مباهله؛ روزی برای بازخوانی حقیقت، گفتگو و هویت اعتقادی

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- احسان قاسمی*: روز مباهله در تاریخ اسلام صرفاً یک رخداد تقویمی نیست؛ بلکه نقطه‌ای تعیین‌کننده در شکل‌گیری نگاه مسلمانان به «حقیقت»، «گفت‌وگو» و «مرزبندی اعتقادی» است. ماجرایی که در واپسین سال‌های حیات پیامبر اسلام رخ داد و در قرآن کریم نیز به آن اشاره شده، همچنان واجد پیام‌های زنده و قابل بازخوانی برای جامعه امروز است.

در ماجرای مباهله، پیامبر اسلام پس از گفت‌وگو با هیئتی از مسیحیان نجران درباره جایگاه حضرت عیسی(ع)، هنگامی که استدلال‌ها به نقطه اختلاف بنیادین رسید، مأمور شد تا برای روشن شدن حقیقت، به «مباهله» تن دهند؛ یعنی هر دو طرف از خداوند بخواهند دروغگو را رسوا و لعنت کند. آنچه این واقعه را متمایز می‌کند، نه صرفاً اصل مباهله، بلکه شیوه حضور پیامبر در این صحنه است؛ حضوری که با همراهی نزدیک‌ترین افراد خاندانش شکل گرفت: علی بن ابی‌طالب، فاطمه زهرا، حسن و حسین علیهم‌السلام.

این صحنه، به تعبیر بسیاری از مورخان اسلامی، پیام روشنی داشت: صداقت و یقین، در عمیق‌ترین لایه‌های زندگی پیامبر جاری است و حقیقتی که او از آن سخن می‌گوید، تا مرز خانواده و جان او امتداد دارد. در نهایت نیز مسیحیان نجران از ورود به مباهله منصرف شدند و مسیر صلح و گفت‌وگو را برگزیدند.

اما اهمیت مباهله تنها در روایت تاریخی آن خلاصه نمی‌شود. این واقعه حامل چند پیام بنیادین برای امروز ماست؛ نخست آنکه گفت‌وگو، اساس حل اختلاف است و جامعه‌ای که از گفت‌وگو فرار کند، به بن‌بست می‌رسد. دوم آنکه مرزهای اعتقادی و هویتی، در عین گفت‌وگوپذیری، باید روشن و استوار باقی بماند. و سوم اینکه حقیقت‌جویی، زمانی ارزشمند است که انسان حاضر باشد هزینه صداقت خود را بپردازد.

در سطح اجتماعی، مباهله یادآور این نکته است که اعتماد اخلاقی در جامعه از درون خانواده و حلقه‌های نزدیک آغاز می‌شود. جامعه‌ای که در آن صداقت در کوچک‌ترین واحدهای آن نهادینه نشده باشد، در سطح کلان نیز به آرامش و اعتماد پایدار نخواهد رسید.

از این منظر، بزرگداشت روز مباهله تنها یادآوری یک واقعه تاریخی نیست، بلکه فرصتی است برای بازاندیشی در نسبت خود با حقیقت، گفت‌وگو و هویت دینی. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازگشت به چنین الگوهایی است؛ الگوهایی که هم عقلانیت گفت‌وگو را تقویت می‌کند و هم مرزهای باور را از فرسایش حفظ می‌نماید.

مباهله، در نهایت، دعوتی است به صداقت در باور و شجاعت در ایمان؛ دو مؤلفه‌ای که هر جامعه‌ای برای پایداری خود به آن نیازمند است.

*معاون فرهنگی ، پژوهشی و آموزشی اداره کل تبلیغات اسلامی استان فارس