«دیر» قطب گوجه‌فرنگی خارج از فصل کشور؛ لزوم حمایت از کشاورزان

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها، _هادی دوراهکی: در نقشه کشاورزی ایران، نام شهرستان دیر با تولید گوجه‌فرنگی خارج از فصل گره خورده است؛ منطقه‌ای که به‌تنهایی نقشی ایفا می‌کند که بسیاری از استان‌ها در مجموع از انجام آن ناتوان‌اند.

دیر با پنج هزار و ۵۰۰ هکتار سطح زیرکشت ابلاغی و حدود هشت هزار و ۵۰۰ تا هشت هزار و ۸۰۰ هکتار سطح زیرکشت واقعی، بزرگ‌ترین کانون تولید گوجه‌فرنگی خارج از فصل در کشور محسوب می‌شود؛ جایگاهی که نه به‌صورت مقطعی، بلکه در یک روند پایدار و چندساله تثبیت شده است.

این ارقام زمانی معنادارتر می‌شود که بدانیم کل سطح زیرکشت گوجه‌فرنگی استان بوشهر ۱۱ هزار و ۵۰۰ هکتار است؛ به بیان روشن، نزدیک به نیمی از کل اراضی زیرکشت گوجه استان، تنها در شهرستان دیر متمرکز شده است.

در دیر مقایسه استانی نشان می‌دهد تمرکز تولید گوجه‌فرنگی در استان بوشهر به‌صورت معناداری در شهرستان دیر شکل گرفته است؛ به‌گونه‌ای که این شهرستان با پنج هزار و ۵۰۰ هکتار سطح زیرکشت، بیشترین سهم را در میان شهرستان‌های استان به خود اختصاص داده و در صدر قرار دارد.

پس از دیر، شهرستان دشتی با سه هزار و ۴۰۰ هکتار، دشتستان با هزار و ۸۰۰ هکتار، کنگان با ۴۰۰ هکتار، عسلویه با ۳۰۰ هکتار و جم با ۱۰۰ هکتار در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

این توزیع آماری به‌روشنی نشان می‌دهد که سطح زیرکشت گوجه‌فرنگی در شهرستان دیر به‌تنهایی از مجموع چند شهرستان استان بیشتر است و عملاً کانون اصلی تولید این محصول راهبردی در بوشهر، به‌ویژه در بخش تولید خارج از فصل، در جنوب استان و محور شهرستان دیر متمرکز شده است.

دیر در مقیاس ملی؛ بازیگری در سطح کشور

استان بوشهر به‌طور کلی حدود ۳۰ درصد گوجه‌فرنگی مورد نیاز کشور را تولید می‌کند؛ سهمی که جایگاه این استان را در صدر تولید خارج از فصل ایران قرار داده است. اما در دل این سهم بزرگ ملی، شهرستان دیر نقش پیشران اصلی را ایفا می‌کند.

اگر تولید استان بوشهر در سال جاری ۶۳۵ هزار تن برآورد شود، سهم شهرستان دیر به‌تنهایی بخش قابل‌توجهی از این رقم را شامل می‌شود؛ آن‌هم در شرایطی که تولید در این شهرستان به‌صورت هدفمند بر بازه‌های کم‌رقیب بازار متمرکز شده و نقش تنظیم‌کننده بازار ملی را ایفا می‌کند.

در فصل برداشت، میزان تولید روزانه گوجه‌فرنگی در شهرستان دیر بین هزار و ۵۰۰ تا ۲ هزار تن برآورد می‌شود؛ رقمی که بسیاری از استان‌ها در اوج تولید نیز به آن دست نمی‌یابند.

همزمان، این حجم عظیم تولید، اشتغال مستقیم روزانه برای حدود ۱۵ هزار کارگر فصلی ایجاد کرده است؛ عددی که نشان می‌دهد گوجه‌فرنگی در دیر صرفاً یک محصول کشاورزی نیست، بلکه ستون معیشت هزاران خانوار در جنوب استان بوشهر است.

تمرکز کم‌نظیر تولید در دیر

فرماندار دیر در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت‌های متنوع این شهرستان گفت: دیر امروز یکی از شهرستان‌های راهبردی جنوب کشور در حوزه کشاورزی، دریا و اقتصاد صادرات‌محور به شمار می‌رود و در این میان، تولید گوجه‌فرنگی خارج از فصل مهم‌ترین مزیت رقابتی شهرستان در سطح ملی است.

سید علیرضا سجادی افزود: شرایط اقلیمی خاص، دسترسی به دریا و نزدیکی به بازارهای صادراتی موجب شده شهرستان دیر نقشی فراتر از یک تولیدکننده محلی ایفا کند و به یکی از ارکان تنظیم بازار گوجه‌فرنگی کشور تبدیل شود.

وی با اشاره به آمار سطح زیرکشت گوجه‌فرنگی در استان بوشهر اظهار داشت: سطح ابلاغی کشت گوجه‌فرنگی در شهرستان دیر پنج هزار و ۵۰۰ هکتار است که بالاترین سطح در استان محسوب می‌شود، اما سطح زیرکشت واقعی در این شهرستان به حدود هشت هزار و۵۰۰ تا هشت هزار و ۸۰۰ هکتار می‌رسد.

وی تصریح کرد: از مجموع ۱۱ هزار و ۵۰۰ هکتار سطح زیرکشت گوجه‌فرنگی استان بوشهر، سهم شهرستان دیر به‌تنهایی نزدیک به نیمی از کل اراضی استان است که این موضوع، جایگاه ممتاز دیر را در تولید خارج از فصل به‌روشنی نشان می‌دهد.

نقش دیر در تنظیم بازار کشور

سجادی با بیان اینکه تولید گوجه‌فرنگی در این شهرستان نقشی کلیدی در تعادل بازار ملی دارد، گفت: در فصل برداشت، میزان تولید روزانه گوجه‌فرنگی در شهرستان دیر بین هزار و ۵۰۰ تا ۲ هزار تن برآورد می‌شود.

وی تصریح کرد: با وجود این افزایش هزینه‌ها، برخورداری شهرستان دیر از شرایط اقلیمی مناسب، تقویم کشت هدفمند، برداشت زودهنگام و دسترسی سریع به بازارهای مصرف داخلی و صادراتی موجب شده تولید گوجه‌فرنگی خارج از فصل همچنان از توجیه اقتصادی قابل قبول برخوردار باشد.

فرماندار دیر با اشاره به جایگاه این شهرستان در چرخه برداشت و صادرات گوجه‌فرنگی خارج از فصل کشور گفت: بر اساس آمار موجود، میانگین برداشت روزانه گوجه‌فرنگی در کل استان بوشهر حدود سه‌هزار تن برآورد می‌شود، در حالی که سهم شهرستان دیر از این میزان، بین یک‌هزار و ۵۰۰ تا دوهزار تن در روز است که نشان می‌دهد بیش از نیمی از برداشت روزانه استان در این بازه زمانی در شهرستان دیر انجام می‌شود.

سید علیرضا سجادی گفت: این تمرکز تولید، نقش دیر را در تنظیم بازار استان و کشور به‌طور معناداری برجسته کرده است.

وی با اشاره به ابعاد اقتصادی این تولید اظهار داشت: پیش‌بینی می‌شود صادرات گوجه‌فرنگی استان بوشهر در سال جاری به حدود ۲۵۰ هزار تن برسد که ارزشی بیش از ۱۹۰ میلیون دلار، معادل ۲۴۰ هزار میلیارد ریال برای کشور به همراه خواهد داشت.

فرماندار دیر تصریح کرد: با توجه به سهم بالای تولید و برداشت شهرستان دیر، بخش قابل‌توجهی از این ارزآوری مستقیماً به زنجیره تولید، حمل و صادرات این شهرستان بازمی‌گردد و دیر را به یکی از کانون‌های اصلی خلق ارزش اقتصادی گوجه‌فرنگی در استان و کشور تبدیل کرده است.

سید علیرضا سجادی با اشاره به عملکرد صادراتی ماه‌های گذشته گفت: در هشت‌ماهه نخست سال، بیش از ۱۴۷ هزار تن گوجه‌فرنگی به ارزش ۱۳۲ میلیون دلار، معادل ۱۷۱ هزار میلیارد ریال از استان بوشهر صادر شده است که سهم شهرستان دیر در این آمار، به دلیل تمرکز تولید، دسترسی بندری و نقش اسکله تجاری دیر در صادرات مستقیم و ترانزیت، سهمی تعیین‌کننده و اثرگذار بوده است.

وی افزود: مقاصد اصلی این صادرات شامل عراق، پاکستان، افغانستان، کشورهای حاشیه خلیج فارس و روسیه است و استمرار این روند می‌تواند جایگاه دیر را به‌عنوان محور صادرات دریامحور محصولات کشاورزی کشور بیش از پیش تثبیت کند.

فرماندار دیر گفت: این حجم تولید باعث شده دیر در ماه‌های حساس سال، یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های تأمین گوجه‌فرنگی تازه در بازار داخلی کشور باشد و از بروز نوسانات شدید قیمتی جلوگیری کند.

خسارت‌های اقلیمی؛ ضرورت حمایت از کشاورزان

سجادی با اشاره به خسارت‌های اخیر اقلیمی گفت: بارندگی و تگرگ شدید در بازه زمانی ۲۳ تا ۲۷ آذرماه خسارات قابل توجهی به مزارع گوجه‌فرنگی منطقه بردخون وارد کرد، به‌گونه‌ای که حدود ۵۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی دچار خسارت شد.

وی میزان خسارت را بین ۶۰ تا ۱۰۰ درصد اعلام کرد و افزود: برآورد اولیه ارزش این خسارت‌ها حدود ۴۸۰ میلیارد تومان است که ضرورت حمایت فوری از کشاورزان آسیب‌دیده را دوچندان می‌کند.

فرماندار شهرستان دیر با قدردانی از پیگیری‌های استاندار بوشهر، نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی، ستاد مدیریت بحران کشور و حضور میدانی مسئولان، تأکید کرد: هدف از این بازدیدها، انجام بررسی‌های دقیق و میدانی برای احصای واقعی خسارت‌های ناشی از تگرگ در بخش بردخون است تا ضمن برآورد عادلانه آسیب‌ها، حمایت‌ها و سیاست‌های جبرانی دولت صرفاً به کشاورزانی که بین ۴۰ تا ۱۰۰ درصد دچار خسارت شده‌اند اختصاص یابد و روند جبران خسارت بخش کشاورزی با دقت، شفافیت و نظارت کامل دنبال شود.

پیشران اشتغال فصلی و معیشت هزاران خانوار

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان دیر در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به نقش اجتماعی کشت گوجه‌فرنگی خارج از فصل در جنوب استان بوشهر اظهار کرد: در مقاطع اوج برداشت، زنجیره تولید، برداشت، حمل و بسته‌بندی گوجه‌فرنگی در شهرستان دیر به‌طور متوسط روزانه برای حدود ۱۵ هزار نفر اشتغال مستقیم فصلی ایجاد می‌کند که بخش عمده‌ای از آن مربوط به نیروی کار بومی و مهاجران فصلی است.

امیر حسن ابراهیمی افزود: این حجم اشتغال نشان می‌دهد گوجه‌فرنگی خارج از فصل یکی از پایه‌های اصلی معیشت کشاورزان و کارگران بخش کشاورزی در جنوب استان بوشهر به شمار می‌رود و هرگونه اختلال در تولید یا بازار آن، آثار اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای به همراه دارد.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان دیر با تشریح وضعیت اقتصادی تولیدکنندگان گفت: بر اساس محاسبات فنی انجام‌شده در سال زراعی جاری، هزینه تمام‌شده تولید هر کیلوگرم گوجه‌فرنگی به حدود ۱۴۵ هزار ریال رسیده است، در حالی که قیمت فروش این محصول در بازار، بسته به زمان برداشت و شرایط عرضه، بین ۱۷۰ تا ۲۲۰ هزار ریال در نوسان بوده است.

ابراهیمی ادامه داد: در سال گذشته هزینه تولید هر کیلوگرم گوجه‌فرنگی ۱۰۴ هزار و ۸۰۰ ریال بود و محصول با قیمت ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار ریال به فروش می‌رسید که مقایسه این ارقام، بیانگر افزایش محسوس قیمت نهاده‌های تولید از جمله کود، سم، بذر و هزینه‌های کارگری در سال جاری است.

نقش راهبردی دیر در زنجیره تأمین جنوب

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان دیر با اشاره به جایگاه این شهرستان در صادرات محصولات کشاورزی جنوب کشور گفت: به‌طور میانگین روزانه حدود ۸۰۰ تن گوجه‌فرنگی تولیدی شهرستان دیر به بازارهای هدف خارجی ارسال می‌شود که سهم قابل‌توجهی از صادرات گوجه‌فرنگی خارج از فصل کشور را شامل می‌شود.

ابراهیمی مقاصد اصلی صادرات این محصول را افغانستان، پاکستان، عراق، کشورهای حوزه خلیج فارس و برخی بازارهای منطقه اوراسیا عنوان کرد و افزود: مجموع صادرات سالانه محصولات کشاورزی شهرستان دیر بیش از ۱۱۰ هزار تن برآورد می‌شود که گوجه‌فرنگی سهم غالب این سبد صادراتی را به خود اختصاص داده است.

مجموع شواهد آماری و میدانی نشان می‌دهد شهرستان دیر با برخورداری از حدود ۸۸۰۰ هکتار سطح زیرکشت واقعی (۵۵۰۰ هکتار ابلاغی)، سهمی تعیین‌کننده در تولید گوجه‌فرنگی خارج از فصل کشور دارد و به‌تنهایی محور اصلی این تولید در استان بوشهر محسوب می‌شود؛ به‌گونه‌ای که تمرکز کشت، اشتغال روزانه حدود ۱۵ هزار نیروی کار فصلی در اوج برداشت، صادرات میانگین ۸۰۰ تن در روز و سهم بیش از ۱۱۰ هزار تن در سال از صادرات محصولات کشاورزی، جایگاه دیر را در زنجیره تولید، تأمین و صادرات گوجه‌فرنگی ایران تثبیت کرده است.

این در حالی است که با وجود افزایش هزینه تولید هر کیلوگرم به ۱۴۵ هزار ریال و فشار ناشی از رشد قیمت نهاده‌ها، مزیت اقلیمی، تقویم کشت هدفمند و دسترسی سریع به بازارهای داخلی و خارجی، تولید را همچنان در مدار اقتصادی نگه داشته است.

در مقابل، خسارت سنگین تگرگ و بارندگی‌های آذرماه به حدود ۵۰۰ هکتار از مزارع بردخون با شدت ۶۰ تا ۱۰۰ درصد و برآورد ریالی ۴۸۰ میلیارد تومان، نشان داد که پایداری این قطب راهبردی تولید، بیش از هر زمان نیازمند تقویت بیمه کشاورزی، مدیریت ریسک اقلیمی و حمایت هدفمند دولت است تا مزیت ملی دیر در تولید گوجه‌فرنگی خارج از فصل حفظ و تثبیت شود.