سریال‌ها و فیلم‌ها نوجوانان را به مصرف مواد سوق می‌دهند

به گزارش خبرگزاری مهر، سعید صفاتیان، پژوهشگر حوزه اعتیاد با انتقاد از نمایش استعمال دخانیات و مواد مخدر در فیلم‌ها و سریال‌های شبکه نمایش خانگی اظهار کرد: این موضوع مسئله‌ای تازه نیست و از دهه‌ها پیش، همزمان با جدی شدن بحث پیشگیری از اعتیاد در جهان، مورد توجه قرار گرفته است. در این حوزه همواره این پرسش مطرح بوده که چه برنامه‌ها و راهکارهایی می‌تواند مانع گرایش نوجوانان و جوانان به مصرف مواد مخدر شود.

وی با اشاره به عوامل محافظت‌کننده در پیشگیری از اعتیاد افزود: یکی از مهم‌ترین موضوعات این است که چگونه می‌توان از نزدیک شدن نوجوانان و جوانان به مواد مخدر جلوگیری کرد؛ چه از طریق مشاهده مصرف، چه تجربه آن و حتی گفت‌وگو درباره‌اش.

این پژوهشگر و درمان‌گر اعتیاد ادامه داد: این مسئله سابقه‌ای طولانی دارد و حتی در بسیاری از فیلم‌های مشهور جهان نیز مورد انتقاد قرار گرفته است؛ تا جایی که برخی انجمن‌ها شکایت‌هایی را به سازمان ملل و سازمان بهداشت جهانی ارائه کرده‌اند.

صفاتیان با بیان اینکه متخصصان حوزه‌های پزشکی، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی دیدگاه‌های متعددی درباره این موضوع دارند، گفت: نوجوانان به شدت تحت تأثیر الگوها قرار می‌گیرند. آن‌ها به دنبال قهرمان، رهبر و الگوی رفتاری هستند. همان‌طور که برخی نوجوانان از فوتبالیست‌ها یا بازیگران محبوب خود تقلید می‌کنند، این تقلید می‌تواند در سبک پوشش، نوع صحبت کردن و حتی رفتارهای دیگر نیز دیده شود.

وی تأکید کرد: اگر در فیلم یا سریالی مصرف سیگار یا مواد مخدر نمایش داده شود یا درباره آن صحبت شود، این تصاویر بی‌تأثیر نخواهد بود. نوجوان ممکن است چنین برداشت کند که فردی به دلیل مصرف مواد به شهرت رسیده و همین تصور می‌تواند بر ذهن او اثر بگذارد.

این پژوهشگر با انتقاد از نحوه نمایش ترک اعتیاد در برخی آثار نمایشی گفت: گاهی در فیلم‌ها نشان داده می‌شود فردی ظرف چند روز اعتیاد خود را ترک می‌کند. چنین تصویری باعث می‌شود نوجوان تصور کند اعتیاد مسئله‌ای ساده است و ترک آن نیز به راحتی امکان‌پذیر است.

وی در این زمینه به سریال«آتقی» اشاره کرد و افزود: در آن سریال شخصیت آتقی ظرف چند روز ترک می‌کرد و همین مسئله باعث شده بود برخی جوانان تصور کنند ترک اعتیاد بسیار آسان است. حتی برخی مصرف‌کنندگان نیز به اشتباه فکر می‌کردند هر زمان بخواهند می‌توانند به سادگی مصرف را کنار بگذارند.

صفاتیان با اشاره به تجربه برخی کشورها در حوزه پیشگیری از اعتیاد گفت: در بسیاری از کشورهای اروپایی، فیلم‌ها و برنامه‌ها بر اساس گروه سنی و مخاطب دسته‌بندی می‌شوند. برای نمونه، فیلم‌های خانوادگی که نوجوانان در کنار والدین خود تماشا می‌کنند، معمولاً از نمایش مصرف مواد مخدر پرهیز می‌کنند یا پیام‌های پیشگیرانه را به صورت غیرمستقیم منتقل می‌کنند.

وی توضیح داد: تجربه نشان داده است که پیام‌های غیرمستقیم در حوزه پیشگیری تأثیر بیشتری دارند. در برخی آثار نمایشی، زندگی فرد مصرف‌کننده به گونه‌ای تصویر می‌شود که مخاطب پیامدهای منفی مصرف مواد را به تدریج درک کند.

به گفته او، تأثیرگذاری بر مخاطب فرآیندی تدریجی است و با یک پیام کوتاه یا صحنه‌ای محدود اتفاق نمی‌افتد، بلکه باید در طول داستان و در گذر زمان شکل بگیرد.

این پژوهشگر با بیان اینکه کنترل چنین موضوعاتی در تلویزیون آسان‌تر و در سینما دشوارتر است، گفت: این مسئله فقط به ایران محدود نمی‌شود. حتی در کلاس‌های پیشگیری از اعتیاد در خارج از کشور نیز شرکت‌کنندگان از مشکلات مشابه در سینمای هالیوود یا بالیوود سخن می‌گفتند، زیرا در بسیاری از موارد برای تولیدکنندگان، منافع مالی در اولویت قرار دارد.

صفاتیان نقش قوانین را در این حوزه بسیار مهم دانست و تأکید کرد: دستگاه‌های مسئول از جمله صداوسیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ساترا و پلتفرم‌های نمایش خانگی باید ضوابط مشخصی برای جلوگیری از عادی‌سازی مصرف سیگار و مواد مخدر در آثار نمایشی اعمال کنند.

وی با اشاره به ناکافی بودن برخی قوانین موجود افزود: جریمه‌های مالی تأثیر چندانی ندارند، زیرا درآمد یک فیلم یا سریال بسیار بالاست و چنین جرائمی بازدارنده نیستند. به همین دلیل، برخی آثار اساساً نباید مجوز پخش دریافت کنند.

صفاتیان تصریح کرد: هدف فیلم‌ساز نباید سوق دادن جامعه به سمت مصرف مواد باشد، بلکه باید اعتیاد را به عنوان یکی از مهم‌ترین آسیب‌های اجتماعی نشان دهد. اگر فیلمی ناخواسته باعث شود تعداد زیادی از نوجوانان به سمت مصرف مواد سوق داده شوند، چنین اثری ارزش اجتماعی نخواهد داشت.

وی در پاسخ به این استدلال برخی فیلم‌سازان که می‌گویند نمایش مصرف مواد صرفاً بازتاب واقعیت جامعه است، گفت: وظیفه فیلم‌ساز تنها بازنمایی واقعیت نیست؛ بلکه باید برای آن راهکار یا پیام روشنی نیز ارائه دهد. نمایش برخی صحنه‌ها ممکن است در جامعه وجود داشته باشد، اما این به معنای لزوم نمایش آن‌ها در فیلم‌ها نیست.

این پژوهشگر در پایان تأکید کرد: پرداختن به آسیب‌های اجتماعی باید به گونه‌ای باشد که مخاطب، به‌ویژه نوجوانان و جوانان، پیام روشنی از پیامدهای آن دریافت کنند. یک اثر نمایشی باید در نهایت نتیجه‌ای برای مخاطب داشته باشد؛ نتیجه‌ای که او را نسبت به خطرات اعتیاد آگاه‌تر کند.