خیز مزارع مازندران به سمت تولید؛ شالیزار در مسیر جهش تولید

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: همزمان با آغاز سال زراعی جدید، مازندران با اجرای پایلوت کشت علوفه‌های پاییزه در شالیزارهای محمودآباد با هدف مدیریت منابع آب و افزایش بهره‌وری جهشی تازه به سمت تولید را آغاز کرده است.

بخش کشاورزی در استان مازندران سال‌هاست نه‌تنها یک فعالیت اقتصادی، بلکه یک هویت اجتماعی و معیشتی محسوب می‌شود؛ استانی که با تولید بیش از ۸ میلیون تن انواع محصولات، نقش تعیین‌کننده‌ای در امنیت غذایی کشور دارد. اکنون در آستانه شروع فصل جدید زراعی و کشت برنج، دو رویکرد «افزایش بهره‌وری از اراضی» و «تقویت سرمایه انسانی بخش کشاورزی» به‌صورت همزمان در دستور کار قرار گرفته است.

شالیزارهایی که به خواب زمستانی نمی‌روند

در شهرستان محمودآباد، بخشی از شالیزارها که سال‌ها پس از برداشت برنج در پاییز بلااستفاده می‌ماند، حالا به عرصه‌ای برای آزمون یک الگوی جدید کشت تبدیل شده‌اند؛ کشت علوفه‌های پاییزه به‌عنوان کشت دوم.

حاتم حاتمی معاون توسعه فناوری انتقال یافته‌های مرکز ترویج و توسعه تکنولوژی هراز (کاپیک)، با اشاره به تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی در سال‌های اخیر گفت: توزیع نامناسب زمانی و مکانی بارش‌ها، ما را ناگزیر به بازنگری در الگوی کشت کرده است. دیگر نمی‌توان با همان نسخه‌های گذشته، پاسخگوی شرایط جدید بود.

وی در گفت وگو با خبرنگار مهر افزود: ذرت که یکی از پایه‌های اصلی تأمین علوفه کشور است، در فصل تابستان کشت می‌شود و نیاز آبی بالایی دارد؛ در شرایط محدودیت منابع آب، تداوم این روند با چالش‌های جدی روبه‌رو خواهد شد. از همین رو انتقال بخشی از تولید علوفه به فصولی که بارش طبیعی وجود دارد، یک ضرورت راهبردی است نه یک انتخاب.

حاتمی با اشاره به ظرفیت اقلیمی مازندران افزود: پس از برداشت برنج، اراضی شالیزاری در پاییز و زمستان از بارندگی مناسبی برخوردارند. این مزیت می‌تواند به فرصتی برای توسعه کشت علوفه‌های پاییزه تبدیل شود؛ کشت‌هایی که هم نیاز آبی کمتری دارند و هم به بهبود حاصلخیزی خاک کمک می‌کنند.

وی گفت: در قالب این طرح پایلوت، محصولاتی نظیر باقلا، ترکیب گلرنگ و تریتیکاله و همچنین تریتیکاله همراه با لگوم‌ها کشت شده‌اند؛ ترکیب‌هایی که بر اساس توصیه مراکز تحقیقاتی انتخاب شده‌اند تا ضمن تولید علوفه باکیفیت، به اصلاح ساختار خاک نیز کمک کنند.

از تحقیق تا مزرعه؛ حلقه مفقوده‌ای که تکمیل می‌شود

اجرای این طرح پایلوت تنها یک اقدام تحقیقاتی نیست، بلکه تلاشی برای پر کردن فاصله میان یافته‌های علمی و مزرعه است؛ فاصله‌ای که سال‌ها یکی از چالش‌های اصلی بخش کشاورزی بوده است.

محمد کارگران رئیس مرکز ترویج و توسعه تکنولوژی هراز (کاپیک) نیز در گفت وگو با خبرنگار مهر با اشاره به تفاهم‌نامه منعقدشده با معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی گفت: اجرای پایلوت کشت دوم در اراضی شالیزاری با هدف بهره‌برداری بهینه از زمین پس از برداشت برنج آغاز شده و نتایج آن در قالب روز مزرعه و برنامه‌های انتقال یافته‌ها در اختیار کشاورزان قرار می‌گیرد.

وی با تأکید بر اینکه مرکز هراز زیرمجموعه موسسه آموزش و ترویج کشاورزی است، افزود: مأموریت ما تنها تولید دانش نیست، بلکه تبدیل دانش به عمل در مزرعه است. اگر کشاورز نتیجه را در زمین خود نبیند، هیچ برنامه‌ای پایدار نخواهد بود.

کارشناسان معتقدند توسعه کشت دوم در شالیزارها می‌تواند چند هدف را همزمان محقق کند: افزایش بهره‌وری اراضی، تأمین بخشی از نیاز علوفه استان، کاهش فشار بر منابع آب در تابستان و ایجاد درآمد مکمل برای شالیکاران.

با این حال، موفقیت چنین طرح‌هایی در گرو استمرار حمایت‌های فنی، تضمین بازار فروش و همراهی کشاورزان است؛ موضوعی که مسئولان بر آن تأکید دارند.

اسدالله مومنی سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران نیز با اشاره به اجرای طرح جهش تولید در کشاورزی و با بیان اینکه حدود ۱۸۰ تولیدکننده و فعال برتر زنجیره تأمین مورد شناسایی شدن، گفت: این افراد در حوزه‌های مختلف تولید، توزیع و فرآوری نقش‌آفرینی کرده‌اند و برخی نیز رتبه‌های ملی و استانی کسب کرده‌اند.

وی با اشاره به جایگاه ویژه مازندران در تولید محصولات کشاورزی افزود: استانی که سالانه بیش از ۸ میلیون تن محصول تولید می‌کند، بدون تردید مدیون تلاش کشاورزانی است که با وجود همه دشواری‌ها در میدان باقی مانده‌اند.

مومنی به آغاز سال زراعی جدید و کشت برنج اشاره کرد و گفت: برنامه‌ریزی لازم برای تأمین نهاده‌های مورد نیاز در بخش زراعی و باغبانی انجام شده و تلاش داریم بدون تنش وارد فصل کشت شویم.

ضرورت اصلاح الگوی کشت؛ از شعار تا اقدام

آنچه که از منظر کارشناسان مهم است اصلاح الگوی کشت است؛ مفهومی که سال‌ها در ادبیات رسمی تکرار شده، اما اجرای آن نیازمند برنامه عملی، هماهنگی بین‌بخشی و اعتمادسازی در میان بهره‌برداران است.

کشت علوفه‌های پاییزه در شالیزارها نمونه‌ای از حرکت از سطح سیاست‌گذاری به عرصه اجراست. اگر این الگو بتواند از مرحله پایلوت عبور کرده و به سطح وسیع‌تری توسعه یابد، می‌تواند به الگویی برای سایر استان‌های برنج‌خیز نیز تبدیل شود.

کارشناسان بر این باورند که آینده کشاورزی مازندران در گرو سه مؤلفه کلیدی است: مدیریت هوشمند منابع آب، افزایش بهره‌وری در واحد سطح و تکمیل زنجیره ارزش از مزرعه تا بازار. اجرای کشت دوم، استفاده از تناوب‌های زراعی مناسب و حمایت از تولیدکنندگان نمونه می‌تواند در راستای تحقق این اهداف قرار گیرد.

مازندران در آستانه فصل جدید کشت برنج قرار دارد؛ فصلی که هر ساله هزاران خانوار معیشت خود را به آن گره می‌زنند. اگر برنامه‌های تأمین نهاده‌ها طبق وعده مسئولان بدون تنش پیش برود و همزمان طرح‌های نوآورانه‌ای مانند کشت علوفه‌های پاییزه توسعه یابد، می‌توان به سالی با ثبات‌تر در تولید امیدوار بود.

با این حال، استمرار این روند نیازمند پایش مستمر نتایج پایلوت‌ها، شفافیت در اطلاع‌رسانی، جلب مشارکت کشاورزان و توجه به اقتصاد تولید است. کشاورز زمانی الگوی جدید را می‌پذیرد که از سودآوری و پایداری آن اطمینان داشته باشد.

اکنون شالیزارهای محمودآباد نه‌تنها نماد تولید برنج، بلکه نماد جست‌وجوی راه‌حل‌های تازه برای آینده کشاورزی هستند؛ آینده‌ای که در آن زمین در تمام فصول سال فعال است، آب با دقت مدیریت می‌شود و تولیدکننده، محور اصلی تصمیم‌گیری باقی می‌ماند.