نقشه مهندسی فرهنگی قزوین در پیچ بازنگری؛ از رونمایی تا چالش اجرا

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - زینب مختاری: نقشه مهندسی فرهنگی کشور به‌عنوان یکی از اسناد راهبردی در حوزه فرهنگ، نقش مهمی در جهت‌دهی به سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های فرهنگی کشور ایفا می‌کند تا جایی که رهبر معظم انقلاب نیز در سخنان خود بر ضرورت تدوین و فراهم‌سازی سازوکارهای اجرایی این سند فرهنگی همواره تأکید داشته‌اند.

اردیبهشت ماه ۱۴۰۳ بود که برش استانی این سند در قزوین با حضور حجت الاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی کشور رونمایی شد

این سند در حالی در قزوین رونمایی شد که قرار بود به یک برنامه منسجم و هماهنگ بین دستگاه‌ها جهت جلوگیری از موازی کاری در انجام برنامه‌های فرهنگی تبدیل شود اما با تغییر دولت سیزدهم به یکباره پرداختن به آن از دستور کار دستگاه‌های فرهنگی خارج شد.

به گفته مسئولان فرهنگی این استان نسخه نهایی و اجرایی این سند پس از یک دوره وقفه، هم‌اکنون در مرحله بازنگری و تکمیل قرار دارد؛ بازنگری‌ای که با هدف انطباق هرچه بیشتر مفاد سند با شرایط جدید اجتماعی، فرهنگی و مدیریتی استان انجام می‌شود.

از تدوین تا توقف و بازنگری

علی هوشمندی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قزوین در گفت‌وگو با خبرنگار مهر ضمن اشاره به روند تدوین نقشه مهندسی فرهنگی استان گفت: فرآیند تنظیم این سند از سال ۱۴۰۰ آغاز شده است و ابلاغیه آن توسط معاون اول وقت رئیس‌جمهور صادر و بر همین اساس، در سال ۱۴۰۰ وارد مرحله تدوین و در ۱۴۰۲ تکمیل شد.

هوشمند افزود: سند اگرچه رونمایی شده و در مقاطعی هم درباره آن بحث و بررسی صورت گرفته است اما هم‌زمانی این سند با تغییر دولت‌ها، باعث شد فرآیندهای اجرایی آن با وقفه‌هایی همراه شود.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قزوین با اشاره به آخرین وضعیت اجرای این سند فرهنگی در استان گفت: به‌صورت کلی می‌توان گفت حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از مفاد سند توسعه فرهنگی برش استانی، وارد فاز اجرا شده است.

وی اضافه کرد: البته میزان پیشرفت دستگاه‌ها یکسان نیست؛ برخی مطابق برنامه جلو رفته‌اند و برخی به‌دلیل محدودیت‌ها با سرعت کمتری پیش می‌روند.

موانع اجرای سند

هوشمند درباره چالش‌های اجرای این نقشه فرهنگی خاطرنشان کرد: اگر آسیب‌شناسانه نگاه کنیم مسیر اجرا با چند مانع عمده همچون کمبود اعتبارات پایدار، نیاز به تقویت هماهنگی بین‌دستگاهی، نبود ضمانت اجرایی مشخص برای تعهدات برخی دستگاه‌ها و تعدد اسناد و برنامه‌های فرهنگی که گاهی تمرکز را کاهش داده است روبرو است که باید رفع شود.

وی تأکید کرد: این موانع به معنای نبود همکاری نیست بلکه نشان می‌دهد برای پیشبرد بهتر برنامه‌ها باید انسجام بیشتری شکل بگیرد.

سندی معتبر و نیازمند به‌روزرسانی

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قزوین با اشاره به اهمیت این سند فرهنگی گفت: هرچند این سند در دوره مدیریتی گذشته تدوین شده اما امروز نیز سند رسمی، معتبر است.

وی ادامه داد: سند، مبتنی بر نقشه مهندسی فرهنگی کشور تدوین شده است. همچنین از داده‌های آمایشی و تحلیلی استان بهره برده و ضمن مشخص کردن اهداف و شاخص‌ها، مسئول اجرای هر اقدام را نیز تعیین کرده است.

هوشمند به ضرورت اصلاح سند هم اشاره کرد و افزود: اکنون در مرحله فراخوان دانشگاهی برای بازنگری قرار داریم و برخی شاخص‌ها متناسب با شرایط امروز استان باید به‌روزرسانی شوند و تعدادی از برنامه‌ها بار مالی زیادی دارند.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قزوین عنوان کرد: همچنین تحولات اجتماعی و فرهنگی جدید مانند هوش مصنوعی و نگاه‌های جدید به حوزه رسانه، فرهنگ و اجتماع، باید در نسخه به‌روز سند لحاظ شوند. با انجام به‌روزرسانی و با توجه به تأثیرپذیری سند از تمامی اسناد بالادستی، قطعاً می‌تواند در توسعه فرهنگی استان مؤثر باشد.

نقش آفرینی سند در هماهنگی نهادهای فرهنگی استان

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قزوین تأکید کرد: در برخی از بخش‌ها، این نقشه مسیر مشترکی ایجاد و همکاری‌های بین‌دستگاهی را تقویت کرده است اما برای رسیدن به هماهنگی کامل، نیاز به اقدامات بیشتر داریم.

وی در پایان به تثبیت نقش راهبردی سند هم اشاره کرد و افزود: برنامه ما این است که سند از حالت یک متن صرفاً اداری خارج شود، جلسات پایش مستمر برگزار شود و عملکرد دستگاه‌ها در شورای فرهنگ عمومی ارائه شود تا نقش راهبری سند تثبیت گردد.

مسئله‌شناسی دقیق و داشتن برنامه، نقاط قوت سند مهندسی فرهنگی

اکرم نجفی، مدیرکل اجتماعی و فرهنگی استانداری قزوین، در تشریح برخی از نقاط قوت نقشه مهندسی فرهنگی استان قزوین، اظهار کرد: باید گفت که داشتن برنامه به عنوان مثال در حوزه فرهنگ، حتی با هر سطحی از جامعیت، بسیار بهتر از بی‌برنامگی است. تدوین این سند از این منظر اقدامی مثبت و ارزشمند بوده است.

وی ادامه داد: مسئله‌شناسی مناسب این نقشه نقطه قوت دیگری است که می‌توان به آن اشاره کرد؛ به‌گونه‌ای که پنج مسئله اصلی فرهنگی استان به‌درستی شناسایی شده‌اند.

پایبندی به سند با وجود تغییر دولت‌ها

مدیرکل اجتماعی و فرهنگی استانداری قزوین با اشاره به تداوم پایبندی به سند توسعه فرهنگی، اظهار داشت: با وجود تغییر دولت، مدیریت‌ها و نوع نگاه‌ها، پایبندی به این سند همچنان وجود دارد چرا که مسائل مطرح‌شده، مسائل واقعی فرهنگی هستند و به یک دولت خاص محدود نمی‌شوند.

وی تصریح کرد: برای مثال، موضوع تقویت هویت ایرانی اسلامی مسئله‌ای است فرادولتی و هر فرد آشنا با حوزه فرهنگ، ضرورت پرداختن به آن را درک می‌کند.

اصلاح و به‌روزرسانی ریزاقدامات، در دستور کار

نجفی با اشاره به ضرورت اصلاح نقشه مهندسی فرهنگی اظهار کرد: بازنگری این نقشه در دستور کار قرار گرفته است چرا که برخی از ریز اقداماتی که در زمان تدوین سند پیش‌بینی شده بود با توجه به شرایط امروز نیازمند اصلاح و تغییر است.

وی افزود: تغییر رویکردها، سیاست‌ها، شرایط اقتصادی و محدودیت‌های بودجه‌ای، همچنین تحولات حوزه فضای مجازی، ایجاب می‌کند که اقدامات پیش‌بینی‌شده در نقشه به‌روزرسانی شود تا بتوان مسائل فرهنگی استان را به‌درستی مدیریت کرد.

مدیرکل اجتماعی و فرهنگی استانداری قزوین عنوان کرد: در عین حال، باید متناسب با شرایط روز، به‌روزرسانی شود. امری که در حوزه فرهنگی و اجتماعی کاملاً طبیعی است، زیرا در این حوزه‌ها با موضوعات ثابت مواجه نیستیم و برنامه‌ها باید همواره انعطاف‌پذیر باشند.

مدیرکل اجتماعی و فرهنگی استانداری قزوین درپایان با تأکید بر نقش رسانه‌ها گفت: نقش رسانه‌ها در تفسیر، تبیین و اجرای این سند و اصلاح وضعیت اجتماعی بسیار مهم است، اما تاکنون مسیر مشخص و روشنی برای نقش‌آفرینی رسانه‌ها ترسیم نشده است.

ضرورت عبور سریع از بازنگری به اجرا

به گزارش مهر، اظهارات مسئولان فرهنگی استان قزوین نشان می‌دهد نقشه مهندسی فرهنگی با وجود وقفه‌های اجرایی و برخی چالش‌های ساختاری، همچنان به‌عنوان سندی بالادستی، جامع و مورد اجماع متولیان فرهنگی استان شناخته می‌شود.

این در حالی است که کشور در شرایطی پیچیده و حساس و درگیر جنگ ترکیبی است و آسیب‌ها و چالش‌های اجتماعی و فرهنگی، هر روز بیش از گذشته خود را نشان می‌دهند و در چنین شرایطی، بازنگری و اصلاح سندی که بر کارآمدی و جامعیت آن اتفاق نظر وجود دارد، نباید مشمول گذر زمان و تعلل شود.

بدون شک تسریع در تکمیل اصلاحات، تقویت هماهنگی میان دستگاه‌ها، تأمین ضمانت‌های اجرایی و تعریف نقش مؤثر برای رسانه‌ها می‌تواند این سند را از یک متن اداری به ابزاری عملیاتی و اثرگذار در مدیریت فرهنگی استان تبدیل کند؛ امری که تحقق آن نیازمند عزم جدی و افزایش سرعت عمل مسئولان است.