بازچرخانی آب؛ ضرورت مدیریت تنش آبی در مازندران

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: استان مازندران سال‌ها به عنوان منطقه‌ای پرآب شناخته می‌شد، اما واقعیت‌های آماری اخیر نشان می‌دهد حتی این استان شمالی نیز با فشار تنش‌های آبی، کاهش ذخایر زیرزمینی و افت آورد رودخانه‌ها در ماه‌های گرم مواجه است.

کارشناسان منابع آب تأکید می‌کنند بازچرخانی آب و استفاده مجدد از پساب تصفیه‌شده یکی از راهکارهای اصلی کاهش فشار بر منابع طبیعی و مدیریت پایدار مصرف است.

ذخایر آب‌های زیرزمینی استان در سال‌های اخیر کاهش یافته و برداشت‌های بی‌رویه، به ویژه در بخش کشاورزی، فشار مضاعفی بر سفره‌های آب زیرزمینی وارد کرده است.

سدهای استان که نقش مهمی در تأمین آب شرب و کشاورزی دارند، در برخی سال‌ها تحت تأثیر کاهش بارش و تغییر الگوی بارندگی با افت ورودی مواجه بوده‌اند. این شرایط ضرورت یافتن منابع جایگزین و بهره‌گیری از آب غیرمتعارف را بیش از پیش نشان می‌دهد.

کارشناسان منابع آب معتقدند استفاده از پساب تصفیه‌شده برای مصارف غیرشرب شامل آبیاری فضای سبز، صنایع و برخی مصارف کشاورزی غیرخوراکی می‌تواند بخشی از فشار بر منابع طبیعی را کاهش دهد. همچنین کاهش هدررفت در شبکه‌های توزیع آب شهری و روستایی بخش دیگری از راهکارهای کاهش مصرف منابع تازه است.

مقاومت کشاورزان و ضرورت بازچرخانی

بهزاد انگورج، کارشناس ارشد جنگل و معاون اسبق سازمان جنگل‌ها و آبخیزداری کشور، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر گفت: مقاومت کشاورزان نباید بهانه‌ای برای تعلل در ادامه مأموریت بازچرخانی آب شود. مصرف آب در بخش صنعت کشور حدود ۴ میلیارد مترمکعب است و تا رسیدن به ظرفیت تولید گسترده آب غیرمتعارف در سطح ملی، ظرفیت‌سازی هدفمند و تدریجی لازم است.

وی ادامه داد: بخش کشاورزی بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب کشور شناخته می‌شود، اما این بخش خود مصرف‌کننده پساب است و داده‌های ملی اغلب دقت کافی ندارند. عبارت بیش از ۹۰ درصد مصرف آب در بخش کشاورزی دقیق نیست زیرا آراضی آبی معمولاً از سرآب و پساب استفاده می‌کنند و بسیاری از رودخانه‌ها از پساب کشاورزی شکل می‌گیرند.

انگورج یکی از اصلی‌ترین دلایل مقاومت کشاورزان در برابر استفاده از پساب را نگرانی‌های بهداشتی و کیفیت آب دانست و افزود: استانداردهای محیط زیست و وزارت جهاد کشاورزی استفاده از پساب را عمدتاً به آبیاری فضای سبز، محصولات غیرخوراکی و مصارف صنعتی محدود کرده است و مصرف محصولات خوراکی با پساب نیازمند کنترل دقیق است.

وی مسئله حقابه کشاورزان را نیز یادآوری کرد و گفت: کشاورزان دارای اراضی آبی به لحاظ حقوقی حقابه دارند. در برخی موارد وزارت نیرو برای تأمین آب شرب، به جای آب متعارف، استفاده از آب غیرمتعارف را به کشاورزان تحمیل می‌کند. این فرایند باید با رعایت عدالت و حقوق قانونی بهره‌برداران اجرا شود.

انگورج در پایان تأکید کرد: اصلاح الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی ضروری است و باید از شیوه‌های سنتی فاصله گرفت. این توضیحات نباید بهانه‌ای برای ادامه مصرف سنتی و مقاومت در برابر تحول در مدیریت منابع آب باشد.

بازچرخانی آب در مازندران نه یک گزینه بلکه ضرورت مدیریتی است. این رویکرد می‌تواند فشار بر رودخانه‌ها و منابع زیرزمینی را کاهش دهد، امنیت آبی استان را تقویت کند و در کنار اصلاح الگوی مصرف کشاورزی، زمینه توسعه پایدار و عادلانه منابع آب را فراهم آورد.

تنش آبی جدی است و اقدامات اصلاحی در حال اجراست

بهزاد برارزاده، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان مازندران، با تأکید بر وجود تنش آبی در استان اعلام کرد: تنش آبی در مازندران حقیقی است و فشار بر منابع آب افزایش یافته است.

وی علت اصلی تنش آبی را کاهش بارندگی و بهره‌برداری بیش از ۸۰ درصد از منابع زیرزمینی دانست و افزود: حساسیت استان نسبت به کمبود آب در سال‌های اخیر افزایش پیدا کرده و نیازمند اقدامات گسترده است.

برارزاده در ادامه به پروژه‌های عملی اشاره کرد: طی سال‌های اخیر بیش از دو هزار و سیصد پروژه کوچک و بزرگ برای رفع مشکلات کم‌آبی و بهبود دسترسی به آب شرب در شهرها و روستاهای استان تعریف و اجرا شده است.

وی توضیح داد: حفر و تجهیز حلقه‌های چاه جدید، اصلاح شبکه‌های فرسوده و توسعه زیرساخت‌های آبرسانی بخشی از راهکارهای شرکت برای مقابله با بحران کم‌آبی است و این اقدامات شامل تأمین آب برای بیش از بیست شهر و بیش از دویست روستا می‌شود.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران به اهمیت همکاری مردم و مدیریت مصرف اشاره کرد: صرفه‌جویی در مصرف آب و رعایت الگوی مصرف صحیح، بخشی از راهکارهای کلیدی برای عبور از وضعیت تنش آبی است.

وی در پایان یادآور شد: برنامه‌ریزی برای افزایش ظرفیت شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب و تصفیه خانه‌ها نیز در دستور کار قرار دارد تا علاوه بر تأمین آب سالم، حفاظت از محیط زیست استان نیز تقویت شود.

تشدید تنش آبی در مازندران

حیدر داودیان مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران نیز در گفت وگو با خبرنگار مهر با هشدار نسبت به وضعیت منابع آبی استان، اعلام کرد که کاهش بارش‌ها و افزایش مصرف، استان را در شرایط تنش شدید آبی قرار داده است.

وی توضیح داد: ذخایر سدهای اصلی استان اکنون کمتر از ۴۰ درصد ظرفیت کل خود هستند و این کاهش شدید، تأمین آب شرب و کشاورزی را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. حیدریان افزود: «بارش‌ها در ماه‌های اخیر کمتر از میانگین بلندمدت بوده و منابع آبی زیرزمینی نیز با افت قابل توجه روبه‌رو شده‌اند.

با افزایش جمعیت، توسعه باغات و ویلاها و رشد مصرف شهری، فشار بر منابع آب شرب و کشاورزی تشدید شده است. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای تأکید کرد که بدون توجه جدی به مدیریت مصرف، این فشار در فصل‌های گرم سال بیشتر خواهد شد و امکان تأمین نیازهای کشاورزی و شهری به خطر می‌افتد.

ضرورت بازچرخانی آب

حیدریان با اشاره به اهمیت بازچرخانی آب گفت: «استفاده مجدد از پساب تصفیه‌شده در بخش‌هایی مانند فضای سبز شهری، صنایع و حتی بخشی از کشاورزی، می‌تواند فشار بر منابع آب شیرین را کاهش دهد و بخشی از نیاز استان را تأمین کند.» او همچنین بر کاهش تلفات شبکه، ارتقای فناوری‌های آبیاری و بهینه‌سازی مصرف در بخش‌های مختلف تأکید کرد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران هشدار داد که بدون همکاری مردم، کشاورزان و صنایع در صرفه‌جویی و بازچرخانی آب، خطر کمبود شدید آب در ماه‌های آینده بسیار جدی خواهد بود.

وی افزود: «مدیریت منابع آب و برنامه‌ریزی دقیق برای مصرف بهینه، تنها راه مقابله با بحران پیش رو است.

کاهش ذخایر سدها، کاهش بارش‌ها و افزایش مصرف نشان می‌دهد که استان مازندران نیازمند اقدامات فوری برای مدیریت مصرف و بازچرخانی آب است تا از بروز بحران‌های جدی‌تر در آینده جلوگیری شود.