افزایش تنوع در دنیای اسباب‌بازی اجتناب‌ناپذیر است

امیر علیجانی تولیدکننده صنعت اسباب‌بازی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به ویژگی یک اسباب‌بازی «خوب» که برای مدت طولانی همراه کودک می‌ماند، گفت: واقعیت این است که ما الان دیگر چیزی به اسم اسباب‌بازی خوب نداریم. اسباب‌بازی خوب در اصل همان اسباب‌بازی با کیفیت است. دلیل اصلی این تفاوت، به خاطر تنوع است. در قدیم تنوع خیلی کم بود و بچه‌ها به همان چیزی که داشتند راضی بودند، چون اصلاً تنوع بیشتری را نمی‌دیدند که به سمتش جذب شوند. اما الان تنوع فوق‌العاده زیاد شده و مدام هم تبلیغات هست.

وی ادامه داد: هر چند وقت یک‌بار، یک جنس جدید وارد بازار می‌شود و روی بعضی از آنها تبلیغ می‌شود. مثلاً عروسک لبوبو، یک‌دفعه فراگیر می‌شود، یا یک بازی مثل «گل یا پوچ» که من اولین تولیدکننده‌اش بودم، یک‌دفعه آنقدر فراگیر می‌شود که حدود ۲۵ نفر از روی من کپی می‌کنند. این بازی‌ها یک‌باره فراگیر می‌شوند و بعد هم از دور خارج می‌شوند.

این تولیدکننده گفت: این اتفاق بیشتر به خاطر تنوع بالای بازی‌هاست که باعث می‌شود بچه‌ها به قول معروف دل به یک اسباب‌بازی ندهند، چون هر بار چیزهای جدید می‌بینند و تبلیغات روی‌شان اثر می‌گذارد و دوست دارند تنوع داشته باشند.

اسباب‌بازی بادوام و با کیفیت اولویت اول خانواده‌هاست

وی در پاسخ به این پرسش که آیا در فرآیند طراحی و تولید امروز، مقاومت اسباب‌بازی جای خود را به تکرار و تعداد داده است، گفت: مطمئناً اسباب‌بازی بادوام و با کیفیت اولویت اول خانواده‌هاست. یک زمانی به خاطر بحث قیمت، خانواده‌ها شاید اسباب‌بازی‌ای را می‌خریدند که از مواد بازیافتی تهیه می‌شد. اما الان در این اوضاع بازار، اصلاً همچین چیزی اتفاق نمی‌افتد. نه تولید می‌شود و نه تولیدکننده‌ای چنین ریسکی می‌کند. حتی تا حدود شش سال پیش هم می‌دیدم که بعضی‌ها به سفارش عراق یا افغانستان، جنسی با مواد بازیافتی می‌زدند، ولی الان فکر می‌کنم آنها هم در این شرایط دیگر با این مواد کار نمی‌کنند. هرچند قیمت جنس خوب بالاتر است، ولی به طور کلی سلیقه بازار دیگر جنس بی‌کیفیت را نمی‌پذیرد. مخصوصاً الان، به غیر از کیفیت خود جنس، بسته‌بندی هم باید خیلی جذاب باشد که بتواند در این بازار رقابت کند.

علیجانی با اشاره به اهمیت در طرحی محصولات گفت: به غیر از تجربیاتم برای انتخاب یک محصول، می‌توانم بگویم در روند تولید، شاید ۸۰ درصد موفقیت یک محصول در صنعت ما به بسته‌بندی و گرافیک آن بستگی دارد. چیزی که من می‌دانم این است که خودم برای تولیداتم خیلی هزینه می‌کنم که بهترین طراحی و بهترین بسته‌بندی را در کنار بهترین کیفیت فراهم کنم تا جنس بتواند در بازار رقابت کند.

وی یادآور شد: خرید اسباب‌بازی بستگی به جیب خریدار دارد. ولی از لحاظ چیزی که خودم تجربه کرده‌ام، مثلاً پدر و مادرها می‌آیند می‌پرسند که این محصول می‌شکند؟ جواب من این است که بله، می‌شکند. اصلاً باید اسباب‌بازی بشکند. چون بعضی وقت‌ها من این حس را دارم که تا این اسباب‌بازی خراب نشود، پدر و مادرش نمی‌روند چیز دیگری برایش بخرند. بعضی وقت‌ها هم بچه‌ها به صورت عمدی، مثلاً این اسباب‌بازی را می‌شکنند.

این تولیدکننده با اشاره به نقش تبلیغات، انیمیشن‌ها و اینفلوئنسرهای کودک در ایجاد نیاز کاذب و زودگذر بودن علاقه کودک، گفت: نقش بسیاری دارند. چیزی که حس می‌کنم این است که کودکان از چهار، پنج سال به بالا، گوشی پدر و مادرشان را دست می‌گیرند و در فضای مجازی سرک می‌کشند. به هرحال روی آن‌ها تأثیر می‌گذارد.

هرگز کیفیت را فدای کمیت نمی‌کنم

وی افزود: هرگز کیفیت را فدای کمیت نمی‌کنم. با این حال، گاهی برای پاسخ به نیاز بازار دست به تغییراتی می‌زنم. برای مثال، اگر یک بازی گروهی برای چهار نفر طراحی کرده باشم و بازخورد خوبی گرفته باشد، نسخه دو نفره آن را هم تولید می‌کنم. این کار باعث می‌شود اندازه محصول کوچک‌تر، مواد اولیه کمتری مصرف شود و در نهایت، قیمت نهایی پایین‌تر بیاید. هدف این است که محصول با حذف برخی آپشن‌ها یا تغییر در ابعاد، برای طیف وسیع‌تری از خانواده‌ها قابل خرید باشد و در سبد خریدشان جذابیت بیشتری پیدا کند.

علیجانی خاطرنشان کرد: در دوران کودکی ما، این طور نبود که هربار از اطرافیان‌مان هدیه اسباب‌بازی دریافت کنیم؛ یادم می‌آید تنها مواقعی که اسباب‌بازی دریافت می‌کردیم، غیر از خریدهای پدر و مادر، در جشن تولدها یا گاهی به عنوان هدیه از طرف مادربزرگ بود. در طول سال، جز مناسبت خاصی، خبری از اسباب‌بازی جدید نبود. اما امروز خودم مادربزرگی را می‌شناسم که هر هفته به فروشگاه ما می‌آید و برای نوه‌اش اسباب‌بازی می‌خرد. او آنقدر برای نوه‌اش خرید کرده و با محصولات آشناست که جای قفسه‌ها را از من بهتر بلد است. می‌آید و می‌پرسد چه چیز جدیدی دارید؟ و ما در جواب می‌گوییم خودت نگاه کن ببین چه نخریده‌ای. یعنی آنقدر خریده که تشخیص چیز جدید برایش سخت شده است.

وی ادامه داد: با کاهش تعداد فرزندان در خانواده‌ها، والدین و بستگان توجه و هزینه بیشتری را صرف یک کودک می‌کنند و برای رشد و سرگرمی او وقت می‌گذارند. در گذشته، به دلیل کثرت فرزندان و نوه‌ها، پدربزرگ و مادربزرگ امکان خرید برای همه را نداشتند. اما امروز، پدربزرگی با دو نوه می‌تواند به راحتی هر هفته برایشان اسباب‌بازی بخرد تا لحظات شادتری را فراهم کند.

این تولیدکننده گفت: باید به کودک حق انتخاب بدهیم و دستش را برای کشف تنوع باز بگذاریم. افزایش تنوع در دنیای امروز اجتناب‌ناپذیر است. اگر بخواهیم به صورت مصنوعی او را به سمت وسیله خاصی هدایت کنیم، در واقع داریم از ابزار تبلیغات استفاده کرده‌ایم که خودش عامل ایجاد نیازهای زودگذر است.

صنعت اسباب‌بازی ما نیاز به یک بازنگری اخلاقی در زمینه مسئولیت‌پذیری دارد

وی با اشاره به راهکارهایی برای خلق یک اسباب‌بازی با جذابیت‌های ماندگار گفت: در پانزده سالی که در این حوزه کار می‌کنم، به یک راهکار قطعی و تضمینی دست پیدا نکرده‌ام. می‌توانم بگویم ۹۰ درصد کارهای ما در این صنعت بر پایه آزمون و خطا است. بارها پیش آمده که ایده‌ای به ذهنم رسیده یا محصولی را دیده‌ام و با خودم گفتم این حتماً موفق می‌شود. آن را تولید کرده‌ام، اما در بازار شکست خورده است. در مقابل گاهی محصولی که اصلاً روی آن حساب نمی‌کردم، ناگهان با استقبال بی‌نظیری مواجه شده است. حتی گاهی از پدرم یا اطرافیان مشورت می‌گیرم و نظر آنها کاملاً متفاوت است. این موضوع بیش از هر چیز به سلیقه ربط دارد و یک «هندوانه دربسته» است. نمی‌شود یک فرمول مشخص نوشت و گفت اگر یک محصول این ویژگی‌ها را داشته باشد، حتماً فروش می‌رود.

علیجانی اظهار کرد: موفقیت به تجربه و شناختی بستگی دارد که تولیدکننده در طول زمان به دست می‌آورد. البته تجربه به تنهایی هم کافی نیست، اما بسیار مؤثر است. در نهایت، همه چیز به کیفیت محصول، جذابیت بسته‌بندی و قدرت تبلیغات مربوط می‌شود.

وی با اشاره با اشاره به این موضوع که صنعت اسباب‌بازی ما نیاز به یک بازنگری اخلاقی در زمینه مسئولیت‌پذیری در قبال محیط زیست و سلامت روانی کودک دارد، گفت: در بحث استفاده از مواد بازیافتی یا تولید اسباب‌بازی‌های بادوام، شاید اگر از پلاستیک‌های باکیفیت استفاده شود، یک اسباب‌بازی بتواند سال‌ها دوام بیاورد و حتی نسل به نسل منتقل شود، بدون آنکه نیاز به دور انداختن باشد یا در مورد بازی‌های کارتی و مقوایی و بسته‌بندی‌ها، می‌توانیم از مواد جایگزین و دوست‌دار محیط زیست استفاده کنیم.

این تولیدکننده گفت: این موضوع نیازمند یک کار فرهنگی عمیق و اقدامات زیرساختی است. کاش نهادهایی مثل شورای نظارت بر اسباب‌بازی، به جای آنکه تنها نقش یک ناظر فرمالیته را داشته باشند و مدام درگیر ریزترین جزئیات کار تولیدکننده شوند، از این راه وارد می‌شدند. می‌توانستند با اطلاع‌رسانی، آموزش و ارائه تسهیلات، ما را در این مسیر یاری کنند. اما متأسفانه، تنها چیزی که ما از این نهادها می‌بینیم، اصرار بر اخذ مجوز است. مجوزی که خلاصه می‌شود در این که روی محصول، عکس کاریکاتورهای خارجی یا نمادهای غیراسلامی نباشد. این مجوزها هیچ کارایی دیگری ندارند و کمکی به بهبود کیفیت یا توجه به مسائل زیست‌محیطی نمی‌کنند. ما چندین نهاد مشابه داریم که اگر واقعاً بتوانند کارهای پایه‌ای و اصولی انجام دهند، شاهد اتفاقات مثبتی خواهیم بود.