میراث دیجیتال پیوند فناوری نوین با حفاظت از میراث‌فرهنگی است

محمد یاری، مدیر بخش میراث دیجیتال چهارمین جشنواره بین‌المللی چندرسانه‌ای میراث‌فرهنگی در گفتگو با خبرنگار مهر بیان کرد: میراث دیجیتال که در خارج از ایران با عنوان Digital Heritage شناخته می‌شود، یکی از حوزه‌های نوظهور فرهنگی و از مهم‌ترین ابعاد حفاظت از میراث‌فرهنگی به شمار می‌آید. در سال ۲۰۰۳، سازمان جهانی یونسکو تمامی کشورها را ملزم کرد تا با بهره‌گیری از فرآیند دیجیتال‌سازی، آثار میراث‌فرهنگی خود را ثبت، معرفی و برای آن‌ها آرشیوهای منسجم و قدرتمند ایجاد کنند. از همین‌جا ادبیات «میراث دیتا» به‌عنوان موضوعی نو در عرصه میراث‌فرهنگی جهان شکل گرفت.

وی ادامه داد: خوشبختانه طی دو سال گذشته، جشنواره بین‌المللی چندرسانه‌ای میراث‌فرهنگی، بخش میراث دیجیتال را به ساختار خود اضافه کرد؛ تصمیمی که با توجه به حضور پررنگ جوانان فعال در حوزه میراث‌فرهنگی و درگیری آن‌ها با فناوری‌های نوین، اقدامی ضروری بود. امروز ابزارهای متنوع دیجیتال‌سازی و فناوری‌های جدید به‌طور گسترده در معرفی و مستندسازی میراث‌فرهنگی مورد استفاده قرار می‌گیرند و جشنواره، بهترین فضا برای گردهمایی، داوری و ارزیابی این آثار است.

یاری با اشاره به کارکردهای این بخش افزود: توسعه میراث دیجیتال به تولید محتواهایی منجر می‌شود که برای نسل جوان، به‌ویژه نسل «زد»، جذاب‌تر و کاربردی‌تر است و امکان دسترسی آسان‌تر عموم مردم به میراث‌فرهنگی را فراهم می‌کند.

وی درباره آثار این دوره عنوان کرد: آثاری که به این بخش ارسال شد، نشان می‌دهد جوانان و فعالان فرهنگی علاقه و دغدغه جدی نسبت به این حوزه پیدا کرده‌اند. نکته مهم‌تر اینکه بخش میراث دیجیتال توانسته افراد متنوعی از جمله باستان‌شناسان، مرمتگران و معماران حوزه میراث فرهنگی را درگیر کند.

مدیر بخش میراث دیجیتال جشنواره تصریح کرد: تنوع آثار ارسالی در این دوره بی‌نظیر بود؛ آثاری از استان‌های مختلف، گروه‌های سنی گوناگون و هنرمندان زن و مرد که داوری آن‌ها را به فرایندی دشوار اما جذاب تبدیل کرد. نزدیکی سطح کیفی آثار و استاندارد بالای آن‌ها نسبت به دوره‌های پیشین، هم انتخاب آثار و هم داوری نهایی را پیچیده‌تر کرد، اما در عین حال نشان‌دهنده رشد جدی این حوزه بود.

وی درباره دسترسی عمومی به آثار دیجیتال گفت: ایجاد دسترسی گسترده به این محتواها یکی از برنامه‌ها و اولویت‌های ماست. اگرچه امروز وب‌سایت‌ها، اپلیکیشن‌ها و شبکه‌های اجتماعی به‌طور طبیعی فضایی برای انتشار محتوای دیجیتال هستند، اما امیدواریم به نقطه‌ای برسیم که بتوانیم همه آثار تولیدشده را در قالب یک پلتفرم یکپارچه گردآوری کنیم تا مخاطبان به‌سادگی به آن‌ها دسترسی داشته باشند. همچنین ایجاد نمایشگاه‌های مجازی پس از جشنواره، می‌تواند فرصت دیده‌شدن و ارزیابی گسترده‌تر آثار را فراهم کند.

یاری تأکید کرد: جشنواره چندرسانه‌ای میراث‌فرهنگی باعث شد موضوع میراث دیجیتال چندین گام به جلو بردارد. پیش از این، تنها افراد محدودی درباره این حوزه صحبت می‌کردند یا در آن فعالیت داشتند، اما جشنواره توانست این موضوع را به سطوح سیاست‌گذاری فرهنگی نزدیک کند و توجه مدیران، کارشناسان و استادان حوزه میراث فرهنگی را به آن جلب کند. این روند در بلندمدت می‌تواند به شکل‌گیری و رونق بازار میراث دیجیتال منجر شود.

وی گفت: میراث دیجیتال در جهان امروز به‌عنوان یک صنعت شناخته می‌شود. اگر این حوزه به‌درستی نهادینه شود، می‌تواند زمینه‌ساز اشتغال‌زایی، شکل‌گیری شرکت‌های تخصصی و حضور فعال جوانان باشد. دیجیتال‌سازی، در نهایت به حفاظت بهتر از میراث‌فرهنگی کمک می‌کند و جشنواره در این مسیر نقش بسیار مؤثری ایفا کرده است. ادامه این روند می‌تواند ساختارمند شدن این حوزه، تخصیص بودجه مناسب و تربیت نیروهای متخصص جوان را به‌دنبال داشته باشد.