بحران فرار مغزها در صنعت بازی ایران؛ ۷۰ درصد بازی‌سازان مهاجرت کردند

شهریار ازهاریان فر بازی‌ساز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر؛ گفت: حدود بیست سال است در حوزه صنعت بازی فعالیت می‌کنم. عمده مشکلات این حوزه تا حد زیادی به سیاست‌گذاری برمی‌گردد؛ به این معنا که اساساً بازی‌سازی به‌عنوان یک صنعت به‌طور جدی به‌حساب نمی‌آید و در برنامه‌ریزی‌های کلان و تخصیص بودجه چندان جایی ندارد. در نتیجه، نه می‌تواند به صنعتی بزرگ و اثرگذار تبدیل شود و نه امکان جذب سرمایه چه داخلی و چه خارجی را به‌راحتی پیدا می‌کند.

وی افزود: اولین مشکل مان نبود چارچوب حاکمیتی مناسب است که اجازه شکل‌گیری و رشد یک صنعت بزرگ و اقتصادی را نمی‌دهد. مشکل دوم نیز قوانینی است که بیشتر مانع تولید تا تسهیل‌گر آن هستند؛ بازی‌سازی محصولی فکری و خلاقانه است، اما قوانین فعلی از مالیات و بیمه گرفته تا تأمین اجتماعی و صدور مجوز، به گونه‌ای طراحی شده‌اند که تفاوت چندانی با مقررات حاکم بر یک سوپرمارکت ندارند و در عمل ضدتولید عمل می‌کنند.

فیلترینگ و مسائل مربوط به سانسور اینترنتی مشکلات را مضاعف می‌کند

این بازی‌ساز گفت: مسئله دیگر، فیلترینگ و محدودیت‌های اینترنتی است. هرچند تحریم‌ها راه‌کارهایی هرچند دشوار دارند، اما فیلترینگ و مسائل مربوط به سانسور اینترنتی و محدودیت دسترسی به پروتکل‌های جهانی، مشکلات را مضاعف می‌کند.

وی افزود: تحریم‌ها باعث می‌شوند یک توسعه‌دهنده ایرانی نتواند به‌طور مستقیم بازی خود را منتشر کند و نیاز به واسطه یا هویت غیرایرانی دارد. در چنین شرایطی، حتی اگر درآمدی هم ایجاد شود، انتقال قانونی آن به داخل کشور دشوار است و این کسب‌وکار به‌صورت رسمی شناخته نمی‌شود.

ازهاریان‌فر گفت: سرمایه‌گذاری خارجی هم به دلیل تحریم‌ها و هم مقررات داخلی به‌ صورت قانونی امکان‌پذیر نیست و سرمایه‌گذار داخلی بزرگ نیز به دلیل محدودیت بازار و نبود چشم‌انداز روشن، تمایل چندانی به ورود به این حوزه نشان نمی‌دهد. سرمایه‌گذاری‌هایی مثل همراه اول یا بنیاد برکت هم عمدتاً در مقیاس و حوزه‌های دیگری انجام می‌شود و پاسخگوی نیازهای این صنعت نیست.

وی خاطرنشان کرد: با توجه به روند سریع رشد صنعت بازی‌های رایانه‌ای در جهان و توسعه روزافزون بازار آن که حالا با ورود هوش مصنوعی شتاب بیشتری هم گرفته ما در ایران همچنان در وضعیتی نامتوازن به سر می‌بریم. به شکلی که گویی در دنیایی که هواپیما تولید می‌شود، ما هنوز با گاری در حرکتیم. این شکاف تکنولوژیک به حدی عمیق است که ممکن است ما را به‌طور ساختاری و حتی تمدنی از قافله جهانی جدا کند.

این بازی‌ساز گفت: مسئله دیگر عدم حمایت واقعی از کسب‌وکارهاست، منظورم حمایت مادی صرف نیست، بلکه ایجاد بستری است که بروکراسی اداری را به حداقل برساند و فرآیندها را تسهیل کند.

وی ادامه داد: نمونه‌های موفق این موضوع را می‌توان در کشورهایی مانند چین مشاهده کرد، جایی که اخذ مجوزهای لازم برای راه‌اندازی کسب‌وکار بیش از ۲۰ دقیقه طول نمی‌کشد. نمونه‌های مشابه در ترکیه، امارات، قطر و عربستان نیز قابل توجه است. ترکیه در کمتر از پنج سال با حمایت هدفمند، به جایی رسیده که امروز از هر ۱۰ استودیوی برتر آمریکایی، سه تای آن متعلق به توسعه‌دهندگان ترک است و حتی توانسته شرکت‌های یونیکورن ایجاد کند، در حالی که صنعت بازی آنان کمتر از ده سال است که به صورت جدی فعال شده است. این در حالی است که ما در منطقه خودمان نیز با شکاف بزرگی مواجه شده‌ایم.

در کشورهای حاشیه خلیج فارس سرمایه‌گذاری‌های چند میلیارد دلاری در حال انجام است

ازهاریان فر گفت: در کشورهای حاشیه خلیج فارس مثل عربستان، قطر و امارات، سرمایه‌گذاری‌های چندمیلیارد دلاری در حال انجام است، در حالی که در ایران، بیشترین سرمایه‌گذاری‌ها از سوی شرکت‌هایی مانند همراه اول و ایرانسل در حد پنج میلیارد تومان است. هرچند آن‌ها از مزایای سرمایه‌گذاری‌های نفتی و جذب منابع برخوردارند، اما ما همچنان درگیر مشکلات ساختاری زیادی هستیم.

وی خاطرنشان کرد: به عنوان یک بازی‌ساز با سال‌ها تجربه، پیشنهاد مشخص من این است که باید بسته‌های حمایتی ویژه و فوری برای این صنعت در نظر گرفته شود. با توجه به تورم بالا و فشار اقتصادی که شرکت‌های کوچک و متوسط از جمله استودیوهای بازی‌سازی، تحمل می‌کنند، لازم است مشوق‌هایی مانند معافیت مالیاتی ده‌ساله، معافیت از پرداخت حق بیمه و تأمین اجتماعی، و تسهیل در قراردادها ارائه شود.

این بازی‌ساز گفت: ایجاد یک منطقه ویژه یا «گرین زون» اقتصادی مشابه آنچه در لهستان یا دیگر کشورهای موفق اجرا شده، می‌تواند به احیای این صنعت و جذب نیروهای خلاق کمک کند. این اقدامات نه‌تنها تاب‌آوری شرکت‌ها را افزایش می‌دهد، بلکه پیامی مثبت برای سرمایه‌گذاران داخلی و بین‌المللی خواهد بود.

وی یادآور شد: در جهان صنعت بازی به سرعت در حال پیشرفت است، اما در ایران این صنعت در آستانه نابودی قرار دارد. با توجه به سیاست‌گذاری‌های نادرست سال‌های اخیر، این حوزه اکنون در مرز میان مرگ و زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کند و هزینه‌های سنگینی مانند تورم بالا، هزینه جذب کاربر و انحصارهای داخلی، شرایطی مشابه صنایع قدیمی و ناکارآمدی مانند ایران‌خودرو و سایپا را برای آن ایجاد کرده‌است.

بسیاری از مشکلات ما بازی‌سازان خارج از اختیارات بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای است

ازهاریان فر گفت: تغییرات اخیر در بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای و مدیریت جدید آن از شهریورماه، تاکنون تغییری اساسی در این وضعیت ایجاد نکرده است. دلیل اصلی این است که بسیاری از مشکلات این صنعت مانند تورم، تحریم‌ها و کمبود سرمایه‌گذاری، ریشه در مسائل کلان اقتصادی و سیاسی کشور دارد و حل آنها خارج از اختیارات بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای است.

وی خاطرنشان کرد: نقش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای می‌تواند بیشتر در حوزه‌های تحت کنترل خود، مانند تسهیل بروکراسی اداری، کاهش فرآیندهای صدور مجوز و اصلاح مقررات مربوط به مالیات و تأسیس شرکت‌ها مؤثر باشد. تمرکز بنیاد بر این موارد می‌تواند گامی مثبت در بهبود فضای کسب‌وکار بازی‌سازی باشد.

این بازی‌ساز گفت: موضوع دیگر، مهاجرت گسترده بازی‌سازان ایرانی است. در طول بیست سال گذشته، تقریباً ۶۰ تا ۷۰ درصد از همکاران و فعالانی که با ما همراه بودند، به کشورهای دیگر مهاجرت کرده‌اند. مقاصد اصلی آنها ابتدا کانادا و آمریکا بوده و در سال‌های اخیر نیز کشورهایی مانند ترکیه، امارات، قطر و اخیراً عربستان مورد توجه قرار گرفته‌اند. این خروج نیروهای متخصص، ضربه‌ای جدی به پتانسیل باقی‌مانده این صنعت در ایران وارد کرده است.