مردم خامنه‌ای خوان ایران

یادداشت مهمان- مهدی سلیمانی، قائم‌مقام مجمع ناشران انقلاب اسلامی: استقبال معنادار مردم از کتاب‌های مرتبط با اندیشه‌ها و بیانات رهبر شهید انقلاب در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب، پدیده‌ای است که نمی‌توان آن را صرفاً در قالب آمارهای فروش و معادلات بازار نشر تحلیل کرد. این اقبال گسترده بیش از هر چیز، نشان‌دهنده یک تشنگی عمیق و واقعی در لایه‌های مختلف جامعه به‌ویژه نسل جوان نسبت به معارف، تبیین‌ها و منظومه فکری ایشان است. جامعه نشان داده است که برای یافتن پاسخ پرسش‌های بنیادین خود و درک صحیح از مناسبات تاریخی، اجتماعی و تمدنی، به سرچشمه اصیل این معارف گرایش دارد.

اما این استقبال مردمی، در کنار امیدواری‌های فراوانی که ایجاد می‌کند یک پرسش و مطالبه جدی را پیش روی نهادهای متولی فرهنگ قرار می‌دهد و آن اینکه اکنون که این عطش و نیاز به وضوح رخ نشان داده وظیفه دستگاه‌ها و نهادهای مؤثر فرهنگی چیست؟

واقعیت آن است که نهادهایی همچون سازمان صداوسیما، سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان اوقاف و امور خیریه و سایر ارگان‌های مشابه، نباید تنها به معرفی این کتاب‌ها، رونمایی‌های بعضاً تشریفاتی یا پخش تیزرهای تبلیغاتی بسنده کنند (گرچه همین هم پسندیده است). رسالت اصلی این نهادها، فرآوری محتوا و امتداد بخشیدن به این مفاهیم در بستر زندگی روزمره مردم است. کتاب‌های رهبر شهید انقلاب نباید صرفاً در قفسه کتابخانه‌ها بمانند بلکه محتوای غنی آن‌ها باید در قالب‌های متنوع، جذاب و متناسب با نیازها و سلیقه‌های گوناگون بازتولید و عرضه شود.

لذا به‌نظر می‌رسد نیازمند عملیات‌های فرهنگی و در عین حال راهبردی برای تحقق این هدف هستیم که چند پیشنهاد را می‌توان مطرح کرد:

۱. حمایت، شبکه‌سازی و توسعه جمع‌خوانی‌های مردمی

هم‌اکنون در سراسر کشور، حلقه‌های خودجوش و مردمی متعددی برای جمع‌خوانی آثار رهبری وجود دارد. نهادهایی مانند سازمان تبلیغات و امور مساجد یا سازمان اوقاف می‌توانند بدون تصدی‌گری و دولتی‌کردن این حرکت‌ها، زیرساخت‌های لازم (مانند اختصاص فضاهای مناسب در مساجد، بقاع متبرکه و فرهنگسراها و نیاز تأمین اساتید در صورت نیاز و درخواست گروه‌های مردمی) را برای گسترش این شبکه‌ها فراهم کنند.

۲. راه‌اندازی کرسی‌های مباحثه و گفت‌وگوی دوطرفه

فهم عمیق منظومه فکری رهبری نیازمند تضارب آرا و مباحثه است. محتوای این کتاب‌ها باید دستمایه برگزاری نشست‌های گفت‌وگومحور، کافه‌های کتاب و گعده‌های دانشجویی و دانش‌آموزی قرار گیرد تا مفاهیم از حالت یک‌طرفه خارج شده و در ذهن مخاطب نهادینه شود. برخی از آثار مکتوب رهبر شهید انقلاب مانند «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، ظرفیت بسیار بالایی برای این حوزه دارند و می‌توانند دریچه‌ای برای ورود به منظومه فکری ایشان باشند.

۳. گزیده‌سازی و ارائه ساندویچی مفاهیم (میکرولرنینگ)

بسیاری از مخاطبان عام فرصت یا حوصله مطالعه یک کتاب چندصد صفحه‌ای را ندارند. شاید این وظیفه نهادهای فرهنگی است که موضوعات و مسائل کلیدی این کتاب‌ها را استخراج کرده و آن‌ها را در فرم‌های کوتاه، جذاب و مینیمال (مانند اینفوگرافیک، عکس‌نوشت، ویدیوکست‌های یک‌دقیقه‌ای و فلش‌کارت‌های مفهومی) برای انتشار در شبکه‌های اجتماعی آماده کنند. کاری که شبیهش را امام شهید برای آثار علامه مصباح توصیه کرده بودند.

۴. اقتباس هنری و دراماتیک (رسالت ویژه صداوسیما و وزارت ارشاد)

یکی از مؤثرترین راه‌های انتقال مفاهیم، زبان هنر است. برای مثال می‌توان کتاب اندیشه مقاومت را با 590 صفحه در اختیار مخاطب قرار داد و یا بر مبنای این اندیشه روایتی هنری تولید کرده و مسئله مقاومت، مبانی و آثار و نتایج آن را در شمایل یک اقتباس هنری به مخاطب نشان داد. طبیعی است که راه دوم مسیر ضریب موفقیت بیشتری در اطمینان از آشنایی و اثرگذاری خواهد داشت. در واقع صداوسیما، سازمان هنری اوج، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (بنیاد فارابی) می‌توانند با اقتباس از روایات تاریخی، سیره عملی یا مفاهیم راهبردی مطرح شده در این کتاب‌ها، به تولید فیلم‌های کوتاه، مستندهای روایی، سریال‌های تلویزیونی، تله‌تئاتر و نمایش‌های رادیویی بپردازند. یادمان باشد در عصر امروز تبدیل اندیشه به «قصه»، پایدارترین روش انتقال پیام است.

۵. تولیدات صوتی و پادکست‌های تحلیلی

با توجه به تغییر سبک زندگی و گرایش روزافزون به محتوای شنیداری، تولید کتاب‌های صوتی با کیفیت بالا و با صدای گویندگان حرفه‌ای و همچنین ساخت پادکست‌هایی که به تحلیل و کالبدشکافی موضوعی هر یک از کتاب‌ها می‌پردازند، می‌تواند طیف وسیعی از مخاطبان جدید را جذب کند و حتی در ادامه آنان را به سراغ متن اصلی کتاب سوق دهد.

۶. طراحی رویدادها و مسابقات مسئله‌محور (گیمیفیکیشن)

با توجه به ظرفیت برخی از آثار انتشارات انقلاب اسلامی، به جای برگزاری مسابقات سنتی کتاب‌خوانی (که غالباً به حفظ کردن چند صفحه و تست زدن محدود می‌شود)، می‌توان رویدادهایی طراحی کرد که در آن جوانان با استفاده از راهکارهای مطرح شده در برخی کتاب‌های امام شهید، برای حل مسائل واقعی محله، شهر یا دانشگاه خود ایده بدهند و با یکدیگر رقابت کنند.

آمارها و استقبال مردمی در نمایشگاه مجازی کتاب، حجت را بر متولیان فرهنگی تمام کرده است. ماده خام و گنجینه ارزشمند معارف، همراه با مخاطب تشنه و آماده هر دو فراهم است. اکنون زمان آن است که نهادهای حاکمیتی از پیله اقدامات نمایشی خارج شوند و با خلاقیت، تنوع‌بخشی به فرم‌ها و فرآوری هوشمندانه این جریان ناب اندیشه‌ای را به شریان‌های حیاتی فرهنگ عمومی جامعه تزریق کنند.