواردی از این دست که سازمان صداوسیما درگیر آن است.

مدیریت شرایط جنگی و پسا جنگ نیازمند تحول در نظام حکمرانی است

موسی بیات، مدیرکل دفتر مطالعات فرهنگی و آموزش مرکز پژوهش های مجلس در ادامه این نشست، با اشاره به تغییرات متاثر از جنگ رمضان، بیان داشت: در زمان جنگ و بعد از جنگ، دستگاه ها باید تغییراتی داشته باشند تا متناسب با آن تغییرات بتوانند تحولات جدید را مدیریت کنند اما متاسفانه در برخی دستگاه ها این تغییرات دیده نمی شود.

مدیرکل دفتر مطالعات فرهنگی و آموزش مرکز پژوهش های مجلس، افزود: مرکز پژوهش های مجلس پویش خردملی برای ایران برخاسته – طرح سیمرغ رمضان را ایجاد کرد تا نظرات نخبگان و کارشناسان را دریافت کند. در این زمینه هم با نهادهای مختلف مکاتبات انجام دادیم و هم اینکه جلسات استماع نخبگانی را برگزار می کنیم. در این جلسات اعضا و ذی نفعان مختلف یک موضوع را دعوت می کنیم تا با ارزیابی همه جانبه بتوانیم نظرات کارشناسی مرکز را تنظیم کنیم.

نظام رسانه ای نتوانسته مرجعیت خبری را به دست بگیرد

مهدی منتظر قائم، استاد علوم ارتباطات دانشگاه تهران، در این نشست با تاکید بر این نکته که باید به امور و مسائل زیربنایی و بنیادین حوزه رسانه در کشور توجه کنیم، گفت: اگر فقط به صورت مقطعی بخواهیم اقداماتی انجام دهیم به نتیجه نمی رسیم بلکه باید امور را به صورت کلان و زیربنایی اصلاح کنیم.

وی ادامه داد: در شرایط بحرانی که انتظار داریم رسانه اصلی کشور به دلیل قطع اینترنت بار مرجعیت رسانه ای را به دوش بکشد اما نظام رسانه ای در این وظیفه خطیر خود موفق نبوده است. در واقع شکاف مرجعیت رسانه ای با وجود قطعی اینترنت حل نشد. نکته مثبت سازمان صداوسیما، تجهیزات و زیرساخت های فنی و نیروی انسانی این سازمان است که به عنوان یک سرمایه ملی باید پاس داشته شود.

وی در توصیه هایی به سازمان صداو سیما، بیان داشت: این سازمان باید از تک صدایی به سمت چند صدایی و همگرایی ملی حرکت کند. همچنین باید تلاش کند که روایت پیش دستانه را در تحولات سیاسی و امنیتی در دست بگیرد. از سوی دیگر شکل گیری ستاد پاسخ سریع و نظام رتبه بندی اعتماد در رسانه ملی و حمایت از تولیدات خرد باید در دستور کار قرار گیرد.

نیازمند انباشت تجربه در حوزه رسانه هستیم

عبدالکریم خیامی، عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق(ع) هم در ادامه بیان کرد: هنوز در کشور ما پذیرفته نشده که رسانه و ارتباطات یک دانش تخصصی و پیچیده است و در این مسیر عالم ترین آدم ها هم بدون دانش تجربی نمی توانند موفق شوند.

وی گفت: عملکرد رسانه ای ما دچار یک سکته تجربی شده است، یعنی انباشت دانش تجربی در سپهر رسانه ای رخ نداده است. نکته بعدی فقر تئوری و استراتژی است. زمانی که از استراتژی احساس بی نیازی کردیم دقیقا در همین زمان دچار افت مخاطب شدیم.

این استاد دانشگاه ادامه داد: سازمان صداوسیما یکی از قدیمی ترین مراکز نظرسنجی را دارد. ما مخاطب سنجی خوب انجام می دهیم اما هنوز به مرحله فهم مخاطب نرسیدیم.

وی تصریح کرد: ما باید مرجعیت رسانه ای را به سمت مرجعیت گفتمان حرکت دهیم. همچنین نباید تولیدات رسانه ای خیلی بسته و بدون درگیر کردن مخاطب باشند به نحوی که مخاطب احساس کند بستری برای مشارکت او در این تولیدات وجود ندارد.

خیامی در ادامه توصیه های خود گفت: صداوسیما باید همه بخش های جامعه را ببینید. دوگانه ها باید کنترل و مدیریت شود و در نهایت صدق و راستگویی اصل کار نظام رسانه ای در کشور قرار گیرد.

فضای مجازی را در کنار خود ببینیم

لطف الله سیاهکلی، نماینده سابق مجلس که سابقه مدیریت در سازمان صداوسیما را هم دارد در ادامه این نشست گفت: برخی نهادها همه چیز را مطلق می بیند و هر کجا که انحصاری قرار دادیم مدیران این انحصار را به صورت مطلق در نظر می گیرند و همین امر باعث عدم پیشرفت کار می شود.

وی تصریح کرد: در زمان جنگ ما دیدیم که یک لحظه آنتن تلویزیون خاموش نشد و این به دلیل زیرساخت هایی بود که در سال های قبل از جنگ در صداوسیما پیش بینی شده بود.

این نماینده سابق مجلس ادامه داد: رسانه ملی رابطه خود با گروه ها و احزاب مختلف را حتی گروه ها و احزاب مخالف نظام را هم باید بازسازی کند. همچنین صداوسیما باید رابطه خود با دولت را بازتنظیم کند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به رشد فضای مجازی، گفت: با رشد فضای مجازی سازمان صداوسیما باید این تغییرات را درک و با این فضا همکاری کنند و فضای مجازی و رسانه های دیگر را در کنار خود ببینید نه در مقابل خود.

سیاهکلی در پایان سخنان در مورد تولید محتوا هم گفت: ما هر وقت به این سطح رسیدیم که به جای دانلود کننده تولید دیگران، آپلود کننده محتوا شدیم، می توانیم بگوییم در سطح رسانه حرفی برای گفتن داریم. همچنین بین واقعیت و آرمان باید نسبت دقیق برقرار کنیم. اقدامات و تولیدات رسانه ای ما باید مبتنی بر واقعیت ها باشد که به سمت آرمان تلاش کنیم حرکت کنیم نه اینکه آرمان ها را به جای واقعیت تحویل مردم دهیم.

اقناع تعاملی باید در دستور صداوسیما قرار گیرد

یوسف خجیر، عضو هیات علمی دانشگاه سوره در ادامه با اشاره به اینکه ما در شرایط جنگی هستیم، گفت: نظام رسانه ای ما در ابتدای جنگ شروع مناسبی نداشت یعنی انگار یک غافلگیری رخ داده است. بستر سازی لازم است تا نسبت رسانه ملی و اسنجام ملی شکل بگیرد. به عبارت دیگر این دو مقوله با مقدماتی باید به هم پیوند بخورند.

وی با بیان اینکه مسئله مهم اقناع مخاطب بسیار مهم است، خاطرنشان کرد: اینکه رسانه ملی در جنگ چگونه مخاطب را اقناع می کند، مهم است. ما چند نوع اقناع داریم. یک اقناع عاطفی و هیجانی است. یک اقناع بحران زا است و یک اقناع مناسب برای فضای تعاملی و ارتباطی است. نوع سوم اقناع در نظام رسانه ای کشور کمتر انجام می شود این در حالی است که ما به این نوع اقناع بیشتر نیاز داریم.

این استاد دانشگاه تاکید کرد که راهبرد برجسته سازی راه حل گرا و توجه به افکار عمومی منطقه ای و بین المللی باید در دستور کار نظام رسانه ای کشور قرار گیرد.

شبکه خبر در زمان جنگ رمضان عملکرد مثبتی داشت

حجت الاسلام محقق از پژوهشگران مرکز تحقیقات اسلامی مجلس هم در این نشست تخصصی با بررسی عملکرد سازمان صداوسیما در طول جنگ رمضان بیان داشت: شبکه خبر و بخش خبری سازمان صداوسیما عملکرد مثبتی در طول این جنگ داشت که باید از همه دست اندار کاران تقدیر شود.

وی در ادامه به یک مشکل اساسی در نظام رسانه ای و خبری کشور اشاره کرد و گفت: ما در حوزه خبری دچار فقدان دکترین خبری و نظریه سیاستی در حوزه خبر هستیم. همین امر باعث شده اقدامات ما پراکنده و بدون انسجام لازم انجام شود.

وی در اشاره به مشکل دیگر نظام رسانه ای کشور، بیان داشت: بروکراتیک شدن تحریریه رسانه ها یکی دیگر از مشکلات است. در واقع رسانه که باید قلب تپنده آگاهی بخشی و خبر رسانه ای باشد تبدیل به یک نهاد بروکراتیک غیرکارآمد می شود و خبرنگار به جای پیگیری سوژه و خبر فقط به نشستن پشت میز خود اکتفا می کند.

ضرورت رسیدن به نقطه تعادل در انسجام ملی

سید حسین شهرستانی، معاون پژوهشگاه فرهنگ وهنر، هم در این نشست به مقوله انسجام اجتماعی پرداخت و گفت: در بررسی عملکرد رسانه ای کشور ما با یک ضعف اساسی در کنش رسانه ای دولت، مجلس و صداوسیما روبرو هستیم.

وی در مورد انسجام ملی هم بیان داشت: نحوه مواجهه با این انسجام و اینکه نظام رسانه ای کشور در این زمینه چه راهبردی را باید در پیش بگیرد دارای ظرافت هایی است. برخی معتقد هستند که صداوسیما باید هدف خود را هسته سخت نظام قرار دهد و برخی دیگر معتقد هستند که همه بخش ها و تفکرات باید در صداوسیما بازتاب پیدا کنند.

معاون پژوهشگاه فرهنگ وهنر، افزود: به نظر هر دو این نگاه ها دارای اشکال است. ما در این زمینه باید به یک نقطه تعادل برسیم که نه افراط کنیم و نه دچار تفریط شویم.

نظام رسانه ای دچار محدودیت های ساختاری است

علی مرادی، قائم مقام معاونت سیاسی صداوسیما هم در این نشست با تشریح عملکرد این معاونت در زمان جنگ رمضان به محدودیت های ساختاری و خارج از سازمان صداوسیما اشاره کرد که باعث اتخاذ برخی رویکردها شده است. با این حال عملکرد صداوسیما مثبت بوده و توانسته کنشگر موثری در فضای خبری جنگ رمضان انجام دهد.

وی ادامه داد: برخی مواقع با اطلاعات نا دقیق در مورد صداوسیما ارزیابی انجام می شود که باید با تعامل دو سویه سازمان صداوسیما با کنشگران حوزه رسانه ای کشور این مشکل را رفع کنیم. نکته بعدی محدودیت ها و الزامات نهادی است که به سازمان صداوسیما تحمیل می شود و در ارزیابی عملکرد این نهاد باید محدودیت های اشاره شده مورد توجه قرار گیرد.

ما نیازمند همکاری ملی هستیم

سید شهاب الدین طباطبایی، عضو شورای اطلاع رسانی دولت هم در این نشست با اشاره به جنگ رمضان گفت: جنگ ها تخریب گر آفریننده هستند به شرطی که همه جامعه با هم همکاری کنند و براین اساس ما نیازمند همکاری ملی در شرایط فعلی کشور هستیم.

وی افزود: این همکاری ملی حتی از انسجام و وحدت هم بالاتر است و عناصری از بخشش و پذیرفتن همدیگر در این همکاری وجود دارد و اینکه بتوانیم از همه ظرفیت کشور استفاده کنیم.

آمارهای مخاطب سنجی رسانه‌ها دقیق‌تر شود

صدیقه ببران، عضو هیات علمی گروه ارتباطات و مطالعات رسانه دانشگاه آزاد اسلامی، هم در این نشست با انتقاد از برخی آمارها که رسانه ها از مخاطب خود ارائه می دهند، گفت: با عدد سازی جامعه قانع نمی شود بلکه باید همه سلایق را در نظام رسانه ای کشور ببنیم و سعی نکنیم یک دیدگاه و سلیقه را به دیگران تحمیل کنیم.

در فضای رسانه ای نفرت پراکنی اوج گرفته است

محمد لسانی فعال رسانه ای هم در این نشست به نفرت پراکنی در فضای خبری کشور اشاره کرد و گفت: رهبر شهید انقلاب در ابتدای سال ۱۴۰۴ در این زمینه تذکر دادند که نشان می دهد این مسئله دارای اهمیت است.

وی ادامه داد: ما در تولیدات رسانه ای با دو نکته را مدنظر قرار دهیم. نکته اول اینکه تولیدات رسانه ای به علاقه مندی های جامعه اتصال داشته باشد. همچنین این تولیدات باید مسائل و دغدغه های جامعه را هم در بربگیرد. هر تولید رسانه ای که این دو مولفه را داشته باشد موفق می شود.

در پایان این نشست محسن شاکری نژاد رییس مرکز تحقیقات سازمان صداوسیما هم به بیان دیدگاه های خود پرداخت و از عملکرد سازمان صداوسیما دفاع کرد.

وی معتقد بود که بخشی از انتقادات به سازمان به دلیل نگاه های سیاسی است. بخش دیگر هم به دلیل عدم شناخت دقیق محدودیت های اعمال شده بر صداوسیما است. یعنی برخی منتقدین دقیق از فرایندهای ساختاری و بروکراتیک حاکم بر صداوسیما اطلاع ندارند.