روایتی مستند از تیراندازی به دختر ۱۳ ساله؛ این خانواده‌ها قربانی شدند!

آرمان قلی‌پور دشتکی درباره سوژه مستند «هستی و نیستی» که در نهمین جشنواره تلویزیونی مستند حضور دارد، به خبرنگار مهر گفت: مستند «هستی و نیستی» روایتی است از مرگ دختری ۱۳ ساله به نام هستی که در جریان تیراندازی در آئین‌ سوگ بختیاری جان خود را از دست می‌دهد. فیلم از این واقعه تلخ آغاز می‌شود و سپس به بررسی حضور تفنگ در آئین‌های سور و سوگ و همچنین سنت شکار در میان بخشی از جامعه بختیاری می‌پردازد.

وی اضافه کرد: این مستند تلاش می‌کند میان یک فقدان شخصی و یک پدیده فرهنگی پیوند برقرار کند؛ از یک سو روایت انسانی و دردناک یک خانواده را دنبال می‌کند و از سوی دیگر به بازنمایی ریشه‌ها، کارکردها و پیامدهای استفاده از سلاح در بستر آئین‌های جمعی می‌پردازد. «هستی و نیستی» در واقع درباره مرز باریک میان زندگی و مرگ است؛ مرزی که گاهی در هیاهوی یک مراسم، نادیده گرفته می‌شود.

قلی پور درباره انگیزه خود برای ساخت این فیلم مستند گفت:‌ انتخاب این سوژه از یک دغدغه شخصی و اجتماعی هم‌زمان شکل گرفت. من به عنوان فردی برخاسته از فرهنگ بختیاری، هم با ریشه‌های تاریخی و هویتی حضور تفنگ در این فرهنگ آشنا هستم و هم با پیامدهای تلخ و معاصر آن. از سویی دیگر همواره به خرده‌روایت‌هایی علاقه‌مندم که از دل یک اتفاق کوچک، تصویری بزرگ‌تر از یک مسئله اجتماعی ارائه می‌دهند.

این فیلمساز مستند درباره فضای مستندش عنوان کرد: «هستی و نیستی» را می‌توان مستندی اجتماعی با ساختاری دراماتیک دانست. بُعد اجتماعی فیلم در پرداختن به یک آسیب فرهنگی، اجتماعی نمود پیدا می‌کند و بُعد دراماتیک آن از دل روایت یک فقدان انسانی شکل می‌گیرد. فیلم تلاش نمی‌کند صرفا گزارشی باشد؛ بلکه با تکیه بر روایت، موقعیت و احساس، مخاطب را درگیر تجربه‌ای عاطفی و تأمل‌برانگیز می‌کند. بنابراین می‌توان گفت که این اثر در مرز میان مستند اجتماعی و درام مستند حرکت می‌کند.

قلی‌پور درباره تحقیق و پژوهش این مستند توضیح داد: بخش عمده پژوهش فیلم به صورت میدانی انجام شد. گفتگو با خانواده‌ها، پژوهشگران بختیاری در بخش‌هایی همچون ادبیات، موسیقی و مردم‌شناسی، حضور در مراسم‌های سور و سوگ، مشاهده مستقیم فضاها و تعامل با افراد محلی، ستون اصلی تحقیق را شکل داد. در کنار پژوهش میدانی، بررسی گزارش‌های خبری، آمارهای مرتبط با حوادث ناشی از تیراندازی در مراسم‌ها و مطالعه پیشینه فرهنگی استفاده از سلاح در جوامع عشایری نیز بخشی از فرآیند تحقیق بود. اما روح فیلم بیش از هر چیز بر مشاهده و تجربه زیسته استوار است.

وی درباره فرم ساختاری و روایی مستند «هستی و نیستی» یادآور شد: فرم روایی فیلم گاه مشاهده‌گر و گاه بر اساس گفتگو با افرادی در مقام کارشناس در حوزه‌های مختلف و گاه استفاده از گفتار متن سوم شخص است که پیونددهنده سکانس‌ها و پلی بین بخش‌های مختلف فیلم است.

قلی پور در پایان درباره انتخاب سوژه عنوان کرد: پس از تحقیق و پژوهش به انتخاب افراد و خانواده‌های قربانی این رسم اشتباه رسیدیم. این خانواده ها از نظر روحی بسیار آسیب دیده بودند و گفتگو درباره این موضوع اغلب برای آنها یادآور خاطرات غم انگیز و تلخ بود. از این حیث گفتگو و مرحله اعتمادسازی با خانواده‌ها و جامعه محلی مهم‌ترین گام تولید این فیلم بود. پرداختن به چنین موضوع حساسی بدون ایجاد رابطه‌ای مبتنی بر احترام و صداقت امکان‌پذیر نیست. تولید فیلم به صورت مرحله‌ای پیش رفت؛ ابتدا ثبت روایت خانواده هستی، سپس تصویربرداری از آئین‌ها و فضاهای مرتبط و در نهایت تدوین که نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری ساختار نهایی داشت. در تدوین تلاش شد میان روایت شخصی و لایه اجتماعی تعادل برقرار شود.

عوامل تولید این مستند عبارتند از کارگردانی و پژوهش، فیلمبرداری: آرمان قلی‌پور دشتکی، تدوین، نویسنده و گوینده گفتار متن: آرش اسحاقی، صدابرداری و صداگذاری: ندار رحمان‌پور.

این فیلم با همراهی و سفارش دفتر امور اجتماعی استانداری استان چهارمحال و بختیاری و موسسه سینمایی آرمان دشتکی فیلم ساخته شده است.

فیلم مستند «هستی و نیستی» امشب دوشنبه ۴ اسفند ۱۴۰۴ ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود و بازپخش‌های آن سه شنبه ۵ اسفند ۱۴۰۴ ساعت ۲ بامداد و ۱۱ صبح است.